بزرگ‌ترین شوک تاریخ رمزارزها یا آغاز بحران اعتماد؟

تصور کنید صبح از خواب بیدار شده و متوجه شوید میلیاردها دلار دارایی دیجیتال، نه از یک صرافی کوچک و ناشناخته بلکه از بزرگ‌ترین صرافی رمزارزی جهان خارج شده است؛ آن هم در فاصله‌ای کوتاه و در شرایطی که کاربران تصور می‌کنند دارایی‌هایشان پشت دیوارهای چندلایه امنیتی محافظت می‌شود.

به گزارش نماد اقتصاد، این بار پای یک سرقت معمولی در میان نیست. بایننس، نامی که برای میلیون‌ها فعال بازار رمزارز مترادف با نقدشوندگی، گستردگی و امنیت بوده، با یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های تاریخ فعالیت خود روبه‌رو شده است؛ خروج حدود ۶.۳ میلیارد دلار دارایی دیجیتال از کیف‌پول‌های گرم این صرافی در حمله‌ای که ابعاد آن بازار جهانی رمزارز را شوکه کرده است.

ماجرا از روز ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ آغاز شد؛ زمانی که تراکنش‌های غیرمجاز از کیف‌پول‌های متعلق به بایننس در چندین شبکه بلاک‌چینی به مقصد آدرس‌های تحت کنترل مهاجم ارسال شد. شرکت تحلیل بلاک‌چین «TRM Labs» ارزش دارایی‌های منتقل‌شده را حدود ۶.۳۶ میلیارد دلار برآورد کرده و این رخداد را بزرگ‌ترین سرقت ثبت‌شده در تاریخ بازار رمزارز دانسته است؛ رقمی که حدود چهار برابر سرقت ۱.۵ میلیارد دلاری صرافی بای‌بیت در ماه فوریه ۲۰۲۵ برآورد می‌شود.

سرقتی که در چند دقیقه اتفاق افتاد

براساس بررسی «TRM Labs»، بخش عمده انتقال‌ها در حدود ۲۰ دقیقه انجام شده است. دارایی‌ها از کیف‌پول‌های بایننس در ۱۰ شبکه بلاک‌چینی خارج شدند؛ ازجمله اتریوم، بیت‌کوین، ترون، سولانا، شبکه ریپل، آربیتروم، آپتیمیسم، بیس، آوالانچ و پالیگان. گستردگی شبکه‌های درگیر نشان می‌دهد که ماجرا با یک برداشت غیرمجاز ساده از یک کیف‌پول منفرد تفاوت داشته است.

در چنین حمله‌ای، مسئله فقط سرقت دارایی نیست بلکه پرسش مهم‌تر این است که مهاجم چگونه توانسته به سازوکار تایید و اجرای تراکنش‌ها دسترسی پیدا کند؟ کیف‌پول‌های گرم برخلاف کیف‌پول‌های سرد که دارایی‌ها را به‌صورت آفلاین نگهداری می‌کنند، برای انجام عملیات روزمره و پاسخ‌گویی سریع به برداشت‌ها به زیرساخت‌های آنلاین متصل هستند. همین اتصال، اگرچه برای کارایی صرافی ضروری است، سطح حمله سایبری را نیز افزایش می‌دهد.

بایننس در اطلاعیه اولیه خود اعلام کرد که احتمالا لپ‌تاپ آلوده یکی از مهندسان «Devops» این شرکت، مسیر ورود مهاجم به زیرساخت بوده است. طبق توضیح اولیه، مهاجم از این مسیر به یک محیط نرم‌افزاری موسوم به « Service  Container » دسترسی پیدا کرده و توانسته است درخواست‌های برداشت غیرمجاز را ثبت کند.

این سناریو از آن جهت نگران‌کننده است که نشان می‌دهد گاهی برای به خطر انداختن یک زیرساخت عظیم، لزوما نیازی به شکستن مستقیم دیوار امنیتی اصلی نیست؛ یک نقطه آسیب‌پذیر در زنجیره دسترسی کارکنان می‌تواند به مسیر ورود به سامانه‌های حساس تبدیل شود.

