آینده اقتصاد ایران در گرو هوش مصنوعی: نگاهی به فرصت‌ها و تهدیدها

به گزارش نماداقتصاد، در این رویداد دکتر محمود سریع‌القلم، مهندس بهرامن رئیس خانه معدن ایران، دکتر سیف رئیس کل سابق بانک مرکزی، دکتر بانکی رییس اسبق سازمان برنامه و بودجه، دکتر میرمحمدصادقی سخنگوی اسبق قوه قضاییه حضور داشتند و به ارائه دیدگاه‌های خود پرداختند.

در ابتدای برنامه، دکتر سریع‌القلم، استاد اقتصاد سیاسی بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی، با موضوع «حکمرانی در عصر هوش مصنوعی» سخنرانی کرد.
او با تأکید بر اهمیت نقش شرکت‌های بزرگ فناوری اطلاعات در دنیای امروز، تصریح کرد که ایران برای پیشرفت باید ارتباط خود را با شرکت‌هایی مانند گوگل، مایکروسافت و علی‌بابا تقویت کند و صرفاً به تعامل با دولت‌ها بسنده نکند. به باور او، هوش مصنوعی یک شریک جدی برای تصمیم‌گیری بهتر است و تفاوت آن با نرم‌افزارهای سنتی در قدرت یادگیری، محاسبه و پیشگیری از خطاهاست.
دکتر سریع‌القلم با اشاره به مدل‌های مختلف هوش مصنوعی، توضیح داد که این فناوری می‌تواند حتی یک مقاله را به ویدیو تبدیل کند و امکان تحلیل کامل جزئیات یک شهر مانند رم را فراهم آورد. او بر اهمیت سرمایه‌گذاری در منابع انسانی و توجه به نیازهای نسل‌های جدید (نسل زد و آلفا) تأکید کرد و آن را لازمه حکمرانی اقتصادی در عصر هوش مصنوعی دانست.

در بخش دیگری از سخنان خود، وی به نقش شرکت فدرال اکسپرس (FedEx) در مدیریت هوشمند زنجیره تأمین اشاره کرد و گفت: «فدکس با استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت بسته‌ها، فرودگاه‌ها و ناوگان حمل و نقل، از بسیاری از دولت‌ها در زمینه هوش مصنوعی پیشی گرفته است.»
او افزود: «در بازار کار جهانی، از میان ۱۰۱۶ شغل، تنها ۳۶ شغل از تأثیر هوش مصنوعی در امان مانده‌اند و شرکت‌ها در سال ۲۰۲۳ با اتوماسیون مبتنی بر هوش مصنوعی صرفه‌جویی‌های عظیمی داشته‌اند.»
دکتر سریع‌القلم همچنین به درآمد ۴۶۰ میلیارد دلاری متخصصان هوش مصنوعی و عقب‌ماندگی اروپا در این حوزه اشاره کرد و پیش‌بینی نمود که تا سال ۲۰۲۶، تمامی مقالات و کتاب‌ها به صورت آنلاین و با استفاده از هوش مصنوعی در دسترس قرار خواهند گرفت.
او چالش‌های حقوقی و قانون‌گذاری هوش مصنوعی را نیز مطرح کرد و گفت که رشته حقوق هوش مصنوعی در آمریکا در حال شکل‌گیری است اما هنوز قوانین جامعی در این زمینه تدوین نشده است.
وی سه بخش اصلی هوش مصنوعی را داده‌ها، طراحان و برنامه‌نویسان، و سخت‌افزارها دانست و به سرمایه‌گذاری‌های عظیم امارات در این حوزه‌ها اشاره کرد.
به گفته او، آینده دنیا در گرو دسترسی به این سه بخش است و وزیر اقتصاد امارات در داووس پیشنهاد داده که دیتا سنترها به بخشی از خاک کشورها تبدیل شوند.
دکتر سریع‌القلم در ادامه به نقش هوش مصنوعی در سازماندهی زمان و زندگی انسان‌ها اشاره کرد و گفت: «شرکت‌هایی مانند متا (فیسبوک سابق) در حال طراحی دستگاه‌هایی هستند که به زودی جایگزین تلفن‌های همراه خواهند شد.»
او افزود: «۴۱ درصد از کارهای کارمندان در دنیا تکراری است و توسط هوش مصنوعی انجام می‌شود و جهانی شدن و فروش نرم‌افزارهای هوش مصنوعی به شرکت‌ها اهمیت زیادی یافته است.»

