بازار مقاطع فولادی در مسیر صعود

به گزارش نماد اقتصاد، به منظور تحلیل قیمت پروفیل فولادی، نخست باید به بازار ورق گرم نگاه کرد. پروفیل‌های ساختمانی و صنعتی عمدتا از ورق فولادی تولید می‌شوند و به همین دلیل، قیمت ورق مهم‌ترین متغیر سمت هزینه در تولید آن‌هاست. هرچقدر قیمت ورق گرم افزایش پیدا کند، هزینه تولید پروفیل نیز در همان جهت حرکت خواهد کرد؛ البته میزان این انتقال لزوما یک‌به‌یک نیست.

داده‌های معاملات و عرضه‌های بورس کالای ایران نشان می‌دهد قیمت ورق گرم طی ماه‌های اخیر روند افزایشی داشته است. برای مثال، قیمت پایه ورق گرم فولاد مبارکه در عرضه تیرماه حدود ۸۵ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم بود؛ در حالی که در عرضه شهریورماه به بیش از ۹۱ هزار تومان رسید. در بازار ورق گرم سایر تولیدکنندگان نیز در شهریور ماه و ابتدای مهر قیمت‌های پایه در محدوده بالاتر از ۹۰ هزار تومان ثبت شده است.

اهمیت این ارقام زمانی مشخص می‌شود که بدانیم ورق، سهم بالایی از بهای تمام‌شده پروفیل را تشکیل می‌دهد. بنابراین تولیدکننده‌ای که امروز ورق را با قیمت بالاتری خریداری می‌کند، برای ادامه تولید نمی‌تواند محصول خود را با قیمت مربوط به موجودی قبلی عرضه کند زیرا باید هزینه جایگزینی مواد اولیه را نیز در نظر بگیرد.

در واقع، در بازار فولاد ایران فاصله میان قیمت خرید ماده اولیه و قیمت جایگزینی ماده اولیه یکی از متغیرهای مهم در قیمت‌گذاری محصولات پایین‌دستی است.

پروفیل فولادی فقط ورق نیست

با این حال، افزایش قیمت ورق به تنهایی نمی‌تواند تمام رشد قیمت پروفیل را توضیح دهد. ورق پس از خرید باید وارد فرایند تولید شود و هزینه‌های متعددی به آن اضافه می‌شود؛ از برش و فرم‌دهی گرفته تا جوشکاری، کنترل کیفیت، بسته‌بندی، انبارداری و حمل‌ونقل.

به این هزینه‌ها باید هزینه انرژی، نیروی انسانی، تعمیر و نگهداری تجهیزات، هزینه‌های مالی و حاشیه سود تولیدکننده و توزیع‌کننده را نیز اضافه کرد. بنابراین زمانی که قیمت ورق بالا می‌رود، افزایش نرخ پروفیل در بازار نهایی معمولا بزرگ‌تر از یک انتقال ساده قیمت ماده اولیه خواهد بود.

این مسئله در شرایطی که هزینه‌های عمومی تولید نیز صعودی باشد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. تولیدکننده پروفیل برای حفظ حاشیه عملیاتی خود ناچار است افزایش هزینه‌ها را در قیمت محصول لحاظ کند و همین موضوع می‌تواند فاصله قیمت کارخانه تا بازار را افزایش دهد.

نیم‌نگاه بازار پروفیل به ارز

عامل دوم، نرخ ارز است؛ حتی اگر بخش عمده ورق مورد استفاده تولیدکنندگان از داخل کشور تامین شود. قیمت‌گذاری فولاد در ایران از نرخ ارز جدا نیست. نرخ ارز از مسیر قیمت مواد اولیه، تجهیزات، قطعات، حمل‌ونقل، هزینه جایگزینی و همچنین انتظارات فعالان بازار بر قیمت محصولات فولادی اثر می‌گذارد.

به بیان ساده‌تر، فروشنده پروفیل فقط به این نگاه نمی‌کند که ورق را با چه قیمتی خریداری کرده است بلکه باید ببیند برای خرید محموله بعدی ورق با چه هزینه‌ای مواجه خواهد شد. در بازارهایی که نوسان ارزی بالاست، این هزینه جایگزینی می‌تواند حتی سریع‌تر از هزینه واقعی تولید روی قیمت اثر بگذارد.

به همین دلیل، در دوره‌هایی که انتظارات افزایشی درباره نرخ دلار شکل می‌گیرد، ممکن است قیمت پروفیل حتی پیش از آنکه افزایش متناظر در همه هزینه‌های تولید رخ داده باشد، حرکت صعودی خود را آغاز کند.

قیمت پروفیل در بازار آزاد چگونه شکل می‌گیرد؟

یکی از تفاوت‌های مهم پروفیل با برخی محصولات میانی در بازار مقاطع فولادی، نحوه شکل‌گیری قیمت آن است. ورق گرم به عنوان ماده اولیه اصلی، در بورس کالا با سازوکار مشخص عرضه و معامله می‌شود اما پروفیل عمدتا در بازار آزاد و از طریق شبکه تولیدکنندگان، عمده‌فروشان و توزیع‌کنندگان به دست مصرف‌کننده می‌رسد.

این تفاوت باعث می‌شود قیمت نهایی پروفیل تنها تابع قیمت معامله‌شده ورق نباشد. موجودی انبارها، هزینه حمل، شرایط فروش، برند تولیدکننده، ضخامت و ابعاد محصول و حتی انتظارات فعالان بازار نیز در نرخ نهایی اثرگذار هستند.