با این حال، بایننس در اطلاعیه تکمیلی ۳۰ اکتبر تاکید کرد که بررسی‌های بعدی نقاط نفوذ دیگری را نیز آشکار کرده و هنوز توالی کامل حمله مشخص نشده است. این شرکت همچنین اعلام کرد تاکنون شواهدی از افشای کلیدهای خصوصی کیف‌پول‌ها پیدا نکرده است. بنابراین، نسبت دادن کل حمله به هک شدن لپ‌تاپ یک کارمند در شرایط فعلی، ساده‌سازی ماجرا خواهد بود.

وقتی سرقت رمزارز به مسئله امنیت بین‌المللی تبدیل می‌شود

ابعاد این حمله خیلی زود از مرز یک حادثه تجاری فراتر رفت. اداره تحقیقات فدرال آمریکا (FBI) در اطلاعیه ۳۱ اکتبر اعلام کرد کره‌شمالی مسئول سرقت بیش از ۶ میلیارد دلار دارایی مجازی از بایننس بوده است. این نهاد عملیات سایبری مورد اشاره را با نام «TraderTraitor» معرفی کرد؛ نامی که پیش‌تر نیز برای فعالیت‌های منتسب به هکرهای کره‌شمالی در حوزه سرقت رمزارز به کار رفته بود.

مقامات (FBI) اعلام کردند که مهاجمان پس از سرقت، بخش قابل‌توجهی از دارایی‌ها را به اتریوم تبدیل کرده‌اند و احتمال می‌رود در مراحل بعدی از پلتفرم‌های مالی غیرمتمرکز و خدمات تبدیل سریع رمزارز برای پول‌شویی استفاده کنند. این نهاد از صرافی‌ها، اپراتورهای شبکه، ارائه‌دهندگان خدمات مالی غیرمتمرکز و شرکت‌های تحلیل بلاک‌چین خواسته است تراکنش‌های مرتبط با آدرس‌های شناسایی‌شده را مسدود کنند.

این اتهام اهمیت ویژه‌ای دارد زیرا سرقت‌های بزرگ رمزارزی در سال‌های اخیر به یکی از منابع درآمد غیرقانونی منتسب به شبکه‌های سایبری کره شمالی تبدیل شده‌اند. در چنین شرایطی، رمزارز دیگر صرفا موضوعی در حوزه سرمایه‌گذاری و فناوری نیست بلکه به مسئله‌ای در پیوند با امنیت سایبری، تحریم‌های بین‌المللی و تامین مالی فعالیت‌های غیرقانونی تبدیل می‌شود.

۳ میلیارد دلار مسدود شد اما آیا پول‌ها برمی‌گردند؟

پس از شناسایی انتقال‌های غیرمجاز، بایننس و مجموعه‌ای از شرکت‌های فعال در صنعت رمزارز برای ردیابی و مسدودسازی دارایی‌ها وارد عمل شدند. براساس اطلاعیه بایننس در روز ۳۰ اکتبر، حدود ۳ میلیارد دلار از دارایی‌های مرتبط با حمله در زنجیره مسدود شده بود. شرکت «TRM Labs» نیز از مسدود شدن حدود ۲.۷ میلیارد دلار دارایی توسط ناشران استیبل‌کوین و برخی نهادهای فعال در شبکه‌های بلاک‌چینی خبر داد.

این اتفاق یکی از ویژگی‌های دوگانه صنعت رمزارز را آشکار می‌کند. از یک سو، تراکنش‌های بلاک‌چینی قابل ردیابی‌اند و شرکت‌های تحلیل داده می‌توانند مسیر حرکت دارایی‌ها را دنبال کنند. از سوی دیگر، وقتی دارایی به شکل رمزارزهای غیرمتمرکز یا از طریق پروتکل‌های مختلف جابه‌جا شود، مسدودسازی و بازگرداندن آن بسیار پیچیده‌تر خواهد شد.

