شهرهای اروپا به استقبال زیرساخت‌های سبز می‌روند

به گزارش نماد اقتصاد، تشدید تغییرات اقلیمی و ثبت دماهای بی‌سابقه در بسیاری از کشورهای اروپایی، تقاضا برای سیستم‌های تهویه مطبوع را طی سال‌های اخیر به شکل محسوسی افزایش داده است. این روند نه تنها بار بیشتری بر شبکه‌های برق تحمیل کرده، بلکه دستیابی کشورهای اروپایی به اهداف کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را نیز با چالش روبه‌رو ساخته است. از همین رو، دولت‌ها، شرکت‌های فناوری و مراکز تحقیقاتی در سراسر اروپا به سمت راهکارهای کم‌کربن و پایدار برای مدیریت گرمای شهری حرکت کرده‌اند.

کارشناسان سال‌هاست بر توسعه روش‌های جایگزین برای کاهش وابستگی به سامانه‌های پرمصرف سرمایشی تمرکز دارند. سازمان ملل متحد نیز در گزارش «پایش جهانی سیستم‌های سرمایشی ۲۰۲۳» هشدار داده بود که ظرفیت نصب تجهیزات سرمایشی در جهان تا سال ۲۰۵۰ حدود سه برابر خواهد شد؛ روندی که می‌تواند مصرف برق را بیش از دو برابر افزایش دهد و فشار مضاعفی بر زیرساخت‌های انرژی وارد کند.

در این گزارش تاکید شده است که سیستم‌های تهویه مطبوع و یخچال‌ها علاوه بر انتشار غیرمستقیم ناشی از مصرف برق، به دلیل استفاده از گازهای مبرد، سهم مستقیمی نیز در گرمایش زمین دارند؛ چراکه بسیاری از این گازها اثر گلخانه‌ای بسیار قوی‌تری نسبت به دی‌اکسیدکربن دارند. به همین دلیل، سازمان ملل در قالب ابتکاری و با همکاری ائتلاف جهانی «Cool Coalition» تلاش می‌کند استفاده از فناوری‌های سرمایشی سازگار با محیط زیست را گسترش دهد.

معماری شهری؛ نخستین خط دفاع در برابر گرما

برنامه‌ریزی شهری به یکی از مهم‌ترین ابزارهای مقابله با افزایش دمای شهرها تبدیل شده است. در همین راستا، استفاده از مصالح ساختمانی نوآورانه که گرما را در طول روز جذب و شب‌هنگام آزاد می‌کنند، طراحی ساختمان‌های کم‌مصرف و به‌کارگیری بام‌های سفید برای بازتاب نور خورشید، از جمله راهکارهایی است که در پروژه‌های عمرانی جدید مورد توجه قرار گرفته است.

برخی کشورها نیز این رویکرد را به سطح سیاست‌گذاری ملی ارتقا داده‌اند. به عنوان نمونه، سازمان ملل در کامبوج اجرای طرح‌های سرمایش غیرفعال شامل عایق‌کاری، سایه‌بان و طراحی ویژه سقف ساختمان‌ها را آزمایش می‌کند تا نتایج آن در تدوین مقررات ملی ساختمان و استانداردهای شهرسازی مورد استفاده قرار گیرد.

در کره‌‌جنوبی نیز پروژه احیا رودخانه چئونگی چئون در شهر سئول، نمونه‌ای موفق از بازطراحی شهری برای مقابله با گرمای هوا به شمار می‌رود. حذف بزرگراه‌های چندبانده و احیای مسیر طبیعی رودخانه باعث شده دمای محیط اطراف آن بین ۳.۳ تا ۵.۹ درجه سانتی‌گراد کمتر از خیابان‌های مجاور ثبت شود و شدت پدیده «جزیره گرمایی شهری» کاهش یابد.

استقبال از زیرساخت‌های سبز در شهرهای اروپا

بسیاری از کلان‌شهرهای اروپا نیز طی سال‌های اخیر اجرای طرح‌های گسترده برای افزایش فضاهای خنک شهری را آغاز کرده‌اند. در پاریس، شبکه‌ای از جزایر خنک شامل پارک‌ها، استخرها، فضاهای سبز و ساختمان‌های مجهز به سایه‌بان ایجاد شده که دمای آن‌ها چند درجه پایین‌تر از محیط اطراف است. تعداد این فضاها از حدود ۸۰۰ نقطه در سال ۲۰۱۹ به بیش از یک‌هزار و ۴۰۰ نقطه در سال ۲۰۲۶ افزایش یافته است.

