
جایگاه اقتصاد ایران در شاخص فلاکت هانکه
قیمتها جلوتر از درآمد حرکت میکنند، پسانداز برای خریدی که هر ماه دورتر میشود کافی نیست و گرفتن وام، هزینه تازهای به مخارج خانوار اضافه میکند. در سوی دیگر، بنگاهی که برای خرید مواد اولیه به تسهیلات نیاز دارد، باید حساب کند پس از پرداخت سود، چیزی برای ادامه فعالیت باقی میماند یا نه.
به گزارش نماد اقتصاد، شاخص فلاکت هانکه میکوشد بخشی از این فشارهای پراکنده را در یک عدد جمع کند؛ عددی که در رتبهبندی سال ۲۰۲۵، ایران را در جایگاه چهارم میان ۱۷۸ اقتصاد قرار داده است. بر اساس گزارش سوفی گیلبرت که چهارم نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شده، امتیاز ایران در شاخص سالانه فلاکت هانکه به ۹۵٫۹ رسیده است. ونزوئلا با امتیاز ۵۵۶٫۵، سودان با ۲۲۵٫۴ و ترکیه با ۱۰۱٫۰، پیش از ایران قرار دارند و آرژانتین با ۸۸٫۴، پنجم است. این رتبهبندی به عملکرد اقتصادی سال ۲۰۲۵ مربوط میشود؛ بنابراین، نباید آن را اندازهگیری مستقیم شرایط امروز اقتصاد ایران دانست.
بااینحال، اهمیت گزارش برای ایران فراتر از رتبه چهارم است. تورم، بزرگترین مولفه افزایشدهنده امتیاز ایران در این شاخص معرفی شده است؛ نشانهای از نقش محوری بیثباتی قیمتها در فشاری که بر خانوار و بنگاه وارد میشود.
تورم در زندگی خانوار، ابتدا با تغییر برچسب قیمتها دیده میشود؛ اما اثر آن به صندوق فروشگاه ختم نمیشود. وقتی هزینه جایگزینی کالاها مدام افزایش مییابد، تصمیمهای معمول نیز دشوارتر میشوند: تعمیر یا تعویض وسیله خانه، خرید امروز یا صبر تا ماه بعد، نگهداری پسانداز یا تبدیل آن به دارایی.
برای تولیدکننده نیز مسئله مشابهی وجود دارد. فروش محصول به معنای فراهمشدن پول کافی برای آغاز دوره بعد تولید نیست؛ زیرا ممکن است مواد اولیه، حملونقل و تجهیزات در فاصله خرید تا فروش گرانتر شده باشند. در چنین وضعیتی، نیاز بنگاه به سرمایه در گردش افزایش مییابد و هزینه دریافت تسهیلات اهمیت بیشتری پیدا میکند.
از این منظر، جایگاه ایران در گزارش هانکه را میتوان نشانهای از فشار چندجانبه بر تصمیمهای اقتصادی دانست؛ فشاری که هم قدرت خرید را محدود میکند و هم افق برنامهریزی را کوتاهتر میسازد. البته خود شاخص، سهم دقیق این پیامدها در زندگی گروههای مختلف جامعه را نشان نمیدهد.
رتبههای نزدیک، مشکلات متفاوت
قرارگرفتن کشورها کنار یکدیگر در جدول فلاکت به معنای یکسانبودن بیماری اقتصادی آنها نیست. در ونزوئلا، سودان، ایران و آرژانتین، تورم بیشترین سهم را در امتیاز شاخص دارد؛ در آفریقای جنوبی و اسواتینی، بیکاری عامل غالب است.
ترکیه نمونه متفاوتی است. این کشور با وجود قرارگرفتن در رتبه سوم، بیشترین فشار شاخص خود را از نرخ سود تسهیلات بانکی میگیرد. در برزیل نیز که با امتیاز ۵۹٫۶ در جایگاه نوزدهم قرار دارد، هزینه تسهیلات مولفه اصلی است.
این تفاوت برای سیاستگذاری تعیینکننده است. اقتصادی که مشکل غالب آن بیکاری است، با اقتصادی که افزایش قیمتها مهمترین منشا فشار آن محسوب میشود، به ترکیب یکسانی از سیاستها نیاز ندارد. رتبهبندی، محل شروع بررسی است؛ برای رسیدن به راهحل باید اجزای امتیاز هر کشور را جداگانه شناخت.
