بازار نفت تا چه زمانی شرایط تشویش را تاب می‌آورد؟

به گزارش نماد اقتصاد، اگرچه بازار انرژی آمریکا تاکنون توانسته فشارهای ناشی از اختلال در عرضه جهانی نفت را مدیریت کند، اما کاهش مستمر ذخایر راهبردی نفتی این کشور موجب شده بسیاری از تحلیلگران درباره توان بازار برای مقابله با شوک‌های احتمالی آینده هشدار دهند.

در صنعت انرژی، ذخایر استراتژیک نفتی نقش ضربه‌گیر را در شرایط بحران داشته و به عنوان ابزاری عمل می‌کند که نوسانات عرضه را با روند نسبتا باثبات تقاضا متعادل می‌سازد. با این حال، این ابزار زمانی کارایی خواهد داشت که حجم ذخایر در سطحی متعادل قرار داشته باشد؛ بدین معنا که حجم ذخایر نه آن‌قدر زیاد باشد که هزینه‌های نگهداری را افزایش داده و نه آن‌قدر کم که در شرایط بحرانی قدرت مانور بازار را محدود کند.

طولانی شدن درگیری‌های منطقه‌ای و بی‌نتیجه ماندن مذاکرات مقطعی برای برقراری آتش‌بس، ارزیابی سطح مطلوب ذخایر راهبردی نفتی را با پیچیدگی‌های بیشتری مواجه کرده است. از همین رو بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر محدودیت دسترسی به نفت خاورمیانه برای مدت طولانی‌تری ادامه یابد، سطح فعلی ذخایر نفتی آمریکا ممکن است دیگر پاسخگوی نیازهای بازار نباشد.

کاهش چشمگیر ذخایر راهبردی نفتی آمریکا

ساختار ذخایر راهبردی نفتی ایالات متحده آمریکا از دو بخش اصلی تشکیل شده است؛ نخست ذخایر راهبردی نفتی که تحت مدیریت دولت فدرال بوده و دوم ذخایر تجاری که در اختیار شرکت‌های فعال در زنجیره ارزش صنعت نفت قرار دارند. ذخایر راهبردی نفت آمریکا طی سال‌های اخیر به دلیل برداشت‌های مستمر و اجرای طرح‌های بین‌المللی کنترل قیمت این سوخت، به پایین‌ترین سطوح چند دهه گذشته رسیده است. همچنین، ذخایر تجاری نفت این کشور نیز روندی نزولی به خود گرفته است.

بر اساس آخرین آمارهای منتشرشده، حجم ذخایر تجاری نفت خام آمریکا با کاهش حدود هشت میلیون بشکه‌ای به ۴۳۴ میلیون بشکه رسیده است. این رقم حدود ۳ درصد پایین‌تر از میانگین پنج‌ساله این دوره از سال قرار دارد و کاهش آن بیش از برآوردهای قبلی تحلیلگران بوده است. مجموع ذخایر راهبردی و تجاری ایالات متحده اکنون به کمترین میزان خود در بیش از ۲۰ سال اخیر رسیده و روند برداشت از این ذخایر برای دهمین هفته متوالی ادامه دارد؛ موضوعی که توجه فعالان بازارهای انرژی را به خود جلب کرده است.

آیا بازار آمریکا با کمبود نفت مواجه خواهد شد؟

با وجود کاهش ذخایر راهبردی، بسیاری از کارشناسان معتقدند هنوز نشانه‌ای از وقوع بحران فوری در بازار نفت آمریکا مشاهده نمی‌شود. لازم به ذکر است که ایالات متحده آمریکا در سال‌های اخیر به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت جهان تبدیل شده و افزایش ظرفیت تولید داخلی تا حد زیادی نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه این سوخت را کاهش داده است.

در واقع، بازار جهانی نفت تا پیش از آغاز بحران کنونی با وضعیت مازاد عرضه مواجه بود و این مسئله انگیزه چندانی برای انباشت گسترده نفت در مخازن آمریکا ایجاد نکرد. علاوه بر این، کشورهای مصرف‌کننده و تولیدکننده طی ماه‌های اخیر از مجموعه‌ای از راهکارهای جایگزین برای جبران کاهش صادرات نفت خاورمیانه استفاده کرده‌اند که مانع از بروز اختلال گسترده در بازار شده است.

در همین راستا، همچنان امکان عرضه بخشی از ذخایر راهبردی کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی به بازار وجود دارد و در صورت تشدید بحران می‌تواند به عنوان ابزار حمایتی مورد استفاده قرار گیرد. تحلیلگران معتقدند در صورت ادامه وضعیت فعلی برای چند ماه دیگر، بازار همچنان توان مدیریت شرایط را خواهد داشت؛ اما تداوم بحران برای چند سال می‌تواند چالش‌های جدی‌تری ایجاد کند.

