اثرات جنگ بر بازارهای جهانی از نفت تا سهام

به گزارش نماد اقتصاد، با گذشت ۱۰۰ روز از آغاز جنگ در خاورمیانه، این درگیری همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل نوسان در بازارهای مالی جهان محسوب می‌شود. ادامه تنش‌ها و نامشخص بودن چشم‌انداز صلح پایدار، بر قیمت دارایی‌ها در بازارهای مختلف اثر گذاشته و اقتصادهای بزرگ جهان را با عدم‌قطعیت تازه‌ای روبه‌رو کرده است.

در همین حال مذاکرات میان آمریکا و ایران در وضعیت رکود قرار گرفته است. واشینگتن و تهران پیام‌های متفاوتی درباره روند گفت‌وگوهای صلح ارسال می‌کنند و در مقاطعی نیز حملات نظامی پراکنده میان دو طرف رخ داده است. با این حال یک آتش‌بس شکننده برقرار مانده تا فضای محدودی برای ادامه تلاش‌های دیپلماتیک فراهم شود.

بی‌اعتنایی وال‌استریت به جنگ

در روزهای نخست پس از حملات اولیه آمریکا و اسرائیل به ایران، بازارهای سهام در بسیاری از نقاط جهان با افت مواجه شدند. با این حال در ادامه، شاخص‌های اصلی بورس آمریکا توانستند زیان‌های اولیه را جبران کنند و حتی به رکوردهای تازه‌ای دست یابند. شاخص S&P500 در حالی به اوج تاریخی جدید رسیده که جنگ همچنان ادامه دارد.

به گفته «آیین بارنز»، مدیر سرمایه‌گذاری شرکت نت‌ولث، بسیاری از بازارهای سهام بر این فرض حرکت کرده‌اند که جنگ می‌تواند اقتصادهای بزرگ واردکننده انرژی را از یک دوره «تورم رو به کاهش» به سمت رکود تورمی سوق دهد. با این حال خوش‌بینی نسبت به آینده فناوری هوش مصنوعی و سودآوری شرکت‌های آمریکایی نیز نقش مهمی در رشد بازار سهام داشته است.

او می‌گوید بخش بزرگی از رشد بازار سهام به شرکت‌هایی در آمریکا و شرق آسیا مربوط می‌شود که به طور مستقیم از افزایش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی بهره می‌برند. در مقابل، بازارهای سهام اروپا عملکرد ضعیف‌تری داشته‌اند؛ زیرا افزایش هزینه انرژی برای اقتصادهای این منطقه چالش‌برانگیزتر است.

«تونی میدوز»، مدیر سرمایه‌گذاری در شرکت BRI Wealth Management نیز معتقد است افزایش تقاضا برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی باعث ایجاد گلوگاه‌هایی در زنجیره تأمین، به‌ویژه در حوزه توان پردازشی شده است؛ موضوعی که به رشد قابل توجه سهام شرکت‌های نیمه‌رسانا کمک کرده است. به گفته او حتی اقتصادهایی مانند کره جنوبی و تایوان نیز به دلیل این روند با افزایش پیش‌بینی رشد اقتصادی مواجه شده‌اند.

او همچنین تأکید می‌کند که ایالات متحده تا حد زیادی در حوزه نفت خودکفا است و به همین دلیل فشار ناشی از بحران خلیج فارس برای اقتصاد آمریکا کمتر از سایر کشورهاست. با این حال اگر تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته بماند، تورم می‌تواند افزایش یابد. با وجود این، بسیاری از سرمایه‌گذاران باور دارند نه دولت آمریکا و نه ایران تمایلی به طولانی شدن درگیری ندارند.

جهش بازده اوراق قرضه

بازار اوراق قرضه نیز از زمان آغاز جنگ با نوسانات قابل توجهی مواجه بوده است و بازده اوراق دولتی در بسیاری از کشورها در سطوح بالایی قرار دارد.

از آنجا که قیمت اوراق و بازدهی آنها رابطه معکوس دارند، افزایش بازده به معنای فشار بر ارزش این دارایی‌هاست. بازده اوراق خزانه‌داری آمریکا پس از شروع جنگ افزایش قابل توجهی داشته، زیرا سرمایه‌گذاران احتمال تورم بالاتر و سیاست پولی سختگیرانه‌تر را در قیمت‌ها لحاظ کرده‌اند. ماه گذشته بازده اوراق ۳۰ ساله آمریکا به بالاترین سطح خود از پیش از بحران مالی جهانی رسید.

