وقتی خوراکی مدرسه به‌اندازه یک حقوق آب می‌خورد

به گزارش نماد اقتصاد، ساعت هنوز به ۱۰ صبح نرسیده که نخستین زنگ تفریح به صدا درمی‌آید. دانش‌آموز لقمه‌ای را که از خانه آورده باز می‌کند؛ نان، پنیر، چند تکه گردو و شاید خیار یا گوجه. دو ساعت بعد، در زنگ دوم نوبت میوه و نوشیدنی است. حوالی ظهر و در سومین زنگ تفریح، گرسنگی دوباره سراغش می‌آید؛ این بار یک کیک، بیسکویت، ساندویچ کوچک یا بسته‌ای چیپس و پفک از داخل کیف یا بوفه مدرسه بیرون می‌آید.
هر کدام از این خوراکی‌ها به‌تنهایی شاید خرید بزرگی به نظر نرسد؛ اما وقتی سه زنگ تفریح در ۲۲ روز آموزشی ضرب می‌شود، عدد نهایی خانواده را غافلگیر می‌کند: حدود ۱۰ میلیون تومان در ماه فقط برای خوراک مدرسه یک دانش‌آموز.
این هزینه برای خانواده دارای دو فرزند محصل می‌تواند به ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان و برای سه دانش‌آموز به بیش از ۳۰ میلیون تومان برسد؛ رقمی جدا از هزینه سرویس، لباس فرم، لوازم‌التحریر، کلاس‌های کمک‌آموزشی و سایر مخارج مدرسه.
گرانی در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ فقط چیپس و کیک را هدف نگرفته است. نان، پنیر، شیر، میوه، تخم‌مرغ و مغزهای خوراکی نیز افزایش قیمت قابل‌توجهی داشته‌اند. به همین دلیل، خانواده‌ها دیگر فقط میان «خوراکی سالم و ناسالم» انتخاب نمی‌کنند؛ آنها ناچار شده‌اند میان سلامت فرزند و توان مالی خانواده دست به انتخاب بزنند.

سه زنگ تفریح؛ سه صورت‌حساب تازه

مدارس از نظر ساعت فعالیت یکسان نیستند؛ اما بسیاری از دانش‌آموزان، به‌ویژه در مدارس با برنامه طولانی‌تر، از زمان ورود تا پایان کلاس‌ها به دست‌کم سه نوبت خوراک نیاز دارند:
• زنگ اول: صبحانه تکمیلی یا لقمه نان و پنیر
• زنگ دوم: میوه، شیر یا آبمیوه
• زنگ سوم: کیک، بیسکویت، ساندویچ یا تنقلات
اگر خانواده برای هر زنگ فقط ۱۲۰ تا ۱۸۰ هزار تومان هزینه کند، خرج روزانه خوراک دانش‌آموز بین ۳۶۰ تا ۵۴۰ هزار تومان می‌شود. حاصل ضرب این عدد در ۲۲ روز مدرسه، هزینه‌ای بین ۷ میلیون و ۹۲۰ هزار تا ۱۱ میلیون و ۸۸۰ هزار تومان خواهد بود.
در مدارس غیردولتی، برنامه‌های طولانی، کلاس‌های فوق‌برنامه یا مواردی که دانش‌آموز بیشتر خوراکی‌های خود را از بوفه تهیه می‌کند، این هزینه می‌تواند از ۱۳ تا ۱۵ میلیون تومان هم عبور کند.

صورت‌حساب یک روز مدرسه

جدول زیر، یک الگوی متعارف برای سه زنگ تفریح را نشان می‌دهد. قیمت‌ها میانگین تقریبی بازار تهران در شهریور ۱۴۰۵ است و با توجه به برند، وزن محصول، منطقه و محل خرید تفاوت دارد.

با در نظر گرفتن خریدهای پیش‌بینی‌نشده از بوفه، افزایش اشتهای دانش‌آموزان بزرگ‌تر، فعالیت بدنی و طولانی‌شدن ساعت مدرسه، می‌توان گفت هزینه متعارف خوراک یک دانش‌آموز در سال تحصیلی ۱۴۰۵ به محدوده ماهانه ۱۰ میلیون تومان نزدیک شده است.

