شاخص مهم سنجش دیجیتالی‌شدن اقتصاد

به گزارش نماد اقتصاد، رشد ۱۰۲ درصدی صدور گواهی امضای الکترونیکی، در مقایسه با رشد ۲۳ درصدی صدور اینماد، نشانه‌ای از یک تغییر عمیق‌تر است؛ دیجیتالی‌شدن اقتصاد ایران فقط در ویترین فروشگاه‌ها اتفاق نمی‌افتد و به فرآیندهای رسمی، قراردادی و اداری نیز رسیده است. در پنج ماه نخست سال، بیش از ۶ میلیون و ۲۰۶ هزار گواهی امضای الکترونیکی صادر شده است؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۰۲ درصد رشد نشان می‌دهد.

در نگاه اول ممکن است افزایش صدور امضای الکترونیکی نیز مانند رشد تعداد اینمادها، صرفاً یکی دیگر از نشانه‌های توسعه تجارت دیجیتال به نظر برسد. اما ماهیت این دو شاخص متفاوت است. اینماد عمدتاً به کسب‌وکارهایی مربوط می‌شود که در فضای تجارت آنلاین فعالیت می‌کنند، اما امضای الکترونیکی دامنه بسیار گسترده‌تری دارد.

قراردادها، خدمات رسمی، فرآیندهای دولتی و مبادلات اقتصادی می‌توانند به این زیرساخت وابسته باشند. به همین دلیل، رشد ۱۰۲ درصدی امضای الکترونیکی می‌تواند نشانه مهم‌تری از تغییر شیوه انجام فعالیت اقتصادی باشد. در واقع، اگر تجارت الکترونیکی را فقط خرید و فروش اینترنتی بدانیم، بخش بزرگی از تحول اقتصاد دیجیتال را نادیده گرفته‌ایم. دیجیتالی‌شدن زمانی عمیق می‌شود که فرآیندهای قبل و بعد از خرید نیز از کاغذ و مراجعه حضوری فاصله بگیرند. قرارداد دیجیتال، احراز هویت، امضای اسناد و ارائه خدمات رسمی به شکل الکترونیکی، هزینه و زمان انجام معامله را کاهش می‌دهند و اصطکاک میان طرفین معامله را کمتر می‌کنند.

داده‌های مربوط به سامانه تدارکات الکترونیکی دولت نیز در همین مسیر قابل توجه است. در بهار ۱۴۰۵، تعداد معاملات خرید این سامانه ۳۱ درصد و حجم این معاملات ۶۸ درصد رشد داشته است. این آمار نشان می‌دهد حرکت به سمت دیجیتالی‌شدن فقط در بخش خصوصی و فروشگاه‌های اینترنتی اتفاق نمی‌افتد؛ بخشی از فرآیندهای خرید و مبادلات رسمی دولت نیز در حال دیجیتال‌شدن است. گزارش تجارت الکترونیکی سال ۱۴۰۳ نیز از صدور حدود ۶.۷۵ میلیون گواهی امضای الکترونیکی در کل سال خبر می‌دهد. بنابراین رشد اخیر را باید در ادامه یک روند بزرگ‌تر دید، نه یک اتفاق منفرد.

البته یک نکته مهم وجود دارد: افزایش صدور گواهی به تنهایی ثابت نمی‌کند که همه فرآیندهای اقتصادی به شکل کامل دیجیتال شده‌اند. برای قضاوت دقیق‌تر باید میزان استفاده واقعی از این گواهی‌ها، تعداد معاملات دیجیتال و سهم فرآیندهای الکترونیکی از کل فعالیت‌های اقتصادی نیز بررسی شود. با این حال، جهت حرکت روشن است.

اقتصاد ایران حتی در شرایط تورمی و رکودی، در حال انتقال بخشی از فعالیت‌های خود به زیرساخت‌های دیجیتال است. این اتفاق از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا دیجیتالی‌شدن فقط به معنای فروش بیشتر در اینترنت نیست. اگر فرآیندهای قرارداد، پرداخت، احراز هویت، خرید دولتی و تعاملات تجاری نیز دیجیتال شوند، ساختار انجام فعالیت اقتصادی تغییر می‌کند. از این منظر، شاید مهم‌ترین پیام آمار جدید نه «افزایش فروشگاه‌های اینترنتی»، بلکه دیجیتالی‌شدن تدریجی خود فرآیند اقتصاد باشد.

اگر این روند با ثبات مقررات، امنیت پرداخت، اینترنت پایدار و اعتماد عمومی همراه شود، امضای الکترونیکی می‌تواند یکی از زیرساخت‌های اصلی اقتصاد دیجیتال ایران در سال‌های آینده باشد.