نکته مهم این است که مسدود شدن دارایی با بازیابی قطعی آن تفاوت دارد. بخشی از پول ممکن است در اختیار ناشران متمرکز استیبل‌کوین قرار داشته و امکان مسدودسازی داشته باشد اما دارایی‌هایی که به رمزارزهای غیرقابل مسدودسازی تبدیل شده‌اند، مسیر متفاوتی دارند. بنابراین نمی‌توان تمام رقم مسدودشده را معادل پول بازگشته به حساب بایننس یا کاربران دانست.

وعده بایننس؛ کاربران زیان نخواهند کرد

شاید مهم‌ترین بخش واکنش بایننس، تعهد این شرکت به جبران خسارت باشد. این صرافی اعلام کرده است که زیان ناشی از این حادثه را از محل صندوق حمایت از دارایی کاربران موسوم به (SAFU) و منابع مالی شرکتی خود پوشش خواهد داد.

بایننس در اطلاعیه رسمی ۳۰ اکتبر گفت که بیش از ۶.۳۴ میلیارد دلار منابع برای پوشش خسارت کنار گذاشته و حدود ۵ میلیارد دلار از آن را در قالب همان دارایی‌های رمزارزی آسیب‌دیده تامین کرده است. به گفته شرکت، این رقم در آن زمان حدود ۸۰ درصد مبلغ مورد اشاره را پوشش می‌داد و خرید دارایی‌های باقی‌مانده نیز در دستور کار قرار داشت.

این تعهد می‌تواند مانع از تبدیل شدن یک حادثه امنیتی به بحران فوری برای سپرده‌گذاران شود اما یک پرسش همچنان پابرجاست؛ آیا توان مالی جبران خسارت به‌تنهایی برای بازسازی اعتماد کافی است؟ کاربران فقط نگران از دست رفتن موجودی حساب خود نیستند؛ آن‌ها می‌خواهند بدانند چه اتفاقی افتاده، چه کسی مسئول بوده و آیا همان مسیر نفوذ می‌تواند دوباره مورد استفاده قرار گیرد؟

بایننس همچنین اعلام کرده است که برای بررسی امنیت زیرساخت‌ها، برداشت‌ها را به‌طور موقت در برخی شبکه‌ها متوقف کرده و قصد دارد پس از تکمیل بررسی‌ها، خدمات برداشت را مرحله‌ای از سر بگیرد. این شرکت وعده داده است گزارش فنی پس از حادثه و نسخه به‌روزشده گزارش اثبات ذخایر را منتشر کند تا کاربران بتوانند وضعیت دارایی‌ها و پشتوانه موجودی حساب‌های خود را بررسی کنند.

تاریخ رمزارزها پر از سرقت‌های میلیاردی است

البته سرقت از بایننس نخستین زنگ خطر بزرگ در صنعت رمزارز نیست. این بازار پیش از این نیز شاهد پرونده‌هایی بوده است که هرکدام به‌تنهایی برای زیر سوال بردن امنیت دارایی‌های دیجیتال کافی بودند. در سال ۲۰۱۴، فروپاشی صرافی «Mt.Gox» پس از ناپدید شدن صدها هزار بیت‌کوین، یکی از تلخ‌ترین فصل‌های تاریخ این بازار را رقم زد.

در سال ۲۰۱۸، صرافی ژاپنی «Coincheck» حدود ۵۳۰ میلیون دلار رمزارز از دست داد؛ شبکه «Ronin» در سال ۲۰۲۲ هدف حمله‌ای با خسارت حدود ۶۲۰ میلیون دلار قرار گرفت و سرقت ۱.۵ میلیارد دلاری از «Bybit» در ماه فوریه ۲۰۲۵ نیز تا پیش از حادثه اخیر بایننس، یکی از بزرگ‌ترین سرقت‌های تاریخ کریپتو محسوب می‌شد.