هانکه به بیکاری وزن بیشتری میدهد
شاخص اولیه فلاکت که آرتور اوکان معرفی کرد، از جمع نرخ تورم و بیکاری به دست میآمد. نسخه هانکه، نرخ سود تسهیلات بانکی و رشد واقعی تولید ناخالص داخلی سرانه را نیز وارد محاسبه میکند و به بیکاری وزن دوبرابری میدهد:
شاخص فلاکت = نرخ تورم + دو برابر نرخ بیکاری + نرخ سود تسهیلات بانکی − رشد واقعی تولید ناخالص داخلی سرانه
در این فرمول، افزایش یک واحد درصدی بیکاری، با فرض ثابتبودن سایر عوامل، دو واحد به امتیاز شاخص اضافه میکند. رشد واقعی تولید سرانه نیز از امتیاز کم میشود؛ در مقابل، کاهش آن میتواند فشار شاخص را بیشتر کند.
منطق این ترکیب آن است که وضعیت اقتصادی مردم فقط با تغییر قیمتها توضیح داده نمیشود. امکان پیداکردن شغل، هزینه دسترسی به اعتبار و افزایش یا کاهش تولید بهازای هر نفر نیز بر شرایط اقتصادی اثر میگذارند.
در مجموعه ۱۷۸ اقتصاد بررسیشده، نرخ سود تسهیلات در ۱۰۵ اقتصاد بزرگترین مولفه شاخص بوده است. بیکاری در ۵۴ اقتصاد و تورم در ۱۹ اقتصاد بیشترین سهم را داشتهاند. این ارقام نشان میدهد هزینه اعتبار، در بخش بزرگی از اقتصادهای جهان یکی از منشاهای مهم فشار است.
در انتهای دیگر جدول چه میگذرد؟
تایوان با امتیاز ۲٫۱، سنگاپور با ۲٫۶ و تایلند با ۳٫۱، پایینترین امتیازهای شاخص را دارند. ایرلند با ۵٫۳، ساحل عاج با ۶٫۳ و ماکائو با ۶٫۷ در جایگاههای بعدی قرار گرفتهاند.
طبق گزارش، جایگاه تایوان از ترکیبی از شاخصهای مطلوب، از جمله رشد بالای تولید ناخالص داخلی واقعی سرانه تاثیر گرفته است. تحلیل هانکه، عملکرد آن را با تقاضا برای نیمهرساناها و سختافزارهای مرتبط با هوش مصنوعی مرتبط میداند.
این بخش از رتبهبندی، نقش رشد را برجسته میکند. در چارچوب فرمول هانکه، افزایش تولید واقعی سرانه میتواند بخشی از فشار سایر مؤلفهها را جبران کند. بااینحال، رشد سرانه بهتنهایی نشان نمیدهد منافع افزایش تولید چگونه میان خانوارها توزیع شده است.
امتیاز ایران، درصد جمعیت فقیر یا سهم مردم ناراضی نیست. رتبه چهارم نیز به معنای چهارمین کشور جهان از نظر همه ابعاد کیفیت زندگی نیست. این شاخص، ترکیب مشخصی از متغیرهای اقتصاد کلان را میسنجد و مستقیما هزینه مسکن، توزیع درآمد، کیفیت خدمات عمومی یا رضایت مردم از زندگی را اندازهگیری نمیکند.
برای خانوادهای که هر ماه بخشی از فهرست خریدش را کنار میگذارد، تغییر زمانی معنا پیدا میکند که درآمدش دوباره به نیازهایش نزدیک شود. رتبهبندی هانکه، بخشی از فاصله میان این دو را به زبان اعداد روایت میکند.

منبع: گزارش سوفی گیلبرت با عنوان «رتبهبندی اقتصادهای جهان با بیشترین و کمترین فلاکت اقتصادی»، منتشرشده در ۴ نوامبر ۲۰۲۶، بر پایه شاخص سالانه فلاکت هانکه برای سال ۲۰۲۵.
 copy.webp)
۰ دیدگاه