فرونشست زمین میراث تاریخی ایران را تهدید می‌کند/ایران سومین کشور بحران‌زده فرونشست زمین در جهان

به گزارش نماد اقتصاد، عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به رتبه سوم ایران در بحران فرونشست زمین، گفت: تجارب جهانی مشابه در کشورهایی همچون آمریکا، چین و ژاپن نشان می‌دهد که می‌توان این مخاطره را کنترل کرد، اما این امر نیازمند عزم جدی مدیریتی و اجرای سیاست‌های صرفه‌جویی در مصرف آب به‌ویژه در بخش کشاورزی است.

علی بیت‌اللهی  با اشاره به پدیده فرونشست زمین اظهار داشت: در کل کشور به دلیل بیلان منفی آبخوان‌ها، شاهد کاهش روزمره منابع آب‌های زیرزمینی هستیم.

وی افزود: بیشترین کاهش سطح آب زیرزمینی و تعداد پهنه‌های فرونشستی در خراسان رضوی رخ داده است، به‌طوری که وسعت مناطق فرونشست‌یافته در این استان پنج برابر استان‌های فارس، کرمان، اصفهان و تهران است.

به گفته بیت‌اللهی، در این استان‌ها به دلیل برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی و کاهش بارندگی‌ها، افت سطح سفره‌های آب زیرزمینی کاملاً مشهود است و در نتیجه، فرونشست زمین در حال گسترش است. به عنوان مثال، کل پهنه شهری اصفهان در معرض خطر فرونشست قرار دارد، در تهران مناطق جنوبی شامل مناطق ۱۷، ۱۸، ۱۹ و ۲۰ و شهرهای اقماری آن با جمعیتی بیش از سه میلیون نفر، و همچنین در استان‌های فارس و کرمان، شهرهای متعددی با این تهدید روبه‌رو هستند.

وی هشدار داد: در برخی از این مناطق، آثار تاریخی ارزشمندی مانند میدان نقش جهان در اصفهان، نقش رستم و تخت جمشید در فارس، و میراث فرهنگی یزد و سمنان در معرض خطر فرونشست قرار دارند و ترک‌خوردگی‌های ناشی از این پدیده در این آثار مشاهده شده است.

بیت‌اللهی با اشاره به افزایش نرخ فرونشست در تهران به دلیل برداشت بیشتر آب‌های زیرزمینی گفت: تصمیم به حفر چاه‌های جدید برای تأمین آب شرب تهران، این بحران را تشدید خواهد کرد. وی تأکید کرد: در جنوب تهران، بسیاری از تأسیسات استراتژیک مانند مخازن سوخت، پالایشگاه‌ها و خطوط انتقال آب، گاز و فاضلاب وجود دارند که تحت تأثیر فرونشست قرار خواهند گرفت.

وی با اشاره به تجربه موفق کشورهایی مانند ژاپن در کنترل فرونشست گفت: در دشت توکیو، نرخ فرونشست به صفر رسیده است، در حالی که شرایطی مشابه اصفهان داشت. این موفقیت با مدیریت صحیح منابع آب، تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها و کاهش برداشت از آب‌های زیرزمینی محقق شده است.

بیت‌اللهی خاطرنشان کرد: در ایران، حداقل در ۱۸ استان، نرخ فرونشست به بیش از ۱۰ سانتی‌متر در سال رسیده است، در حالی که تنها ۱۰ درصد از پهنه‌های فرونشستی جهان چنین وضعیتی دارند. به عنوان مثال، در رفسنجان نرخ فرونشست ۴۰ سانتی‌متر، در جنوب البرز ۳۵ سانتی‌متر، در گلستان ۲۲ سانتی‌متر و در جنوب تهران ۲۰ سانتی‌متر در سال است.

وی تأکید کرد: فرونشست یک پدیده طبیعی نیست، بلکه نتیجه برداشت بی‌رویه آب، مدیریت نادرست و کشت محصولات آب‌بر است. کاهش بارندگی‌ها تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد بوده، اما کاهش منابع آب زیرزمینی به ۵۰ تا ۶۰ درصد رسیده که نشان‌دهنده مدیریت نادرست است.

بیت‌اللهی در پایان گفت: با قوانین سختگیرانه و مدیریت صحیح می‌توان این بحران را کنترل کرد. راهکار اصلی، صرفه‌جویی در مصرف آب به‌ویژه در بخش کشاورزی، تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها و توزیع عادلانه جمعیت و امکانات در کشور است. انتقال آب از دریا راهکار اصولی نیست و باید از تمرکز بیش از حد جمعیت در مناطق خاص جلوگیری کرد.