ضرورت انعطاف تهران و واشنگتن برای دستیابی به توافق

به گزارش نماد اقتصاد، در شرایطی که پس از درگیری‌های نظامی، نشانه‌هایی از افزایش تحرکات دیپلماتیک برای ازسرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا به چشم می‌خورد، نقش میانجی‌های منطقه‌ای در کاهش تنش‌ها بار دیگر اهمیت پیدا کرده است. تلاش‌های قطر و پاکستان برای تسهیل گفت‌وگوها، در کنار نگرانی کشورهای حاشیه خلیج فارس از پیامدهای امنیتی و اقتصادی تداوم جنگ، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا تهران و واشنگتن آمادگی عبور از مواضع حداکثری و حرکت به سمت یک توافق را دارند؟
در این میان، شرایط اقتصادی ایران، هزینه‌های نظامی آمریکا و ملاحظات سیاسی دولت دونالد ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای نیز می‌توانند بر محاسبات دو طرف اثرگذار باشند. با این حال، دستیابی به توافق مستلزم آن است که هر دو طرف در مطالبات خود انعطاف نشان دهند و از تکرار تجربه تقابل نظامی پرهیز کنند.
در همین زمینه، نماد اقتصاد در گفت‌وگو با علی بیگدلی، کارشناس مسائل بین‌الملل، نقش میانجی‌های منطقه‌ای، چشم‌انداز بازگشت ایران و آمریکا به میز مذاکره، ضرورت تعدیل مواضع دو طرف و تأثیر تحولات سیاسی آمریکا بر آینده این روند دیپلماتیک را بررسی کرده است.

بیگدلی: ادامه جنگ نه به سود ایران است و نه آمریکا

این کارشناس مسائل بین‌الملل، با اشاره به تحرکات دیپلماتیک اخیر و تلاش هیات‌های قطری و پاکستانی برای ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا، معتقد است که ادامه تقابل نظامی نه به سود تهران است و نه واشنگتن. به گفته او، دو طرف پس از تجربه جنگ ۴۰روزه به این جمع‌بندی رسیده‌اند که دستیابی به اهداف موردنظر از مسیر نظامی امکان‌پذیر نیست و برای رسیدن به توافق، باید با انعطاف بیشتری وارد گفت‌وگو شوند.
بیگدلی درباره چشم‌انداز تلاش‌های دیپلماتیک اخیر برای بازگشت ایران و آمریکا به میز مذاکره اظهار کرد: به نظر می‌رسد هر دو طرف به این نتیجه رسیده‌اند که از طریق جنگ نمی‌توانند به نتیجه مطلوب دست پیدا کنند. تجربه درگیری‌های اخیر نیز نشان داد که ادامه تقابل نظامی راه‌حل پایداری برای اختلافات موجود نیست. بنابراین، ایران و آمریکا چاره‌ای جز بازگشت به مسیر دیپلماسی ندارند.
او با تأکید بر ضرورت انعطاف‌پذیری دو طرف در روند مذاکرات افزود: برای دستیابی به توافق، هر دو کشور باید رویکردی سخاوتمندانه‌تر و واقع‌بینانه‌تر در پیش بگیرند. به نظر می‌رسد ایران در برخی مواضع خود تعدیل‌هایی انجام داده و از بخشی از خواسته‌های پیشین عقب‌نشینی کرده است. از سوی دیگر، آمریکا نیز باید بپذیرد که نمی‌تواند صرفاً با طرح مطالبات حداکثری، طرف مقابل را به پذیرش توافق وادار کند.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به اختلاف دو طرف بر سر ترتیب طرح موضوعات در مذاکرات گفت: آمریکایی‌ها تمایل داشتند موضوع هسته‌ای از ابتدای مذاکرات در دستور کار قرار گیرد، در حالی که ایران بر رفع محدودیت‌های دریایی و برخی موانع اقتصادی تأکید دارد. با این حال، به نظر می‌رسد هر دو طرف در حال بررسی راه‌هایی برای نزدیک شدن به مواضع یکدیگر هستند.
بیگدلی در ادامه، شرایط اقتصادی ایران را یکی از عوامل مؤثر بر ضرورت جلوگیری از تکرار جنگ دانست و تصریح کرد: ایران با مشکلات اقتصادی جدی، از جمله محدودیت‌های مالی و افزایش بیکاری مواجه است و ادامه درگیری نظامی می‌تواند این وضعیت را دشوارتر کند. از این رو، جلوگیری از وقوع جنگی دیگر و حرکت به سمت یک راه‌حل دیپلماتیک، با منافع ملی ایران همخوانی بیشتری دارد.
او همچنین با اشاره به هزینه‌های نظامی آمریکا در جریان درگیری‌های اخیر گفت: ایالات متحده نیز برای ادامه جنگ با محدودیت‌هایی روبه‌رو است. هزینه‌های سنگین نظامی که بنا بر برآوردهای مطرح‌شده به حدود ۵۰ میلیارد دلار رسیده، دولت ترامپ را در برابر افکار عمومی و کنگره با پرسش‌هایی درباره دستاوردهای این درگیری مواجه می‌کند. به همین دلیل، واشنگتن نیز انگیزه‌هایی برای پایان دادن به تقابل و حرکت به سمت مذاکره دارد.

