رشد تجارت آنلاین؛ به نفع مصرف‌کننده یا نشانه فشار معیشتی؟

به گزارش نماد اقتصاد، توسعه تجارت الکترونیکی در نگاه اول باید خبر خوبی برای مصرف‌کننده باشد. افزایش تعداد فروشگاه‌ها، امکان مقایسه قیمت‌ها، دسترسی به کالاهای متنوع و خرید بدون محدودیت جغرافیایی، بخشی از مزایای بازار آنلاین است. اما در اقتصاد تورمی، همین رشد را باید با احتیاط بیشتری بررسی کرد. کاهش قدرت خرید باعث شده رفتار مصرف‌کنندگان تغییر کند.

خرید قسطی دیگر فقط به کالاهای گران‌قیمت محدود نیست و به کالاهای مصرفی و حتی برخی نیازهای ضروری نیز گسترش پیدا کرده است. همزمان، افزایش تقاضا برای کالاهای دست‌دوم نیز می‌تواند نشانه فشار بر نقدینگی خانوارها باشد.

این تغییر رفتار یک پیام مهم برای آینده تجارت آنلاین دارد. بخشی از رشد این بازار ممکن است از خریدهای ضروری و روزمره بیاید، نه صرفاً خرید کالاهای تفننی و لوکس. تقاضا برای مواد غذایی، کالاهای بهداشتی، شوینده‌ها و دیگر اقلام ضروری حتی در دوره کاهش قدرت خرید نیز به طور کامل از بین نمی‌رود. مصرف‌کننده ممکن است خرید برخی کالاهای غیرضروری را به تعویق بیندازد، اما نیازهای روزمره همچنان باقی می‌مانند. در چنین شرایطی، فروشندگان کالاهای ضروری می‌توانند از تقاضای پایدارتر برخوردار باشند. اما رشد خرید اعتباری یک روی دیگر نیز دارد.

اگر خانوار برای حفظ سطح مصرف خود بیشتر از اعتبار استفاده کند، ممکن است بخشی از مصرف آینده به امروز منتقل شود؛ یعنی کالا امروز خریداری شود اما هزینه آن در ماه‌های بعد پرداخت شود. در نتیجه، افزایش فروش آنلاین الزاماً به معنای افزایش رفاه نیست. همین موضوع یکی از تناقض‌های مهم تجارت الکترونیکی در شرایط فعلی ایران را شکل می‌دهد. از یک طرف، اینترنت امکان مقایسه قیمت و پیدا کردن گزینه ارزان‌تر را فراهم می‌کند.

از طرف دیگر، کاهش درآمد واقعی می‌تواند مصرف‌کننده را به سمت تخفیف، خرید قسطی، اعتبار کوتاه‌مدت و کالاهای ارزان‌تر یا دست‌دوم سوق دهد.

افزایش شکایت از کسب‌وکارهای اینترنتی نیز یک سیگنال مهم است. بنابراین برای مصرف‌کننده، آینده تجارت الکترونیکی دو چهره دارد: از یک سو دسترسی و انتخاب بیشتر و از سوی دیگر فشار اقتصادی و وابستگی بیشتر به اعتبار.

شاخص واقعی موفقیت این بازار زمانی نمایان می‌شود که افزایش معاملات با افزایش درآمد واقعی خانوار و بهبود کیفیت خدمات همراه باشد. اگر ارزش معاملات بالا برود اما قدرت خرید واقعی کاهش پیدا کند و سهم خرید اعتباری افزایش یابد، نمی‌توان صرفاً از بهبود وضعیت مصرف‌کننده سخن گفت.

در نهایت، تجارت الکترونیکی زمانی به معنای رفاه بیشتر است که مصرف‌کننده نه فقط بیشتر خرید کند، بلکه با قدرت خرید واقعی، انتخاب بهتر و اعتماد بیشتر خرید کالای مورد نیاز را تهیه کند.