بازار طلای آنلاین در آستانه تغییر

به گزارش نماد اقتصاد، گسترش معاملات طلای آنلاین طی سال‌های اخیر، دسترسی مردم به این بازار را آسان‌تر کرده اما هم‌زمان پرسش‌هایی جدی درباره پشتوانه واقعی طلا، نحوه نگهداری دارایی مشتریان و مسئولیت پلتفرم‌ها در زمان بروز اختلاف یا بحران ایجاد کرده است.

در چنین شرایطی، تصمیم برای تغییر مرجع صدور مجوز پلتفرم‌های آنلاین طلا و اتصال سامانه معاملات به سامانه ناظر بانک مرکزی، نشانه‌ای از تلاش برای افزایش نظارت بر این بازار است.

با این حال، مسئله اصلی همچنان پابرجاست. چگونه می‌توان اطمینان داد طلایی که در حساب کاربران نمایش داده می‌شود، واقعا وجود دارد و در صورت درخواست مشتری، امکان تحویل آن فراهم است؟

تغییر مرجع صدور مجوز می‌تواند نظارت بر بازار را تقویت کند

یکی از مهم‌ترین تحولات اخیر، تصمیم هیات عالی نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت برای واگذاری صدور مجوز کسب‌وکارهای آنلاین طلا به اتحادیه تخصصی طلا و جواهر است.

نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران روز یکشنبه دهم آبان ‌ماه عنوان کرد که در جلسه ۲۷ مهر این هیات، انتقال مسئولیت صدور مجوز از اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی به اتحادیه تخصصی طلا و جواهر به تصویب رسیده است.

با این حال و به گفته وی، مصوبه هنوز ابلاغ رسمی نشده و تدوین دستورالعمل‌های اجرایی به زمان ابلاغ آن موکول است. بنابراین، این تغییر را باید تصمیمی در مسیر اجرا دانست، نه مقرراتی که تمام مراحل اجرایی آن نهایی شده باشد.

انتقال مسئولیت صدور مجوز به یک نهاد تخصصی می‌تواند شناخت دقیق‌تری از ماهیت معاملات طلا و الزامات صنفی این بازار ایجاد کند. با این حال، تخصص صنفی به‌تنهایی برای نظارت بر پلتفرم‌های دیجیتال کافی نیست. فعالیت این کسب‌وکارها علاوه بر مسائل مربوط به عیار و اصالت طلا، به زیرساخت‌های فناوری، امنیت اطلاعات، مدیریت وجوه و سازوکارهای مالی نیز وابسته است.

از این رو، موفقیت این تغییر به نحوه تقسیم مسئولیت میان اتحادیه طلا و جواهر، وزارت صمت، بانک مرکزی و سایر نهادهای نظارتی بستگی دارد. مقررات باید به‌گونه‌ای تنظیم شوند که هم از فعالیت کسب‌وکارهای معتبر حمایت کنند و هم راه تخلف و سوءاستفاده را ببندند.

پشتوانه واقعی طلای آنلاین، شرط اصلی اعتماد خریداران

مهم‌ترین مسئله در معاملات آنلاین طلا، اطمینان از وجود پشتوانه فیزیکی دارایی خریداری‌شده است. در این بازار، نمایش موجودی در حساب کاربری به‌تنهایی نمی‌تواند اثبات‌کننده مالکیت واقعی طلا باشد. خریدار باید بداند طلای خریداری‌شده با چه سازوکاری نگهداری می‌شود، در کدام خزانه قرار دارد و آیا امکان تحویل آن وجود دارد یا خیر.

دستورالعمل اجرایی خریدوفروش آنلاین طلا و نقره، برای پاسخ به بخشی از این نگرانی‌ها، ضوابطی درباره نگهداری دارایی در خزانه، ثبت معاملات و تحویل فیزیکی پیش‌بینی کرده است. براساس ماده ۱۷ این دستورالعمل، شخص مشمول موظف است طلای خریداری‌شده را حداکثر ظرف یک هفته به مشتری تحویل دهد همچنین فروش باید در چارچوب موجودی تاییدشده و ضوابط سامانه ناظر انجام شود.

در همین راستا، روز ۱۹ مهرماه اعلام شد سامانه هوشمند معاملات و انبارداری فلزات گران‌بها به سامانه ناظر بانک مرکزی متصل شده است. طبق توضیحات منتشرشده، این سامانه میزان طلای ثبت‌شده در حساب کاربران را با موجودی واقعی خزانه تطبیق می‌دهد و در صورت بیشتر بودن تعهدات پلتفرم از موجودی آن، اجازه ثبت معامله جدید صادر نمی‌شود.

این سازوکار می‌تواند احتمال فروش طلای فاقد پشتوانه را کاهش دهد اما اثربخشی آن به نظارت مستمر، صحت اطلاعات ثبت‌شده و امکان راستی‌آزمایی مستقل بستگی دارد. خریداران نیز باید بتوانند اطلاعات مربوط به موجودی، معاملات و شرایط تحویل دارایی خود را به‌سادگی مشاهده کنند.