وی با ارائه آمارهایی از سرمایه‌گذاری و توسعه هوش مصنوعی در سطح جهانی، بر اهمیت توجه به این فناوری در ایران تأکید کرد و گفت: «دولت آمریکا بیشترین استفاده را از هوش مصنوعی در بخش بهداشت دارد و بیشترین سرمایه‌گذاری در این حوزه نیز مربوط به درمان و بهداشت است.» او به شرکت اکسپرایز اشاره کرد که ۱۱ میلیون دلار جایزه برای طراحی نرم‌افزاری که بتواند عمر انسان را تا ۱۲۰ سال افزایش دهد، تعیین کرده است.

دکتر سریع‌القلم با مقایسه میزان سرمایه‌گذاری و پیشرفت در حوزه هوش مصنوعی در کشورهای مختلف، به پیشرفت چشمگیر چین و کره جنوبی اشاره کرد و گفت: «چین در برخی حوزه‌ها از آمریکا پیشی گرفته و امارات نیز تمام چاه‌های نفت خود را از طریق هوش مصنوعی مانیتور می‌کند.» او همچنین به نقش هوش مصنوعی در بازاریابی و تبلیغات اشاره کرد و نام شرکت‌هایی مانند متا و گوگل را به عنوان پیشگامان این حوزه ذکر کرد.

وی کشورهای آمریکا، چین، انگلستان، سوئد، کانادا، فرانسه و امارات را در صدر سرمایه‌گذاری خصوصی در هوش مصنوعی دانست و به تلاش امارات برای کاهش وابستگی به نفت و گاز اشاره کرد. دکتر سریع‌القلم همچنین به سرمایه‌گذاری کشورهای عربستان، امارات و قطر در کشورهای آمریکای لاتین اشاره کرد و گفت: «این کشورها در تلاش برای کنترل سیستم دیجیتال این کشورها هستند.»

او با اشاره به اهمیت جذب و حفظ نخبگان، گفت: «در آمریکا ماهانه بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار شغل جدید ایجاد می‌شود که ۴۰ تا ۵۵ درصد آن‌ها در حوزه هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات است. آمریکا پس از آغاز جنگ اوکراین، متخصصان روسی را جذب کرد که نشان‌دهنده اهمیت جذب نخبگان در حوزه فناوری است.» او همچنین به پیشرفت سنگاپور و امارات در جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی و ایجاد دیتاسنترها اشاره کرد.

دکتر سریع‌القلم با تأکید بر اهمیت تراشه‌ها در آینده جهان، به تلاش آمریکا برای ایجاد شرکت تی‌اس‌ام‌سی (TSMC) در ایالت آریزونا اشاره کرد و مطالعه کتابی درباره رقابت آمریکا و چین در حوزه تراشه‌ها را توصیه کرد. او به نقش هوش مصنوعی در افزایش کارآمدی و بهره‌وری شرکت‌ها، نقش اوباما در ترویج هوش مصنوعی در آمریکا و نقش مصطفی سلیمان، دانشمند لبنانی‌الاصل انگلیسی در این حوزه اشاره کرد.

وی با اشاره به تلاش امارات برای آموزش دیجیتال به یک میلیون نفر از شهروندانش، این اقدام را نشانه اهمیت آموزش و توانمندسازی نیروی انسانی در حوزه فناوری دانست. او همچنین به شکاف عمیق بین کشورها در حوزه هوش مصنوعی اشاره کرد و خواستار تلاش برای کاهش این شکاف در ایران شد.
وی با اشاره به اهمیت ایجاد مراکز فناوری در کشورهای در حال توسعه، به تجربه هند در ایجاد سیلیکون‌ولی خود در بنگلور اشاره کرد و گفت: «هند با سرمایه‌گذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری در سال، به یکی از قطب‌های جهانی تولید نرم‌افزار تبدیل شده است.»

