مذاکره روی لبه انفجار/ مسیر دیپلماسی در سایه فشارهای نظامی و امنیتی

به گزارش نماد اقتصاد، در حالی که آتش‌بس میان ایران و آمریکا به روز شصتم رسیده، تحولات میدانی در خلیج فارس و تنگه هرمز بار دیگر نشان داد مسیر دیپلماسی همچنان در سایه فشارهای نظامی و امنیتی پیش می‌رود. همزمان با گزارش‌هایی درباره نزدیک شدن مذاکرات به مراحل پایانی، بامداد جمعه خبرهایی از تبادل آتش، حملات پهپادی و هدف قرار گرفتن برخی مواضع نظامی در منطقه منتشر شد؛ رخدادهایی که نشان می‌دهد هرچند گفت‌وگوها ادامه دارد، اما میدان هنوز آرام نشده است.

آماده‌باش فنی در واشینگتن

اکسیوس در گزارشی به نقل از دو مقام آمریکایی نوشته است که دولت ایالات متحده تیمی متشکل از حدود ۱۰۰ کارشناس هسته‌ای را آماده کرده تا در صورت دستیابی به توافق اولیه، وارد مرحله فنی و اجرایی مذاکرات شوند. به گفته این منابع، این تیم شامل متخصصان برجسته در حوزه غنی‌سازی اورانیوم، فناوری سانتریفیوژ و سازوکارهای نظارتی است که قرار است درباره نحوه محدودسازی برنامه هسته‌ای ایران و فرآیندهای راستی‌آزمایی کار کنند. در همین چارچوب، استیو ویتکاف و جرد کوشنر اخیراً از آزمایشگاه ملی اوک‌ریج و مجتمع Y‑۱۲ در آمریکا بازدید کرده‌اند؛ مراکزی که از مهم‌ترین پایگاه‌های تحقیقاتی در حوزه فرآوری اورانیوم به شمار می‌روند.

اختلاف بر سر مهلت‌ها و منابع مالی

با وجود این تحرکات فنی، اختلافات اصلی همچنان پابرجاست. به گزارش منابع نزدیک به مذاکرات، یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف بر سر زمان‌بندی رقیق‌سازی ذخایر اورانیوم ایران است. واشینگتن خواهان تکمیل این فرآیند در بازه‌ای ۶۰ روزه است، در حالی که تهران مهلت ۹۰ روزه را ترجیح می‌دهد. همزمان موضوع آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران نیز به یکی از گره‌های اصلی مذاکرات تبدیل شده است. ایالات متحده تأکید دارد که آزادسازی منابع مالی باید به اقدامات اجرایی و قابل راستی‌آزمایی از سوی ایران گره بخورد، اما تهران خواستار آزادسازی فوری بخشی از این منابع در ابتدای توافق است.

تنش دوباره در هرمز

در حالی که مذاکرات در چنین فضایی ادامه دارد، تحولات میدانی نیز بر حساسیت شرایط افزوده است. روابط عمومی سپاه پاسداران اعلام کرد بامداد ۱۶ خرداد، پس از آنکه چهار نفتکش با هدایت ارتش آمریکا قصد خروج بدون هماهنگی از تنگه هرمز را داشتند، یکی از آنها متوقف و سایر کشتی‌ها به مسیر قبلی بازگشتند. در ادامه این بیانیه آمده است که در پاسخ به حمله پهپادی آمریکا به یک دکل مخابراتی در مناطق قشم و سیریک، مواضعی از جمله پایگاه هوایی علی‌السالم در کویت و تأسیسات باقی‌مانده ناوگان پنجم آمریکا در بحرین هدف حمله موشکی قرار گرفته است.

 روایت متناقض از عملیات نظامی

فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرد نیروهای این کشور چند پهپاد ایرانی را که به سوی تنگه هرمز در حرکت بودند سرنگون کرده‌اند و در ادامه برای جلوگیری از حملات بیشتر، برخی سایت‌های راداری در قشم و گروک را هدف قرار داده‌اند. رسانه‌های آمریکایی نیز از سرنگونی دست‌کم چهار پهپاد خبر دادند. همزمان گزارش‌هایی از به صدا درآمدن آژیرهای هشدار در بحرین و اعلام حمله موشکی و پهپادی به برخی مواضع در کویت منتشر شد.

تکاپوی دیپلماتیک در سایه بحران

در سطح دیپلماتیک نیز تحرکاتی در جریان است. در حاشیه نشست‌های منطقه‌ای در بیشکک، وزرای کشور ایران و پاکستان دیداری درباره تحولات امنیتی منطقه برگزار کردند. همزمان برخی گزارش‌ها از تحرکات دیپلماتیک و نظامی در محور لبنان و پاکستان خبر می‌دهند که در فضای پرتنش منطقه مورد توجه تحلیلگران قرار گرفته است. در همین حال، ولادیمیر پوتین نیز اعلام کرده است که روسیه هیچ سلاحی به ایران تحویل نداده و درخواستی نیز در این زمینه دریافت نکرده است.

چشم‌انداز مبهم توافق

تحلیلگران معتقدند مذاکرات کنونی در یکی از حساس‌ترین مراحل خود قرار دارد. به نوشته گاردین، بی‌اعتمادی عمیق میان دو طرف، نبود کانال ارتباطی مستقیم و مؤثر، اختلاف در مطالبات و فشارهای سیاست داخلی از جمله عواملی هستند که روند دستیابی به توافق را دشوار کرده‌اند. همزمان برخی تحلیلگران غربی بر این باورند که تهران زمان را به سود خود می‌بیند و تلاش می‌کند در شرایطی وارد توافق شود که بیشترین امتیازات اقتصادی را دریافت کند.

در چنین فضایی، آتش‌بس ۶۰ روزه بیش از هر زمان دیگری شکننده به نظر می‌رسد. از یک سو واشینگتن با آماده‌سازی تیم فنی گسترده نشان داده که برای ورود به مرحله اجرایی توافق آمادگی دارد و از سوی دیگر تنش‌های میدانی در خلیج فارس یادآور این واقعیت است که هرگونه شکست در مذاکرات می‌تواند به سرعت به تشدید درگیری‌ها منجر شود. اکنون نگاه‌ها به پاسخ رسمی تهران و نحوه مدیریت اختلافات باقی‌مانده دوخته شده است؛ اختلافاتی که می‌تواند مسیر مذاکرات را به سمت توافقی تازه هدایت کند یا بار دیگر منطقه را در آستانه بحران قرار دهد.

این نوشته به روز رسانی می‌شود……