صورتحساب سنگین یک فنجان قهوه

به گزارش نماد اقتصاد، پیش از آنکه صدای دستگاه اسپرسوساز در کافه‌ها بپیچد و آسیاب قهوه روی کابینت خانه‌ها جا بگیرد، ایرانی‌ها طعم این نوشیدنی را می‌شناختند. قهوه در روزگار صفوی در پذیرایی‌ها و محفل‌های شهری حضور داشت و قهوه‌خانه‌ها بخشی از زندگی اجتماعی بودند. بعدها چای جای پررنگ‌تری گرفت؛ آن‌قدر که نام قهوه‌خانه ماند، اما استکان چای نوشیدنی غالب آن شد. قهوه از فرهنگ ایرانی بیرون نرفت، برای مدتی از مرکز عادت‌های روزانه فاصله گرفت.
حالا قهوه دوباره جایی در زندگی روزمره باز کرده است؛ کنار صبحانه، میان ساعت‌های کار، در قرارهای دوستانه و پشت میز مطالعه. موکاپات، قهوه‌جوش و دستگاه‌های خانگی، مصرف آن را از میز کافه به آشپزخانه برده‌اند. گزارش‌های سال‌های گذشته از رشد تقاضا و واردات نیز این بازگشت را نشان می‌دهند.
این بازگشت اکنون با مانعی گران مواجه است، هزینه رساندن دانه قهوه به ایران. پیش از آنکه برشته‌کار دستگاهش را روشن کند، بسته‌بندی آماده شود و باریستا نخستین فنجان را تحویل دهد، حمل‌ونقل سهم بزرگ‌تری از پول قهوه را برداشته است.
حسام ربیعی سامانی، فعال صنعت قهوه در ۲۲ مهر گفته است کرایه حمل کانتینر در مسیر دبی–بندرعباس، از حدود هزار دلار در مقطعی پیشین به حدود ۱۲ هزار دلار رسیده است. او از افزایش کرایه مسیر ترکیه از حدود ۸۰۰ دلار به پنج هزار دلار نیز خبر داده است. بنابراین جهش هزینه حمل، مسئله‌ای است که فعالان بازار پیش‌تر درباره آن هشدار داده‌اند و آثار آن همچنان بر تامین کالا فشار می‌آورد.
در یک مثال محاسباتی، با فرض حمل ۲۰ تن قهوه در هر دو مقطع، افزایش کرایه از هزار به ۱۲ هزار دلار، هزینه حمل هر کیلو را از ۵ سنت به ۶۰ سنت می‌رساند؛ یعنی ۵۵ سنت هزینه اضافه برای هر کیلو دانه سبز، پیش از احتساب بیمه و دیگر مخارج. این مثال، قیمت قطعی محموله‌های بازار را نشان نمی‌دهد، اما ابعاد اثر کرایه را ملموس می‌کند.
نرخ ارز نیز همین فشار دلاری را به هزینه ریالی تبدیل می‌کند. علی مهجوریان، عضو هیئت‌مدیره انجمن قهوه ایران، در توضیح عوامل گرانی، افزایش هزینه تأمین ارز، حمل، بسته‌بندی و مخارج واردات را در کنار تغییر قیمت جهانی قرار داده است. در نتیجه، ثبات یا کاهش نرخ جهانی به‌تنهایی برای ارزان‌شدن قهوه در ایران کافی نیست.

این جدول توضیح می‌دهد چرا مصرف‌کننده ایرانی ممکن است خبر افت قیمت قهوه را ببیند، ولی برای خرید بسته بعدی پول بیشتری بپردازد. قیمت داخلی از حاصل جمع چند هزینه شکل می‌گیرد. کاهش بهای دانه در بازار مرجع، گاهی زیر افزایش کرایه، ارز و مخارج تامین کم‌رنگ می‌شود.
اثر این فشار نیز در یک روز و با یک نرخ مشترک ظاهر نمی‌شود. فروشنده‌ای که موجودی قبلی دارد، با واردکننده‌ای که محموله تازه خریده، هزینه یکسانی ندارد. انتقال گرانی می‌تواند هنگام تجدید موجودی سرعت بگیرد؛ زمانی که برشته‌کار برای خرید بعدی با فاکتور بالاتری روبه‌رو می‌شود و قیمت تازه به عمده‌فروش، کافه و مصرف‌کننده می‌رسد.
قیمت یک فنجان در کافه البته فقط قیمت دانه نیست؛ اجاره، دستمزد، شیر، تجهیزات و سایر هزینه‌ها نیز در آن سهم دارند. از همین رو، افزایش هزینه قهوه خام را نمی‌توان با همان درصد به کل منو تعمیم داد. برای تعیین میزان گرانی پیش‌رو، بازار به فاکتور محموله‌های جدید و مقایسه قیمت محصولات همسان نیاز دارد.