برای مثال، روز دوشنبه ۱۳ مهر ماه، برخی پروفیل‌های ضخامت ۲ میلی‌متر در بازار با قیمتی در حدود ۱۴۳.۶ تا ۱۴۸.۶ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم معامله شدند؛ این در حالی است که قیمت پروفیل بسته به ابعاد، ضخامت و نوع محصول تفاوت محسوسی دارد و نمی‌توان یک نرخ واحد را به کل بازار تعمیم داد.

همین اختلاف میان محصولات مختلف نشان می‌دهد بازار پروفیل یک بازار یکپارچه با قیمت واحد نیست بلکه مجموعه‌ای از محصولات با مشخصات فنی و هزینه تولید متفاوت است.

رشد قیمت بدون جهش تقاضا

نکته مهم در شرایط فعلی آن است که افزایش قیمت پروفیل الزاما به معنای رونق تقاضای مصرفی نیست.

بازار ساخت‌وساز همچنان با محدودیت قدرت خرید و افزایش هزینه‌های اجرای پروژه مواجه است. بنابراین اگر قیمت پروفیل افزایش پیدا کرده است، بخشی از آن را باید از سمت هزینه و انتظارات بازار توضیح داد نه صرفا افزایش تقاضا.

در چنین شرایطی، حتی ممکن است حجم معاملات واقعی محدود باشد اما قیمت‌ها به دلیل افزایش هزینه جایگزینی بالا بروند. این وضعیت در بازارهای کالایی زمانی رخ می‌دهد که فروشنده تمایل نداشته باشد موجودی خود را با نرخ پایین‌تر از هزینه خرید مجدد عرضه کند.

به عبارت دیگر، کاهش تقاضا الزاما به معنای کاهش قیمت نیست و اگر سمت هزینه با شدت بیشتری افزایش پیدا کند، بازار می‌تواند هم‌زمان با رکود معاملاتی، رشد قیمت را تجربه کند.

موجودی انبارها؛ متغیری که نباید نادیده گرفت

در بازار پروفیل، موجودی نیز اهمیت زیادی دارد. زمانی که فروشندگان موجودی محدودی داشته باشند و چشم‌انداز قیمت مواد اولیه افزایشی باشد، انگیزه برای فروش سریع کاهش پیدا می‌کند. در مقابل، خریداران نیز ممکن است برای جلوگیری از افزایش بیشتر هزینه، خرید خود را جلو بیندازند.

این رفتار می‌تواند فاصله میان قیمت مورد انتظار و قیمت معامله‌شده را افزایش دهد.

در واقع، بازار در چنین شرایطی فقط براساس هزینه امروز قیمت‌گذاری نمی‌کند بلکه انتظارات نسبت به هزینه فردا نیز در نرخ‌ها منعکس می‌شود. همین ویژگی باعث می‌شود بازار پروفیل در دوره‌های نوسانی، واکنش سریعی به تغییرات ورق و ارز نشان دهد.

اثر افزایش قیمت پروفیل بر ساخت‌وساز

افزایش قیمت پروفیل در نهایت به مصرف‌کننده نهایی منتقل می‌شود. این محصول در ساخت سازه‌های فلزی، سوله، برخی اجزای ساختمان، در و پنجره و طیف متنوعی از فعالیت‌های صنعتی و عمرانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بنابراین افزایش نرخ پروفیل، اگرچه به تنهایی نمی‌تواند هزینه کل ساخت را تعیین کند اما در کنار رشد قیمت سایر نهاده‌ها می‌تواند فشار هزینه‌ای پروژه‌ها را افزایش دهد.

مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که افزایش قیمت پروفیل هم‌زمان با رشد قیمت ورق، میلگرد، تیرآهن، دستمزد، انرژی و حمل‌ونقل اتفاق بیفتد. در این حالت، سازنده یا پیمانکار با مجموعه‌ای از هزینه‌های افزایشی مواجه می‌شود و اگر امکان انتقال این هزینه‌ها به قیمت نهایی وجود نداشته باشد، حاشیه سود پروژه کاهش پیدا می‌کند.

قیمت پروفیل؛ برآیند فشار در کل زنجیره

در مجموع، افزایش قیمت پروفیل را باید حاصل برهم‌خوردن تعادل چند متغیر در زنجیره فولاد دانست. ورق گرم در نقطه آغاز قرار دارد، نرخ ارز هزینه جایگزینی و انتظارات را تحت تاثیر قرار می‌دهد و هزینه‌های تولید و توزیع نیز در مسیر رسیدن محصول به بازار به قیمت نهایی اضافه می‌شوند.

از این منظر، پاسخ به پرسش چرا قیمت پروفیل بالا کشیده است، در یک عامل خلاصه نمی‌شود. رشد قیمت ماده اولیه، افزایش هزینه‌های تبدیل، نوسانات ارزی و رفتار موجودی بازار هم‌زمان عمل کرده‌اند و در شرایطی که تقاضای واقعی نیز توان رشد متناسب با قیمت‌ها را ندارد، فشار اصلی از سمت هزینه و انتظارات وارد می‌شود.

نکته کلیدی برای ماه‌های پیش‌رو نیز همین است؛ اگر قیمت ورق گرم و نرخ ارز در سطوح بالا تثبیت شوند، انتظار کاهش معنادار قیمت پروفیل بدون افت هزینه‌های تولید دشوار خواهد بود. در مقابل، آرام شدن بازار ورق و کاهش انتظارات تورمی می‌تواند فشار افزایشی را در بازار پروفیل کاهش دهد؛ هرچند شدت این اثر به موجودی بازار و وضعیت تقاضای واقعی نیز بستگی خواهد داشت.