تخلفات گذشته ضرورت نظارت موثر بر معاملات طلای آنلاین را نشان می‌دهد

نگرانی درباره فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا تنها به مسائل نظری محدود نیست. به گفته معاون پلیس فتا، یک پلتفرم آنلاین طلا به نام زرپاد به دلیل ثبت حدود ۲۰۰ هزار مورد خالی‌فروشی و ناتوانی در ایفای تعهدات مالی، با دستور قضایی متوقف شده است. همچنین پلیس فتا از تشکیل ۵۰۸ پرونده کلاهبرداری مرتبط با پلتفرم‌های آنلاین طلا و وقوع هشت حمله سایبری به حدود ۳۰ پلتفرم طی سه سال خبر داده است. این آمارها ضرورت نظارت موثر بر پشتوانه فیزیکی طلا و امنیت زیرساخت‌های این بازار را برجسته می‌کند.

خالی‌فروشی یکی از مهم‌ترین خطرهای این بازار است؛ وضعیتی که در آن پلتفرم بیش از میزان طلای موجود در خزانه به مشتریان تعهد فروش می‌دهد. در چنین شرایطی، اگر تعداد زیادی از کاربران هم‌زمان درخواست تحویل دارایی خود را ثبت کنند، ممکن است پلتفرم توان پاسخ‌گویی نداشته باشد.

از سوی دیگر، حملات سایبری و دسترسی غیرمجاز به اطلاعات کاربران نیز می‌تواند امنیت دارایی‌ها و داده‌های شخصی مشتریان را تهدید کند. به همین دلیل، نظارت بر این کسب‌وکارها نباید فقط به صدور مجوز یا بررسی موجودی خزانه محدود شود بلکه ضرورت دارد ارزیابی مستمر امنیت سامانه‌ها، شفافیت مالی و توان عملیاتی پلتفرم‌ها نیز صورت پذیرد.

دریافت مجوز به معنای تضمین امنیت سرمایه نیست

یکی از نکاتی که خریداران باید به آن توجه کنند، تفاوت میان فعالیت قانونی یک پلتفرم و تضمین بازگشت سرمایه است. داشتن مجوز به این معناست که کسب‌وکار در چارچوب مقررات مشخصی فعالیت می‌کند اما لزوما به معنای تضمین دولتی یا بانکی برای اصل سرمایه مشتری نیست.

در دستورالعمل معاملات آنلاین طلا نیز مسئولیت‌های پلتفرم‌ها و الزامات نگهداری و تحویل دارایی مشخص شده است اما این موضوع را نباید با ضمانت نظام بانکی یا تضمین دولتی اشتباه گرفت. بنابراین کاربران پیش از خرید باید درباره مجوز، شرایط نگهداری طلا، کارمزدها، شیوه تسویه و امکان تحویل فیزیکی اطلاعات کافی به دست آورند.

در همین زمینه، بانک مرکزی روز ۱۸ مهر ماه ارائه خدمات خریدوفروش آنلاین طلا از سوی موسسات اعتباری و بانک‌ها، ازجمله از طریق واحدهای دیجیتال، را ممنوع اعلام کرد. این تصمیم در پی نگرانی از ریسک‌های عملیاتی و احتمال انتقال آثار اختلال در پلتفرم‌های طلا به شبکه بانکی اتخاذ شد. این محدودیت به معنای توقف کلی معاملات آنلاین طلا نیست بلکه نقش مستقیم بانک‌ها و موسسات اعتباری را در ارائه این خدمات محدود می‌کند.

آینده بازار طلای آنلاین به کیفیت نظارت بستگی دارد

بازار آنلاین طلا ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه خدمات دیجیتال و تسهیل معاملات دارد اما تداوم فعالیت آن بدون اعتماد عمومی ممکن نیست. تغییر مرجع صدور مجوز، اتصال سامانه‌های نظارتی و الزام به نگهداری پشتوانه فیزیکی، اقداماتی مهم در مسیر ساماندهی این بازار به شمار می‌روند؛ با این حال، نتیجه واقعی این تصمیم‌ها در عملکرد روزمره پلتفرم‌ها و میزان حمایت از حقوق مشتریان مشخص خواهد شد.

نظارت موثر زمانی شکل می‌گیرد که اطلاعات مربوط به موجودی خزانه و تعهدات پلتفرم‌ها شفاف باشد، تخلفات به‌سرعت شناسایی شود و مشتری در صورت بروز مشکل، مسیر مشخصی برای پیگیری و دریافت حقوق خود داشته باشد. همچنین باید از ایجاد تعارض منافع در فرایند صدور مجوز و نظارت جلوگیری شود تا هیچ کسب‌وکاری به دلیل ارتباطات صنفی یا نهادی از نظارت برابر مستثنی نماند.

در نهایت، آینده بازار طلای آنلاین تنها به تعداد مجوزهای صادرشده یا توسعه سامانه‌های نظارتی وابسته نیست؛ معیار اصلی، میزان امنیت دارایی مردم و امکان دسترسی واقعی آن‌ها به طلای خریداری‌شده است.

اعتماد عمومی زمانی برمی‌گردد که پشتوانه معاملات قابل راستی‌آزمایی باشد، تعهدات پلتفرم‌ها با موجودی واقعی تطبیق داده شود و در صورت بروز تخلف، مسئولیت‌ها روشن و قابل پیگیری باشد. بازار طلا بیش از هر چیز به اعتماد نیاز دارد؛ اعتمادی که با تبلیغات و وعده‌ها به دست نمی‌آید و تنها با شفافیت و نظارت مستمر شکل می‌گیرد.