نان و پنیر؛ ساده‌ترین لقمه هم دیگر ارزان نیست

نان و پنیر سال‌ها اقتصادی‌ترین خوراکی مدرسه بود؛ لقمه‌ای سالم، سریع و نسبتاً سیرکننده که تقریباً در همه خانه‌ها آماده می‌شد. اما افزایش هم‌زمان قیمت نان، پنیر، گردو، خیار و گوجه، همین لقمه سنتی را نیز گران کرده است.
قیمت نان یارانه‌ای در تهران در تابستان ۱۴۰۵ افزایش یافت. قیمت لواش از ۱۴۰۰ به ۲۷۰۰ تومان، تافتون از ۲۳۰۰ به ۴۵۰۰ تومان، بربری از ۵۳۰۰ به ۱۰ هزار تومان و سنگک از ۷۴۰۰ به ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان رسید.
پنیر سفید ۴۰۰ گرمی نیز در شهریور، بسته به برند و فروشگاه، در محدوده حدود ۱۶۶ تا بیش از ۲۰۰ هزار تومان قرار گرفته است. فقط ۳۰ تا ۴۰ گرم پنیر مورد استفاده در یک لقمه می‌تواند ۱۴ تا ۲۰ هزار تومان هزینه داشته باشد.
اما بخش گران لقمه سالم، مغز گردو است. با افزایش قیمت مغز گردو به حدود دو تا سه میلیون تومان برای هر کیلو، افزودن ۱۵ تا ۲۰ گرم گردو به یک لقمه ممکن است بین ۴۰ تا ۶۰ هزار تومان هزینه داشته باشد. اگر خیار، گوجه، سبزی، نان، پنیر و بسته‌بندی نیز اضافه شود، قیمت یک لقمه کامل نان و پنیر و گردو می‌تواند به حدود ۹۰ تا ۱۴۰ هزار تومان برسد.

جدول قیمت خوراکی‌های متداول دانش‌آموزان

این ارقام نشان می‌دهد حتی خرید یک خوراکی ساده از بوفه ممکن است ۵۰ تا ۱۰۰ هزار تومان هزینه داشته باشد. اگر دانش‌آموز در هر سه زنگ تفریح خرید جداگانه انجام دهد، خرج روزانه به‌سادگی به نیم‌میلیون تومان نزدیک می‌شود.

چهار مدل خوراک مدرسه؛ از اقتصادی تا بوفه‌ای

برای برآورد دقیق‌تر، چهار الگوی مصرف برای سه زنگ تفریح در نظر گرفته شده است.

بنابراین، رقم ۱۰ میلیون تومان را نمی‌توان هزینه فقط یک لقمه دانست؛ اما برای سه نوبت خوراک متعارف در طول یک روز مدرسه، این رقم کاملاً قابل تصور است.
حتی سبد سالمی که بیشتر مواد آن در خانه آماده می‌شود، ماهانه حدود ۷ تا ۹.۵ میلیون تومان هزینه دارد. ارزان‌ترین الگو نیز زمانی ممکن است که خانواده خوراکی‌ها را عمده بخرد، از محصولات فصل استفاده کند، نوشیدنی صنعتی را حذف کند و تقریباً هیچ خریدی از بوفه انجام نشود.

چیپس و پفک؛ هله‌هوله‌های گران‌قیمت

چیپس و پفک زمانی در گروه خوراکی‌های ارزان دانش‌آموزی قرار داشتند؛ اما قیمت این محصولات نیز طی ماه‌های اخیر افزایش چشمگیری پیدا کرده است.
در گزارش‌های بازار، قیمت چیپس ۶۰ گرمی به حدود ۶۰ تا ۶۵ هزار تومان رسیده و بعضی بسته‌های بزرگ‌تر ۱۳۸ گرمی بین ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار تومان عرضه شده‌اند. پفک و اسنک نیز بسته به وزن و برند، در محدوده ۵۰ تا بیش از ۱۰۰ هزار تومان قرار گرفته‌اند.
اگر دانش‌آموز روزانه یک بسته چیپس یا پفک ۷۰ هزار تومانی مصرف کند، فقط هزینه همین یک قلم در ماه به یک‌میلیون و ۵۴۰ هزار تومان می‌رسد. افزودن یک آبمیوه ۴۰ هزار تومانی، هزینه ماهانه این ترکیب را به حدود ۲ میلیون و ۴۲۰ هزار تومان افزایش می‌دهد؛ بدون آنکه صبحانه، میوه یا ساندویچ در محاسبه آمده باشد.

میوه؛ نخستین قربانی گرانی؟

یک عدد میوه شاید مهم‌ترین بخش میان‌وعده دانش‌آموز باشد، اما معمولاً یکی از نخستین اقلامی است که هنگام افزایش هزینه‌ها از کیف کودک حذف می‌شود.
قیمت هر کیلو موز در شهریور ۱۴۰۵ در برخی نرخ‌نامه‌ها حدود ۲۲۰ هزار تومان و قیمت انواع سیب حدود ۱۳۵ تا ۱۶۵ هزار تومان اعلام شده است. در نتیجه، یک موز متوسط حدود ۳۵ تا ۵۰ هزار و یک سیب متوسط حدود ۳۰ تا ۴۵ هزار تومان هزینه دارد.

اگر خانواده در تمام ۲۲ روز آموزشی فقط یک میوه در کیف فرزندش بگذارد، باید ماهانه حدود ۶۶۰ هزار تا یک‌میلیون و ۱۰۰ هزار تومان برای همین یک قلم کنار بگذارد. برای خانواده‌ای دارای دو دانش‌آموز، هزینه ماهانه میوه مدرسه می‌تواند از دو میلیون تومان عبور کند.

