وقتی نرخ ارز برای توسعه صادرات کارساز نیست

به گزارش نماد اقتصاد، به گفته صادرکنندگان، افزایش نرخ ارز در شرایط عادی می‌تواند در کوتاه‌مدت برای صادرکننده‌ای که موجودی کالا دارد، مزیت ایجاد کند؛ چراکه ارزش ریالی کالا و حاشیه سود صادراتی افزایش می‌یابد. اما این مزیت با جایگزینی موجودی و خرید مواد اولیه جدید کاهش پیدا می‌کند، زیرا هزینه تأمین کالا نیز متناسب با نرخ ارز افزایش خواهد یافت.

بنابراین، فعالان صادراتی معتقدند اثر افزایش نرخ ارز بر صادرات، در شرایط عادی عمدتا کوتاه‌مدت است و نمی‌توان صرفا با افزایش نرخ ارز، رشد پایدار صادرات را تضمین کرد.

نوسان شدید ارز، برنامه‌ریزی صادرات را مختل می‌کند

صادرکنندگان در کنار سطح نرخ ارز، نسبت به نوسانات یکباره و شدید نرخ ارز نیز هشدار می‌دهند. به گفته آنها، برای صادرکننده، قابل پیش‌بینی بودن نرخ ارز اهمیت بیشتری از صرفاً بالا یا پایین بودن آن دارد.

نوسانات ناگهانی، قیمت‌گذاری کالا، تأمین مواد اولیه، عقد قراردادهای صادراتی و برنامه‌ریزی مالی را با ریسک مواجه می‌کند. صادرکننده‌ای که با مشتری خارجی قرارداد می‌بندد، باید بتواند هزینه‌های خود را تا زمان تولید، ارسال و تسویه معامله پیش‌بینی کند؛ در غیر این صورت، ریسک از دست رفتن بازار افزایش می‌یابد.

بی‌ثباتی قوانین و تعهدات ارزی؛ فشار مضاعف بر صادرکننده

فعالان صادراتی همچنین تغییرات مکرر قوانین و مقررات را یکی از موانع جدی تجارت خارجی می‌دانند. به گفته آنها، صادرکننده باید بداند در زمان تولید، صادرات، بازگشت ارز و تسویه تعهدات، چه مقرراتی بر فعالیت او حاکم خواهد بود.

تغییر دستورالعمل‌ها و الزامات در طول فرآیند صادرات، پیش‌بینی‌پذیری فعالیت اقتصادی را کاهش داده و هزینه و ریسک معامله را بالا می‌برد.

در همین حال، صادرکنندگان تعهدات ارزی را نیز از مشکلات مهم این بخش عنوان می‌کنند. به گفته آنها، در شرایطی که مسیرهای انتقال پول محدود شده و هزینه مبادلات مالی افزایش یافته است، اعمال تعهدات ارزی سخت‌گیرانه می‌تواند فشار بیشتری بر صادرکننده وارد کند؛ به‌خصوص زمانی که بخشی از مشکلات بازگشت ارز خارج از اختیار فعال اقتصادی است.

هزینه حمل دریایی ۴ تا ۵ برابر شد

به گفته صادرکنندگان، شرایط فعلی تجارت خارجی با وضعیت عادی تفاوت اساسی دارد و افزایش نرخ ارز در برابر موانع ایجادشده در مسیر تجارت، اثر تعیین‌کننده‌ای ندارد.

ناامنی مسیرهای دریایی و افزایش نگرانی شرکت‌های بیمه، هزینه حمل و بیمه را افزایش داده است. بر اساس اظهارات فعالان این بخش، هزینه حمل دریایی نسبت به پیش از جنگ ۱۲ روزه حدود چهار تا پنج برابر شده و هزینه حمل زمینی نیز به حدود شش برابر رسیده است.

کاهش حجم صادرات از مسیرهای جنوبی نیز به گفته صادرکنندگان، موجب افزایش فشار بر مسیرهای جایگزین شده است. در نتیجه، مرزهای زمینی و ریلی در بخش شمالی و مسیرهای مرتبط با کشورهای حوزه CIS با ترافیک بیشتری مواجه شده‌اند و در شرق کشور نیز مسیرهای تجاری با پاکستان و افغانستان تحت فشار قرار گرفته‌اند.

انتقال پول؛ چالش دیگر صادرکنندگان

صادرکنندگان دشوارتر شدن انتقال پول را نیز یکی از موانع اصلی تجارت خارجی عنوان می‌کنند. به گفته آنها، محدود شدن مسیرهای قبلی انتقال وجوه، هزینه مبادلات مالی را افزایش داده و دریافت منابع حاصل از صادرات را دشوارتر کرده است.

در چنین شرایطی، صادرکننده علاوه بر افزایش هزینه رساندن کالا به بازار هدف، با ریسک و هزینه بیشتری برای دریافت درآمد حاصل از فروش نیز مواجه است.

صادرکنندگان: ثبات ارز مهم‌تر از افزایش نرخ ارز است

جمع‌بندی فعالان صادراتی این است که افزایش نرخ ارز به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین سیاست‌های پایدار برای توسعه صادرات شود. از نگاه آنها، ثبات نرخ ارز و جلوگیری از نوسانات ناگهانی برای استمرار فعالیت صادراتی اهمیت بیشتری دارد.

صادرکنندگان همچنین خواستار جلوگیری از ایجاد چندنرخی شدن ارز هستند و معتقدند تعدد نرخ‌ها، شفافیت اقتصادی را کاهش داده و محاسبات صادرکنندگان را دشوار می‌کند. به گفته آنها، اختلاف میان نرخ‌های مختلف می‌تواند زمینه ایجاد رانت و تصمیم‌گیری‌های غیرشفاف را نیز افزایش دهد.

فعالان صادراتی بر این باورند که سیاست ارزی باید به سمت ثبات، شفافیت و پیش‌بینی‌پذیری حرکت کند و در کنار آن، تغییرات ناگهانی مقررات و فشار ناشی از تعهدات ارزی کاهش یابد.

به گفته صادرکنندگان، در شرایط فعلی حمایت از صادرات فقط با بالا بردن نرخ ارز محقق نمی‌شود؛ بلکه کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه، تسهیل انتقال پول، ثبات قوانین، مدیریت تعهدات ارزی و ایجاد یک نرخ ارز شفاف و قابل پیش‌بینی، از الزامات حفظ قدرت رقابت صادرکنندگان است.

در نهایت، مطالبه اصلی صادرکنندگان نه دلار گران‌تر، بلکه دلار باثبات‌تر و محیط تجاری قابل پیش‌بینی‌تر است؛ چراکه بدون ثبات نرخ ارز، جلوگیری از چندنرخی شدن ارز و ثبات مقررات، افزایش نرخ ارز به‌تنهایی نمی‌تواند ضامن رشد پایدار صادرات باشد.