در سایر اقتصادهای بزرگ نیز روند مشابهی مشاهده شده است. در بریتانیا، که همزمان با بحران سیاسی داخلی نیز روبه‌رو است، اوراق قرضه دولتی موسوم به گیلت با فروش گسترده مواجه شده‌اند.

«نیل بیرل»، مدیر سرمایه‌گذاری شرکت Premier Miton Investors، می‌گوید بازار اوراق قرضه نشان می‌دهد نگرانی‌های واقعی درباره تورم بالاتر، رشد اقتصادی ضعیف‌تر و اختلال در زنجیره‌های تأمین وجود دارد. به گفته او، مهم‌تر از اوج تورم و نرخ بهره، مدت زمان ماندگاری آنها در سطوح بالا است و اگر شرایط کنونی ادامه پیدا کند، رشد اقتصادی آسیب خواهد دید و حفظ سطح فعلی بازار سهام نیز دشوارتر می‌شود.

نفت عقب نشست اما هنوز گران است

تنگه هرمز که یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت در جهان به شمار می‌رود، در طول جنگ عملاً مسدود شده و همین مسئله باعث نوسانات شدید قیمت نفت شده است. معامله‌گران بازار نفت به اخبار مربوط به حملات موشکی، مذاکرات صلح و آتش‌بس واکنش‌های سریع نشان داده‌اند.

هرچند قیمت نفت نسبت به اوج‌های دوران جنگ کاهش یافته، اما همچنان بسیار بالاتر از سطح پیش از آغاز درگیری‌ها قرار دارد. در حال حاضر قیمت نفت برنت حدود ۳۶ درصد و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نزدیک به ۵۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ معامله می‌شود.

بسته شدن تنگه هرمز و آسیب به برخی تأسیسات انرژی در خاورمیانه، محدودیت‌های جدی در عرضه نفت ایجاد کرده است. این شرایط کشورهای واردکننده نفت را مجبور کرده برای تأمین نیاز خود به دنبال منابع جایگزین باشند.

در همین مدت صادرات نفت آمریکا افزایش یافته است؛ موضوعی که به گفته «تاماس وارگا»، تحلیلگر شرکت PVM Oil Associates، یکی از عوامل مهار جهش شدیدتر قیمت نفت بوده است. از دیگر عوامل تعدیل‌کننده می‌توان به آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت، برخی معافیت‌های تحریمی، کاهش واردات نفت چین، مسیرهای جایگزین انتقال نفت از خلیج فارس و افزایش صادرات نفت آمریکا اشاره کرد.

با این حال او هشدار می‌دهد اگر ذخایر نفتی در ماه ژوئن همچنان کاهش یابد و به سطوح عملیاتی حساس برسد، رقابت برای تأمین نفت شدت خواهد گرفت و در این صورت احتمال بازگشت قیمت نفت به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه وجود دارد.

افزایش دوباره تورم

داده‌های اقتصادی نیز نشان می‌دهد جنگ به تدریج اثر خود را فراتر از بازارهای مالی بر اقتصاد جهانی گذاشته است. افزایش هزینه انرژی باعث شده نرخ تورم در بسیاری از اقتصادهای بزرگ روندی صعودی پیدا کند.

در ایالات متحده شاخص قیمت مصرف‌کننده در ماه آوریل به نرخ سالانه ۳.۸ درصد رسید که بالاترین سطح در نزدیک به سه سال گذشته محسوب می‌شود. افزایش قیمت نفت، گاز، سوخت جت و بنزین از عوامل اصلی این رشد بوده‌اند.

کاهش عرضه انرژی از خاورمیانه یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش تورم به شمار می‌رود، هرچند برخی دولت‌ها برای مهار فشار قیمتی اقداماتی انجام داده‌اند؛ از جمله مداخلات حمایتی در کشورهایی مانند آلمان و هند.

کاهش عرضه انرژی از خاورمیانه یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش تورم به شمار می‌رود، هرچند برخی دولت‌ها برای مهار فشار قیمتی اقداماتی از جمله مداخلات حمایتی در کشورهایی مانند آلمان و هند. انجام داده‌اند.