شیر و پنیر؛ لبنیات در مسیر حذف

قیمت شیر بطری کم‌چرب ۹۴۶ گرمی در فروردین ۱۴۰۵ حدود ۷۰ تا ۷۲ هزار تومان گزارش شده بود؛ اما در شهریور دامنه قیمت آن به حدود ۱۰۰ تا ۱۳۸ هزار تومان رسید. پنیر سفید ۴۰۰ گرمی نیز در برخی گزارش‌های بازار تا بیش از ۲۰۰ هزار تومان قیمت خورده است.
این افزایش قیمت از نظر تغذیه کودکان اهمیت ویژه‌ای دارد. شیر و پنیر از منابع کلسیم و پروتئین هستند و حذف یا کاهش مداوم آنها می‌تواند کیفیت سبد غذایی دانش‌آموزان را پایین بیاورد. بااین‌حال، هنگامی که خانواده ناچار است هزینه خوراک چند فرزند را تأمین کند، همین اقلام مفید ممکن است به مصرف محدود یا چند روز در هفته کاهش پیدا کنند.

هزینه خوراکی یک سال تحصیلی دانش آموزان چقدر می‌شود؟

اگر سال تحصیلی را حدود ۱۸۰ روز آموزشی در نظر بگیریم، هزینه سه نوبت خوراک یک دانش‌آموز چنین خواهد بود:

بنابراین، تأمین خوراک متعارف سه زنگ تفریح برای یک دانش‌آموز می‌تواند در طول سال تحصیلی حدود ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان هزینه ایجاد کند. این رقم برای دو فرزند به حدود ۱۶۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان می‌رسد.

خانواده‌ها برای کاهش هزینه چه می‌کنند؟

با گران‌شدن خوراکی‌ها، رفتار خرید خانواده‌ها نیز تغییر کرده است. برخی والدین کیک، آبمیوه و تنقلات برند را کنار گذاشته‌اند؛ بعضی دیگر به خرید بسته‌های بزرگ و تقسیم آنها در ظرف‌های کوچک روی آورده‌اند. آماده‌کردن کیک خانگی، ذرت بوداده، تخم‌مرغ، سیب‌زمینی، لقمه نان و پنیر و استفاده از میوه‌های فصل نیز از راهکارهای کاهش هزینه است.
اما صرفه‌جویی هم حدی دارد. وقتی قیمت نان، پنیر، تخم‌مرغ، شیر و میوه هم‌زمان بالا می‌رود، خانواده دیگر فقط با حذف چیپس و نوشابه نمی‌تواند هزینه را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.
از طرف دیگر، کودکان خوراک خود را با همکلاسی‌هایشان مقایسه می‌کنند. خانواده‌ای که توان خرید روزانه خوراکی‌های متنوع را ندارد، ممکن است با اصرار فرزند برای خرید از بوفه یا داشتن محصولاتی مشابه دیگر دانش‌آموزان روبه‌رو شود. به این ترتیب، گرانی خوراک مدرسه علاوه بر فشار اقتصادی، آثار روانی و اجتماعی نیز پیدا می‌کند.

وقتی گرسنگی پشت نیمکت می‌نشیند

ماجرای گرانی خوراک مدرسه فقط درباره افزایش قیمت کیک، چیپس یا آبمیوه نیست. مسئله اصلی، تغذیه کودکانی است که چند ساعت از روز را در مدرسه می‌گذرانند و برای تمرکز، یادگیری و فعالیت بدنی به غذای کافی نیاز دارند.
وقتی خانواده توان تامین سه نوبت میان‌وعده را نداشته باشد، احتمالاً ابتدا تنوع سبد را کاهش می‌دهد؛ سپس میوه، شیر و مغزهای خوراکی حذف می‌شوند و در نهایت حجم غذای کودک کوچک‌تر خواهد شد.
ممکن است کیف دانش‌آموز همچنان خوراکی داشته باشد، اما داشتن خوراکی با برخورداری از تغذیه مناسب یکسان نیست. یک بسته ارزان و حجیم می‌تواند احساس گرسنگی را برای مدتی کاهش دهد، اما جای پروتئین، کلسیم، فیبر و ویتامین مورد نیاز کودک را نمی‌گیرد.
در سال تحصیلی ۱۴۰۵، زنگ تفریح دیگر فقط فرصتی برای استراحت میان کلاس‌ها نیست؛ هر بار به صدا درآمدن آن، یادآور صورت‌حساب تازه‌ای برای خانواده است. صورت‌حسابی که در سه نوبت روزانه و ۲۲ روز ماه، به حدود ۱۰ میلیون تومان می‌رسد.
اکنون پرسش فقط این نیست که خانواده‌ها برای خوراک مدرسه چقدر پرداخت می‌کنند؛ پرسش نگران‌کننده‌تر این است: چند خانواده هنوز توان دارند هر سه بار که زنگ تفریح به صدا درمی‌آید، خوراکی سالمی در کیف فرزندشان گذاشته باشند؟