دکتر سریع‌القلم همچنین به نقش هوش مصنوعی در امنیت ملی اشاره کرد و گفت: «آمریکا و اسرائیل از هوش مصنوعی برای شناسایی و هدف قرار دادن افراد استفاده می‌کنند و این فناوری به قدری کلیدی شده است که کشورهای دارای آن تمایلی به اشتراک‌گذاری آن ندارند.» او به نگرانی‌ها درباره نظارت دولت‌ها بر شرکت‌های هوش مصنوعی و حفظ حریم خصوصی افراد اشاره کرد و گفت: «در دانشکده‌های هوش مصنوعی و مهندسی آمریکا، حضور گسترده متخصصان چینی، هندی و ایرانی نگرانی‌های امنیتی ایجاد کرده است.»

در بخش دیگری از سخنان خود، دکتر سریع‌القلم به نقش هوش مصنوعی در تحلیل اطلاعات و رصد جهانی اشاره کرد و گفت: «آمریکا از طریق هوش مصنوعی و عوامل انسانی، قادر است در مدت کوتاهی از تصمیم ایران برای دستیابی به سلاح هسته‌ای مطلع شود و حتی در مسکو و سایر نقاط جهان مکالمات و جلسات را ضبط و تحلیل کند.» او به نقش هوش مصنوعی در خنثی‌سازی کودتا در اوکراین و ارائه اطلاعات به دولت اوکراین برای دستگیری عوامل محلی اشاره کرد.

وی با بررسی توزیع علم در جهان، گفت: «عمده علم در سه کشور چین، ژاپن و آمریکا متمرکز شده و اتحادیه اروپا در حال افول است. چین در محاسبات کوانتومی پیشتاز است و انتشارات علمی در حوزه هوش مصنوعی عمدتاً در آمریکا و چین انجام می‌شود.» او با ارائه آماری از سهم مناطق مختلف جهان در تولید ناخالص داخلی (GDP)، سهم پایین خاورمیانه (۳ درصد) را مورد انتقاد قرار داد و گفت: «این سهم حتی از GDP آفریقای جنوبی نیز کمتر است.»

دکتر سریع‌القلم همچنین به افزایش تعداد ماهواره‌ها در چین و آمریکا و نقش آن‌ها در کاربردهای علمی، فناوری، تجاری و اقتصادی اشاره کرد و نگرانی دولت آمریکا از نفوذ بخش خصوصی در زیرساخت‌های حیاتی کشور را مطرح نمود. او به نقش بخش خصوصی در تولید مدل‌های بنیادی هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: «شرکت‌های آمریکایی و چینی با در اختیار داشتن ۶۷ درصد از پتنت‌های دنیا، در این زمینه پیشتاز هستند.»

در پایان، دکتر سریع‌القلم بر اهمیت صراحت و شفافیت در اقتصاد، توجه به مراکز تولید علم، حضور در سیلیکون‌ولی و تعامل با مراکز فناوری جهان تأکید کرد و گفت: «ایران با وجود توانمندی‌های بالا، به دلیل قطع ارتباط با دنیا، متضرر شده است.» او همچنین به ارزش بازار شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی و نقش آن‌ها در ارائه خدمات رایانش ابری اشاره کرد و گفت: «کره جنوبی در حوزه رباتیک پیشتاز است و هوش مصنوعی می‌تواند در این زمینه اختلال ایجاد کند.»

این هم‌اندیشی با تأکید بر لزوم توجه به تحولات جهانی فناوری، سرمایه‌گذاری در منابع انسانی و کاهش شکاف فناوری با کشورهای پیشرو به کار خود پایان داد.