جنجال بر سر دریافت تعرفه‌های جدید از تنگه هرمز ادامه دارد

به گزارش نماد اقتصاد، ایران اعلام کرده در دوره ۶۰ روزه مذاکرات و اجرای اولیه تفاهم‌نامه، دریافت تمامی هزینه‌های عبور کشتی‌ها را تعلیق خواهد کرد، اما پس از پایان این بازه زمانی، دریافت هزینه‌های مرتبط با خدمات دریایی و بیمه از شناورهای عبوری در دستور کار قرار خواهد گرفت. این موضوع نگرانی‌هایی را در میان فعالان صنعت کشتیرانی، شرکت‌های بیمه و بازارهای انرژی جهانی ایجاد کرده است.

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس که از سوی ایران برای مدیریت عبور و مرور دریایی در هرمز ایجاد شده، از هم‌اکنون کشتی‌ها را ملزم کرده است درخواست عبور خود را حداقل ۴۸ ساعت پیش از ورود ثبت کنند. اگرچه در دوره موقت ۶۰ روزه هیچ هزینه‌ای بابت خدمات ایمنی، امنیتی، زیست‌محیطی و بیمه‌ای دریافت نمی‌شود، اما تهران تاکید کرده است این معافیت دائمی نخواهد بود و چارچوب جدید دریافت هزینه‌ها پس از پایان مذاکرات تعیین خواهد شد.

هرمز؛ شاهراهی که قواعد آن در حال تغییر است

تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای دریایی جهان به شمار می‌رود و حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و بخش قابل‌توجهی از صادرات گاز طبیعی مایع از این گذرگاه عبور می‌کند. از این رو هرگونه تغییر در قوانین تردد، هزینه‌های حمل‌ونقل یا الزامات بیمه‌ای می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای بازارهای انرژی و تجارت جهانی به همراه داشته باشد.

پس از جنگ اخیر و اختلال گسترده در عبور کشتی‌ها، توافق میان ایران و آمریکا زمینه بازگشایی تدریجی این مسیر را فراهم کرد. با این حال، تهران معتقد است ارائه خدمات ناوبری، ایمنی، مدیریت مسیرهای کشتیرانی و تامین امنیت دریایی هزینه‌بر بوده و باید سازوکاری برای تامین منابع مالی آن تعریف شود. از همین رو مقامات ایرانی میان دریافت «عوارض عبور» و «هزینه خدمات» تفاوت قائل شده‌اند و تاکید دارند آنچه مدنظر تهران است دریافت هزینه بابت خدمات ارائه‌شده و نه وضع عوارض برای عبور کشتی‌هاست.

صنعت کشتیرانی نسبت به هزینه‌های جدید نگران است

شرکت‌های بزرگ کشتیرانی و ارائه‌دهنده خدمات بیمه‌ بین‌المللی نسبت به طرح جدید ایران با احتیاط برخورد کرده‌اند. بسیاری از فعالان این صنعت معتقدند هرگونه هزینه اضافی بر عبور کشتی‌ها می‌تواند هزینه حمل کالا، نفت و گاز را افزایش دهد و در نهایت به رشد قیمت انرژی و کالاها در بازارهای جهانی منجر شود. برخی شرکت‌های حمل‌ونقل نیز تاکید کرده‌اند که تنگه هرمز بر اساس حقوق بین‌الملل یکی از آبراه‌های بین‌المللی محسوب می‌شود و اعمال هزینه‌های جدید می‌تواند محل مناقشه حقوقی باشد.

در همین حال، انجمن‌های کشتیرانی هشدار داده‌اند که عدم شفافیت درباره میزان و نحوه محاسبه هزینه‌های احتمالی، می‌تواند بر تصمیم شرکت‌ها برای عبور از این مسیر تاثیر بگذارد. بسیاری از مالکان کشتی‌ها همچنان به دلیل ریسک‌های باقی‌مانده احتمالی از جنگ، از جمله مین‌های دریایی و مخاطرات امنیتی، با احتیاط در این مسیر تردد می‌کنند.

اختلاف بر سر مفهوم دریافت عوارض و حق خدمات

یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد بحث در روزهای اخیر، تفاوت حقوقی میان دریافت عوارض عبور و هزینه خدمات دریایی است. بر اساس برخی گزارش‌ها، متن توافق اولیه میان ایران و آمریکا بر ممنوعیت دریافت عوارض مستقیم از کشتی‌ها تاکید دارد اما درباره دریافت هزینه خدمات ناوبری، ایمنی و بیمه‌ای ابهام‌هایی وجود دارد. بر همین اساس تهران اعلام کرده دریافت هزینه خدمات با مفاد توافق مغایرتی ندارد و دریافت هزینه ارائه خدمات را حق مسلم خود می‌داند.

از سوی دیگر برخی تحلیلگران حقوق دریایی معتقدند ایران تلاش می‌کند با استفاده از همین تمایز حقوقی، سازوکاری پایدار برای کسب درآمد از مدیریت تنگه هرمز ایجاد کند. از نگاه آن‌ها، اگر این سیاست اجرایی شود، ممکن است الگویی جدید در مدیریت آبراه‌های راهبردی جهان شکل گیرد.

بازار انرژی چشم‌انتظار نتیجه مذاکرات

بازارهای جهانی انرژی تحولات تنگه هرمز را با دقت دنبال می‌کنند. اگرچه پس از توافق اخیر حجم عبور نفتکش‌ها از این تنگه افزایش یافته و صادرات نفت کشورهای حوزه خلیج فارس روند صعودی گرفته است، اما فعالان بازار معتقدند هرگونه افزایش هزینه حمل‌ونقل می‌تواند مجددا فشار صعودی بر قیمت نفت و گاز وارد کند.

برخی موسسات حمل‌ونقل دریایی بر این باورند که حتی در صورت اجرای هزینه‌های جدید، شرکت‌ها ناچار خواهند بود به استفاده از تنگه هرمز ادامه دهند؛ زیرا مسیر جایگزین اقتصادی و عملیاتی مناسبی برای بخش عمده صادرات انرژی منطقه وجود ندارد. با این حال، افزایش هزینه بیمه و حمل می‌تواند حاشیه سود شرکت‌های انرژی و پالایشگاه‌ها را تحت تاثیر قرار دهد.

آیا هرمز به منبع درآمد جدید ایران تبدیل می‌شود؟

تحولات اخیر نشان می‌دهد تهران در تلاش است نقش خود را در مدیریت یکی از مهم‌ترین آبراه‌های جهان بازتعریف کند. در شرایطی که تفاهم‌نامه فعلی با آمریکا عبور موقت کشتی‌ها را بدون هزینه تضمین کرده، ایران از هم‌اکنون به دنبال طراحی سازوکاری برای دریافت هزینه‌های خدماتی پس از پایان دوره تفاهم‌نامه ۶۰ روزه است.

اگر این برنامه عملیاتی شود، تنگه هرمز علاوه بر نقش سنتی خود به عنوان شاهراه انرژی جهان، می‌تواند به یکی از منابع درآمدی جدید برای ایران تبدیل شود. با این حال، میزان موفقیت این طرح به نتیجه مذاکرات آتی، واکنش قدرت‌های دریایی، موضع نهادهای بین‌المللی و پذیرش آن از سوی صنعت کشتیرانی جهانی بستگی خواهد داشت. در هر صورت، آنچه مسلم است این است که نظم دریایی حاکم بر هرمز پس از جنگ اخیر دیگر شباهت چندانی به گذشته نخواهد داشت.

انتهای پیام//