دولت محلی مارسی نیز توسعه فضای سبز را در دستور کار قرار داده و با کاشت گسترده درختان تلاش می‌کند از طریق ایجاد سایه و فرایند طبیعی تبخیر و تعرق، دمای محیط شهری را کاهش دهد.

در هلند، شهر روتردام به توسعه بام‌های سبز روی آورده و اوترخت نیز سقف ایستگاه‌های اتوبوس را به فضای سبز تبدیل کرده است. در همین حال، بارسلونا از سامانه‌های هوش مصنوعی برای کنترل تهویه، پایش کیفیت هوا و مدیریت دمای محیط استفاده می‌کند تا بهره‌وری سیستم‌های سرمایشی افزایش یابد.

سرمایش منطقه‌ای؛ جایگزینی برای کولرهای پرمصرف

در کنار اصلاح الگوی شهرسازی، فناوری‌های نوین نیز جایگاه پررنگی در سیاست‌های اقلیمی اروپا پیدا کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین این فناوری‌ها، سرمایش منطقه‌ای است؛ سامانه‌ای که از طریق شبکه‌ای از لوله‌های زیرزمینی، آب سرد را به‌صورت همزمان به چندین ساختمان منتقل می‌کند.

این فناوری نسبت به کولرهای گازی انرژی کمتری مصرف می‌کند و امکان بهره‌گیری از منابع طبیعی مانند آب رودخانه یا دریا را نیز فراهم می‌سازد.

در همین راستا، دستورالعمل بهره‌وری انرژی کمیسیون اروپا، شهرهای دارای بیش از ۴۵ هزار نفر جمعیت را موظف کرده است برنامه‌های محلی گرمایش و سرمایش تدوین کنند. همچنین گزارش چشم‌انداز بازار گرمایش و سرمایش منطقه‌ای اروپا در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد زیرساخت‌های سرمایش منطقه‌ای این قاره تنها در سال ۲۰۲۳ بیش از سه درصد توسعه یافته و روند سرمایه‌گذاری در این بخش همچنان ادامه دارد.

پاریس یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های سرمایش منطقه‌ای جهان را در اختیار دارد. این شبکه ۱۲۰ کیلومتری که از دهه ۱۹۹۰ میلادی راه‌اندازی شده، آب خنک رود سن را از طریق خطوط لوله زیرزمینی به موزه‌ها، بیمارستان‌ها، مدارس، ساختمان‌های اداری و مراکز عمومی منتقل می‌کند و پس از جذب گرما، آب گرم‌شده را از مسیر دیگری به چرخه بازمی‌گرداند.

فناوری‌های نوین در مسیر تحول بازار سیستم‌های سرمایشی

همزمان، استفاده از پمپ‌های حرارتی نیز در بازار اروپا با سرعت بیشتری در حال گسترش است. مدل‌های هوا به هوا علاوه بر گرمایش ساختمان‌ها، قابلیت انتقال هوای گرم به بیرون و ایجاد سرمایش را نیز دارند. افزایش تولید و رشد تقاضا موجب شده قیمت این تجهیزات به تدریج کاهش یابد و دسترسی مصرف‌کنندگان به آن‌ها آسان‌تر شود.

با وجود این تحولات، سیستم‌های تهویه مطبوع همچنان سهم غالب بازار سرمایش اروپا را در اختیار دارند؛ موضوعی که بیش از هر چیز به محدود بودن زیرساخت‌های جایگزین و هزینه بالاتر برخی فناوری‌های جدید بازمی‌گردد.

با این حال، روند افزایش دمای هوا و تشدید موج‌های گرمایی، بازار اروپا را به سمت استفاده گسترده‌تر از فناوری‌های کم‌مصرف و سازگار با محیط زیست سوق داده است. به نظر می‌رسد ترکیب اصلاح الگوی شهرسازی، بازنگری در استانداردهای ساخت‌وساز و توسعه شبکه‌های سرمایش منطقه‌ای، در سال‌های آینده به یکی از ارکان اصلی راهبرد اروپا برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و کاهش مصرف انرژی تبدیل شود.