دپوی کالا در گمرکات بحرانی که اقتصاد ایران را فلج کرده است

به گزارش نماداقتصاد، به بهانه‌هایی همچون کنترل ارزی، حمایت از تولید داخلی، بازرسی‌های امنیتی و مقابله با قاچاق، شبکه‌ای پیچیده از مقررات و دستورالعمل‌ها ایجاد شده که نتیجه آن چیزی جز ناکارآمدی سیستم گمرکی و انباشت کالاها در بنادر نبوده است.

واقعیت این است که سیاست‌های گمرکی ایران نه‌تنها در مدیریت ساده‌ترین اطلاعات فنی کالاهای وارداتی ناتوان بوده، بلکه با تشدید پدیده رسوب کالا، پیامدهای فاجعه‌باری مانند انفجار بندر شهید رجایی را نیز به دنبال داشته است. این در حالی است که «اقتصاد دولتی» به عنوان مظنون اصلی این بحران، همچنان بر شیوه‌های ناکارآمد خود پافشاری می‌کند.

دپوی کالا در گمرکات ایران داستان تازه‌ای نیست. از هشدارهای دولت احمدی‌نژاد در سال ۱۳۸۶ تا انتقادات دولت روحانی درباره رسوب ۸ میلیون تن کالا و همچنین اظهارات اخیر مسئولان درباره انباشت ۱۴۰ هزار کانتینر در بندر شهید رجایی، همگی نشان‌دهنده تداوم این معضل ساختاری است. پرسش اساسی اینجاست که چرا پس از گذشت چهار دولت مختلف، این بحران نه‌تنها حل نشده که در برخی موارد تشدید هم شده است؟

ضعف ساختاری سیستم نظارتی گمرکات ایران زمانی آشکار می‌شود که شاهد وقایعی مانند انفجار بندر شهید رجایی هستیم؛ از یک سو دولت‌ها بر نظارت دقیق بر واردات تأکید دارند و از سوی دیگر، کوچک‌ترین اطلاعاتی درباره ویژگی‌های فنی کالاهای وارداتی در اختیار ندارند. تمرکز افراطی بر کنترل‌های ارزی و بازرسی‌های امنیتی، در حالی که اصول اولیه نگهداری کالاهای خطرناک رعایت نمی‌شود، نشان‌دهنده تناقضی آشکار در سیاست‌گذاری‌هاست.

کارشناسان عوامل متعددی را در ایجاد و تداوم این بحران مؤثر می‌دانند: سیستم نادرست ثبت سفارش کالا، مکانیسم‌های ناکارآمد ترخیص، فرآیند طولانی تخصیص ارز، وابستگی واردات به برنامه‌های غیرواقعی تولید داخلی، عدم تجهیز گمرکات به فناوری‌های پیشرفته و بی‌توجهی به استانداردهای نگهداری کالاهای حساس این عوامل باعث شده‌اند نه‌تنها فرآیند واردات با اختلال مواجه شود، بلکه ایمنی بنادر و گمرکات نیز به خطر بیفتد.

راه برون‌رفت از این بحران مستلزم اصلاحات ساختاری عمیق است: ساده‌سازی فرآیندهای گمرکی، تجهیز بنادر به سیستم‌های مدرن، ایجاد شفافیت در فرآیند واردات، تفکیک دقیق کالاهای حساس و کاهش مداخلات بی‌مورد نهادهای مختلف. بدون این تغییرات اساسی، بحران دپوی کالا همچنان به عنوان چالشی لاینحل برای اقتصاد ایران باقی خواهد ماند و هر لحظه احتمال تکرار فجایعی مانند انفجار بندر شهید رجایی وجود دارد.