چرا قیمت نفت هنوز به نقطه جوش نرسیده است؟

به گزارش نماد اقتصاد، در حالی که برخی کارشناسان در ابتدای بحران از احتمال رسیدن قیمت نفت به ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار در هر بشکه سخن می‌گفتند، نرخ هر بشکه از این سوخت فسیلی همچنان در سطوحی پایین‌تر از ۱۰۰ دلار معامله می‌شود.

به طور کلی چند عامل کلیدی در مهار این جهش قیمتی نقش داشته است. نخستین عامل به افت کم‌سابقه واردات نفت چین بازمی‌گردد. آمارهای رسمی نشان می‌دهد واردات نفت خام چین در ماه می ۲۰۲۶ به حدود ۷.۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافته که پایین‌ترین سطح در نزدیک به هشت سال اخیر محسوب می‌شود. این کاهش در مقایسه با میانگین حدود ۱۱ میلیون بشکه در روز در سال‌های گذشته، عملا بخشی از تقاضای جهانی را از بازار حذف کرده و فشار افزایشی بر قیمت‌ها را کاهش داده است.

عامل دوم به انتظارات سیاسی بازار مربوط می‌شود. در همین رابطه معامله‌گران نفت طی ماه‌های گذشته بارها شاهد تغییرات ناگهانی مواضع دولت آمریکا و انتشار اخبار مربوط به مذاکرات احتمالی با ایران بوده‌اند. همین مسئله موجب شده بخش مهمی از فعالان بازار از اتخاذ تصمیم برای افزایش موقعیت‌های خرید در بلندمدت خودداری کنند و بازار تا حد زیادی در انتظار روشن‌تر شدن چشم‌انداز سیاسی باقی بماند.

در کنار این عوامل، صنعت نفت جهانی نیز توانسته بخشی از شوک ایجادشده را از طریق مسیرهای جایگزین مدیریت کند. عربستان سعودی از ظرفیت خط لوله شرق به غرب خود برای انتقال نفت به بنادر دریای سرخ استفاده کرده و امارات نیز بخشی از صادرات خود را از مسیرهای خارج از تنگه هرمز منتقل می‌کند. این خطوط در مجموع انتقال روزانه نزدیک به ۹ میلیون بشکه نفت را میسر کرده و تا حدی وابستگی تولیدکنندگان خلیج فارس به تنگه هرمز را کاهش داده‌اند.

از سوی دیگر، بخشی از نفتکش‌ها نیز با استفاده از روش‌های غیرمتعارف و مسیرهای پیچیده‌تر همچنان موفق به انتقال نفت به بازارهای جهانی شده‌اند. در نتیجه، هرچند حجم صادرات نسبت به دوران پیش از بحران به طور قابل‌توجهی کاهش یافته، اما عرضه جهانی به طور کامل متوقف نشده است.

عامل مهم دیگر به تغییر ساختار اقتصاد جهانی در دو دهه اخیر بازمی‌گردد. در همین راستا  اقتصادهای بزرگ جهان نسبت به گذشته بهره‌وری انرژی بالاتری پیدا کرده‌اند و برای تولید هر واحد تولید ناخالص داخلی به انرژی کمتری نیاز دارند. داده‌های بانک جهانی نشان می‌دهد شدت مصرف انرژی در اقتصاد آمریکا و اروپا از سال ۲۰۰۰ میلادی تاکنون حدود یک‌سوم کاهش یافته و این روند در چین نیز حتی شدیدتر بوده است. به همین دلیل شوک‌های نفتی امروز لزوما اثرات مخرب بحران‌های نفتی دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ را نخواهند داشت.

با این حال بسیاری از تحلیلگران معتقدند آرامش فعلی بازار نفت می‌تواند موقتی باشد. طبق آمار موجودی ذخایر نفتی کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) با سرعت در حال کاهش است و برخی برآوردها نشان می‌دهد این ذخایر تا پایان سال به پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۰۳ خواهد رسید. همچنین اداره اطلاعات انرژی آمریکا هشدار داده است که ذخایر جهانی نفت به سمت کمترین سطوح چند دهه اخیر رسیده است.

برخی مدیران ارشد صنعت نفت هشدار داده‌اند که در صورت ادامه کاهش ذخایر جهانی، بازار ممکن است ناگهان وارد فاز جدیدی از افزایش قیمت شود. در چنین شرایطی حتی پایان درگیری‌ها نیز لزوما به معنای بازگشت سریع تعادل به بازار نخواهد بود؛ زیرا بازسازی ذخایر استراتژیک و تجاری به زمان نیاز دارد. برآورد برخی فعالان صنعت انرژی نشان می‌دهد در صورت رسیدن ذخایر به سطوح بحرانی، قیمت نفت می‌تواند به محدوده ۱۵۰ تا ۱۶۰ دلار در هر بشکه صعود کند.

در مجموع، آنچه امروز مانع جهش شدید قیمت نفت شده ترکیبی از کاهش تقاضای چین، امید به توافق سیاسی میان ایران و آمریکا، استفاده از مسیرهای جایگزین صادرات نفت و افزایش تاب‌آوری اقتصاد جهانی در برابر شوک‌های انرژی است. با این حال کاهش مستمر ذخایر نفتی راهبردی نشان می‌دهد که بازار هنوز از منطقه خطر خارج نشده و هرگونه طولانی شدن بحران یا شکست مذاکرات سیاسی میان آمریکا و ایران می‌تواند به سرعت معادلات فعلی را تغییر دهد. در واقع بازار نفت اگرچه فعلا از وقوع یک شوک قیمتی بزرگ گریخته، اما هنوز از آن عبور نکرده است.