میانجی‌گری کشورهای منطقه و محدودیت نفوذ آنها

این کارشناس مسائل بین‌الملل در ارزیابی نقش کشورهای میانجی، از جمله قطر و پاکستان، گفت: این کشورها می‌توانند در تسهیل ارتباط میان تهران و واشنگتن نقش مؤثری ایفا کنند، اما به نظر نمی‌رسد به‌تنهایی از نفوذ و قدرت کافی برای متوقف کردن جنگ برخوردار باشند. با این حال، افزایش تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای نشان می‌دهد که کشورهای همسایه نسبت به تداوم بحران و پیامدهای آن نگران هستند.
بیگدلی با اشاره به آسیب‌های اقتصادی ناشی از جنگ برای کشورهای منطقه اظهار کرد: درگیری‌های اخیر تنها اقتصاد ایران را تحت تأثیر قرار نداده، بلکه کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز از پیامدهای آن متأثر شده‌اند. نشست اخیر مقام‌های نظامی کشورهای منطقه در بحرین نیز نشان‌دهنده افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت خلیج فارس و احتمال گسترش دامنه درگیری‌هاست.
او افزود: کشورهای منطقه به‌خوبی می‌دانند که در صورت آغاز مجدد جنگ، پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه نیز ممکن است در معرض تهدید قرار گیرند و این مسئله می‌تواند امنیت و اقتصاد آنها را با مخاطرات بیشتری مواجه کند. بنابراین، این کشورها انگیزه جدی دارند تا از وقوع درگیری دوباره جلوگیری کنند و آمریکا را به پرهیز از اقدام نظامی جدید ترغیب کنند.

انتخابات آمریکا و فرصت دیپلماسی

بیگدلی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را یکی از متغیرهای مؤثر بر محاسبات سیاسی دولت ترامپ دانست و گفت: دستیابی به نوعی توافق یا پیشرفت دیپلماتیک در آستانه انتخابات می‌تواند برای دولت آمریکا دستاوردی سیاسی و حیثیتی به همراه داشته باشد و موقعیت جمهوری‌خواهان را در افکار عمومی تقویت کند.
او با اشاره به احتمال ادامه مذاکرات پس از انتخابات افزود: اگر روند دیپلماسی به بعد از انتخابات موکول شود، ممکن است دولت آمریکا با رویکردی متفاوت وارد مرحله بعدی شود. حتی احتمال اتخاذ مواضع تلافی‌جویانه نیز وجود دارد، هرچند چنین اقدامی لزوماً به نتیجه مطلوب واشنگتن منجر نخواهد شد.
این کارشناس مسائل بین‌الملل در پایان ابراز امیدواری کرد که تلاش‌های میانجی‌گرانه کشورهای منطقه، به‌ویژه قطر، زمینه برگزاری دیداری مستقیم میان نمایندگان ایران و آمریکا را فراهم کند. به اعتقاد او، جنگ مجدد نه به سود ایران است و نه آمریکا و هر دو طرف باید از فرصت پیش‌آمده برای دستیابی به یک چارچوب توافق استفاده کنند.