تولید بی‌سابقه نفت آمریکا ادامه دارد

یکی از مهم‌ترین عواملی که تاکنون مانع جهش شدید قیمت نفت شده، رشد چشمگیر تولید نفت آمریکا است. ایالات متحده از سال ۲۰۲۰ به صادرکننده محض نفت و فرآورده‌های نفتی تبدیل شده و طی بحران اخیر نیز صادرات نفت خام، بنزین، گازوئیل و سوخت جت این کشور افزایش قابل‌توجهی داشته است.

در شرایطی که بخش مهمی از حمل‌و‌نقل محموله‌های‌ نفت جهان پیش از بحران از طریق تنگه هرمز انجام می‌شد، تولیدکنندگان منطقه ناچار به استفاده از مسیرهای جایگزین شده‌اند. همزمان کاهش مصرف در اقتصاد برخی کشورهای آسیایی و افزایش عرضه نفت از سوی آمریکا موجب شده بازار جهانی این سوخت فسیلی برخلاف بسیاری از پیش‌بینی‌های اولیه با محدودیت شدید دسترسی مواجه نشود.

در آغاز بحران، برخی تحلیلگران احتمال افزایش قیمت نفت به بیش از ۲۰۰ دلار در هر بشکه را مطرح می‌کردند؛ سناریویی که بر مبنای بسته شدن کامل تنگه هرمز شکل گرفته بود. با این حال، انعطاف‌پذیری بازار جهانی و افزایش ظرفیت تولید آمریکا باعث شده قیمت‌ها همچنان در سطوحی کمتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی بمانند.

جایگاه ویژه‌ ذخایر نفت کوشینگ آمریکا

در میان مراکز ذخیره‌سازی نفت آمریکا، شهر کوشینگ در ایالت اوکلاهما جایگاه ویژه‌ای دارد. این مرکز که محل تحویل فیزیکی محموله‌های نفت وست‌تگزاس اینترمدیت (WTI) محسوب شده، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سلامت بازار نفت آمریکا شناخته می‌شود.

برخی کارشناسان نسبت به نزدیک شدن ذخایر نفت کوشینگ به سطح غیرقابل برداشت هشدار داده‌اند. سطح غیرقابل برداشت به وضعیتی اشاره دارد که در آن حجم نفت موجود در مخازن به اندازه‌ای کاهش یابد که بخش باقی‌مانده عملا شامل رسوبات، لجن نفتی (اسلج) و مواد غیرقابل استفاده بوده و برداشت از آن صرفه اقتصادی نداشته نباشد.

حجم ذخایر نفت کوشینگ در حال حاضر به حدود ۲۲.۴ میلیون بشکه رسیده است که پایین‌ترین سطح از ماه دسامبر ۲۰۲۵ تاکنون به شمار می‌رود. با این حال، کارشناسان تاکید می‌کنند که این مخازن هنوز به سطح بحرانی نرسیده و در صورت افزایش بیشتر قیمت‌ها، کاهش تقاضا به‌طور طبیعی از افت بیشتر ذخایر جلوگیری خواهد کرد.

تغییر مسیر صنعت نفت آمریکا

در سال‌های اخیر اهمیت راهبردی ذخایر نفت کوشینگ تا حدودی کاهش یافته است؛ زیرا بخش عمده رشد تولید نفت آمریکا در حوضه پرمین واقع در غرب ایالت تگزاس متمرکز شده است. نفت تولیدی این منطقه عمدتا بدون عبور از شهر کوشینگ و از طریق خطوط لوله، مستقیما به پالایشگاه‌های ساحل خلیج مکزیک یا پایانه‌های صادراتی منتقل می‌شود. توسعه زیرساخت‌های انتقال نفت و رشد ظرفیت بندر «Corpus Christi» نیز به افزایش انعطاف‌پذیری شبکه توزیع نفت آمریکا کمک کرده و وابستگی بازار به مراکز سنتی ذخیره‌سازی این سوخت را کاهش داده است.

آرامش موقت بازار نفت

اگرچه کاهش ذخایر نفتی آمریکا در نگاه نخست می‌تواند نگران‌کننده به نظر برسد، اما واقعیت آن است که بازار انرژی این کشور همچنان از ابزارهای متعددی برای مدیریت بحران برخوردار است. ظرفیت تولید بالای نفت، امکان آزادسازی ذخایر راهبردی، ظرفیت محدودسازی صادرات و همچنین انعطاف‌پذیری شبکه انتقال و ذخیره‌سازی از جمله عواملی هستند که احتمال بروز کمبود فوری نفت را در بازار کاهش می‌دهند.

با این حال، عوامل تعیین‌کننده در این راستا همچنان تداوم جنگ آمریکا و ایران و میزان تداوم اختلال در عرضه نفت خاورمیانه خواهد بود. در صورتی که بحران وارد مرحله‌ای طولانی‌تری شود، ذخایر فعلی دیگر نمی‌توانند نقش ضربه‌گیر بازار را ایفا کنند و آن زمان نگرانی امروز تحلیلگران به یک چالش واقعی برای امنیت انرژی آمریکا و اقتصاد جهانی تبدیل خواهد شد.