جنگ، بهانه‌ای برای بازطراحی صنعت لجستیک در ایران

به گزارش نماد اقتصاد، صنعت لجستیک در دنیای امروز از نقشی کلیدی در ادامه حیات اقتصاد جوامع مختلف برخوردار است و به ‌عنوان زیربنا و محور اصلی تولید و تجارت جهانی شناخته می‌شود. در وصف اهمیت صنعت لجستیک همین بس که این صنعت، زمینه‌ساز رشد و توسعه اقتصادی کشورها از طریق یکپارچه‌سازی فرایندهای حمل‌ونقل، انبارداری و کاهش هزینه‌های تولید می‌شود و بر این اساس می‌توان آن را عاملی اساسی برای افزایش بهره‌وری، کاهش زمان تحویل کالاها و تقویت روابط تجاری دانست.

در شرایطی که طی نزدیک به سه ماه اخیر، بحران‌های منطقه‌ای در خاورمیانه، جنگ ایران با دشمن آمریکایی صهیونی‌ و نااطمینانی در مسیرهای تجاری همچون تنگه هرمز، امنیت زنجیره تامین نفت و برخی کالاهای اساسی در بازارهای جهانی را به شدت تحت تاثیر قرار داده، صنعت لجستیک اهمیت به مراتب بیشتری را نسبت به قبل در اقصی نقاط جهان پیدا کرده است.

حال و روز صنعت لجستیک در ایران خوش نیست

در همین راستا، کشور ایران با دارا بودن مرزهای زمینی و دریایی گسترده با همسایگان، در قلب یک شبکه ترانزیتی ویژه قرار دارد؛ به نحوی که از بین ۳۱ استان کشور، ۱۶ استان دارای مرزهای دریایی و زمینی با کشورهای منطقه هستند و از قابلیت ویژه‌ای جهت برقراری روابط تجاری با آن‌ها برخوردارند.

با این وجود و علی‌رغم پتانسیل‌های عظیم ژئوپلیتیکی و جغرافیایی، متاسفانه توجه چندانی به توسعه صنعت لجستیک نشده و این صنعت را به حلقه مفقوده اقتصاد داخلی تبدیل کرده است. طبق آخرین آمارهای منتشرشده توسط بانک جهانی در سال ۲۰۲۳ میلادی، رتبه ایران در شاخص لجستیک جهانی «Logistics Performance Index» از میان ۱۳۹ کشور جهان به ۱۲۳ رسیده است که نشان از وضعیت روبه‌افول و نامناسب صنعت لجستیک در کشور دارد.

یکی از مهم‌ترین موانع پیش‌روی توسعه صنعت لجستیک را می‌توان مسائل مرتبط با بخش‌های گمرک و زیرساخت برشمرد. با وجود اینکه طی سالیان اخیر، اقدامات گسترده‌ای با هدف تسهیل تجارت خارجی و توسعه زیرساخت‌ها در کشور انجام شده است اما تشدید تحریم‌های ظالمانه اقتصادی از یک سو و عدم سرمایه‌گذاری‌های کافی از سوی دیگر، صادرات و واردات کالاها از مسیرهای مختلف ترانزیتی را دشوار و سرعت اجرای پروژه‌های زیرساختی را کند کرده است.

نقش کمرنگ بخش خصوصی، یکی دیگر از ضعف‌های موجود در صنعت لجستیک کشور به شمار می‌آید. در حالی که حاکمیت در کشورهای توسعه‌یافته جهان، زیرساخت‌های مورد نیاز را تامین و فضای فعالیت بخش خصوصی در حوزه‌های مختلف به‌ویژه لجستیک را تسهیل کرده است اما متاسفانه توجه چندانی به حضور بخش خصوصی در ایران نشده و جای خالی این بخش در صنعت لجستیک به شدت احساس می‌شود.

بر این اساس می‌طلبد که یک بازنگری اساسی توسط دولت و مقامات ذی‌ربط در ساختار صنعت لجستیک و بخش‌های مرتبط با آن همچون گمرک و زیرساخت صورت پذیرد تا در آینده نزدیک، امکان برقراری روابط تجاری هدفمند با کشورهای مختلف فراهم شود. همچنین، دولت‌ و سازمان‌های مربوطه می‌توانند با ارائه مشوق‌های مالیاتی و تسهیلات کم‌بهره، بستر مناسبی را برای حضور هرچه موثرتر بخش خصوصی در صنعت لجستیک فراهم کنند. در چنین شرایطی، می‌توان انتظار توسعه صنعت لجستیک در کشور را داشت و جهشی بزرگ در تجارت و تولید داخل را متصور شد.

ضرورت توجه بیشتر به بنادر شمالی و چابهار

ایران در مسیر توسعه زیرساخت‌های لجستیکی خود طی سالیان اخیر، تکیه فراوانی بر بنادر جنوبی داشته و به بنادر شمالی و تنها بندر اقیانوسی کشور تا حدود زیادی غفلت ورزیده شده است. این وضعیت در نهایت باعث شده تا ۸۶ درصد واردات کالاهای اساسی از دو بندر جنوبی امام خمینی و شهید رجایی صورت پذیرد و تنها ۱۴ درصد کالاهای اساسی از بنادر شمالی و چابهار وارد شود.

در شرایطی که اکنون کشور با محاصره دریایی مواجه است و واردات برخی کالاهای اساسی از بنادر جنوبی کشور به سختی صورت می‌پذیرد، جایگزینی بنادر شمالی و چابهار می‌تواند راهکار موثری در این راستا باشد.

نکته قابل توجه اینکه بندر چابهار، یک بندر اقیانوسی به حساب می‌آید و امکان پهلوگیری کشتی‌های ۷۰ هزار تنی اقیانوس‌پیما در آن وجود دارد. بنابراین در صورت توسعه پسکرانه و مسیرهای حمل‌ونقل مرتبط با آن، بندر مذکور توان تامین بخش قابل‌توجهی از نیازهای کشور را خواهد داشت و حتی منجر به صرفه‌جویی اقتصادی قابل‌توجهی نیز خواهد شد.

در پایان باید گفت اگرچه جنگ اخیر، خسارات و آسیب‌های گسترده‌ای برای ایران به همراه داشته است اما خود می‌تواند به عاملی در بازطراحی صنعت لجستیک به عنوان محور اصلی تولید و تجارت کشور تبدیل شود و برکات فراوانی را برای اقتصاد در آینده نه‌چندان دور به همراه داشته باشد.

انتهای پیام//