در این میان، یک تفاوت مهم میان سرقت رمزارز و سرقت پول نقد یا طلا وجود دارد؛ دزدیدن دارایی دیجیتال الزاما به معنای امکان استفاده آسان از آن نیست. تراکنش‌های بلاک‌چینی عموما در دفترکل عمومی ثبت می‌شوند و مسیر جابه‌جایی بسیاری از دارایی‌ها قابل ردیابی است.

سارقان برای نقد کردن این دارایی‌ها باید از مسیرهایی مانند صرافی‌ها، پلتفرم‌های معاملاتی و واسطه‌های تبدیل استفاده کنند؛ مسیرهایی که ممکن است تحت نظارت باشند و در صورت شناسایی دارایی سرقت‌شده، حساب‌ها یا توکن‌ها مسدود شوند.

برای مثال، در پرونده بایننس مسدود شدن بخشی از دارایی‌های سرقت‌شده از سوی ناشران استیبل‌کوین و همکاری شرکت‌های تحلیل بلاک‌چین نشان داد که مهاجمان حتی پس از خروج دارایی از کیف‌پول قربانی، با خطر شناسایی و محدود شدن امکان استفاده از آن روبه‌رو هستند.

البته این به معنای غیرممکن بودن پول‌شویی یا خرج کردن رمزارزهای سرقت‌شده نیست؛ استفاده از کیف‌پول‌های متعدد، تبدیل دارایی میان شبکه‌های مختلف و خدمات مخفی‌سازی تراکنش می‌تواند ردیابی و توقیف را دشوارتر کند. به بیان دیگر، سارق ممکن است دارایی را بدزدد اما تبدیل آن به پول قابل‌استفاده و خرج کردن بدون برجای گذاشتن ردپا، داستان کاملا متفاوتی است.

بزرگ‌ترین سرقت تاریخ رمزارز اعتماد سرمایه‌گذاران را کمرنگ خواهد کرد؟

سرقت ۶.۳ میلیارد دلاری بایننس از نظر مقیاس مالی، نقطه عطفی در تاریخ جرایم سایبری مرتبط با رمزارزها محسوب می‌شود. با این حال، اثر بلندمدت آن نه فقط به رقم سرقت بلکه به نحوه مدیریت بحران بستگی دارد. اگر بایننس بتواند خسارت کاربران را به‌طور کامل پوشش دهد، جزئیات فنی حمله را شفاف کند و نشان دهد که ضعف‌های امنیتی برطرف شده‌اند، ممکن است این حادثه به تجربه‌ای پرهزینه اما قابل مدیریت تبدیل شود.

در مقابل، اگر ابهام درباره منشا نفوذ، میزان واقعی دارایی‌های بازیابی‌شده یا کفایت ذخایر ادامه پیدا کند، پیامد آن می‌تواند به کل صنعت رمزارز سرایت کند؛ از کاهش تمایل کاربران به نگهداری دارایی در صرافی‌ها گرفته تا افزایش فشار نهادهای نظارتی و سخت‌گیری بیشتر در زمینه نگهداری دارایی‌های دیجیتال.

در نهایت، ماجرای بایننس فقط داستان سرقت چند میلیارد دلار رمزارز نیست؛ آزمونی برای یک صنعت است که سال‌ها با وعده امنیت، شفافیت و حذف واسطه‌ها رشد کرده است. حالا پرسش اصلی این است که وقتی حتی بزرگ‌ترین بازیگر این بازار نیز می‌تواند هدف حمله‌ای با چنین ابعادی قرار بگیرد، اعتماد سرمایه‌گذاران چگونه باید حفظ شود؟ شاید مهم‌ترین دارایی‌ای که در این حمله به خطر افتاده است، نه بیت‌کوین بوده، نه اتریوم و نه استیبل‌کوین‌ها بلکه همان چیزی است که تمام بازارهای مالی بدون آن نمی‌توانند دوام بیاورند؛ اعتماد.