چرا نفت پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا سقوط کرد؟

به گزارش نماد اقتصاد، بازار جهانی نفت روز چهارشنبه ۴ نوامبر با خبری مواجه شد که اثر آن فراتر از فضای سیاسی واشنگتن بود. پیروزی دموکرات‌ها و از دست رفتن کنترل هر دو مجلس کنگره از سوی جمهوری‌خواهان، انتظارات سرمایه‌گذاران درباره آینده سیاست خارجی دولت ترامپ را تغییر داد.

اهمیت این تحول برای بازار نفت به جنگ ایران و آمریکا و پیامدهای آن برای عرضه جهانی انرژی بازمی‌گردد. طی ماه‌های گذشته، نگرانی از گسترش درگیری‌ها و اختلال در مسیرهای انتقال نفت، بخش قابل‌توجهی از قیمت‌ها را تحت تأثیر قرار داده بود. معامله‌گران برای خرید نفت، علاوه بر عوامل عرضه و تقاضا، هزینه‌ای بابت ریسک ژئوپلیتیک نیز در نظر می‌گرفتند.

اما نتیجه انتخابات این تصور را تقویت کرد که دولت ترامپ با محدودیت‌های سیاسی بیشتری برای ادامه مسیر نظامی مواجه خواهد شد و احتمال حرکت به سمت راه‌حل دیپلماتیک افزایش می‌یابد.

همین تغییر انتظارات کافی بود تا بخشی از معامله‌گران موقعیت‌های خرید خود را ببندند و فشار فروش در بازار شدت بگیرد؛ البته پیروزی دموکرات‌ها به معنای توقف خودکار جنگ یا دستیابی فوری به توافق نیست بلکه در مرحله نخست، محاسبات سرمایه‌گذاران درباره احتمال تداوم درگیری را تغییر داده است.

برنت نزدیک به ۹ دلار ارزان شد و نفت آمریکا نیز عقب نشست

شدت واکنش بازار در قیمت‌های پایانی معاملات روز چهارشنبه مشهود بود. نفت برنت، شاخص اصلی قیمت‌گذاری نفت در بازارهای بین‌المللی، با کاهش ۸.۹۸ دلاری معادل ۸.۷ درصد، در سطح ۹۴.۶۲ دلار به ازای هر بشکه بسته شد.

نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز ۷.۹۷ دلار کاهش قیمت داشت و در سطح ۸۸.۱۲ دلار قرار گرفت. هر دو شاخص به پایین‌ترین سطح خود از روز ۳۱ اوت رسیدند.

این افت در شرایطی اتفاق افتاد که بازار نفت پیش از انتخابات نیز با نوسانات قابل‌توجهی مواجه بود و نگرانی از اختلال عرضه در خاورمیانه قیمت‌ها را در سطوح بالایی نگه داشته بود.

نکته قابل‌توجه این است که کاهش قیمت‌ها تنها به واکنش هیجانی چند ساعت نخست محدود نماند. در معاملات امروز پنجشنبه ۵ نوامبر نیز روند نزولی ادامه پیدا کرد و برنت در ساعات ابتدایی بازار آسیا به حدود ۹۳.۵۱ دلار رسید.

بنابراین بازار نه‌تنها خبر انتخاباتی را در قیمت‌ها منعکس کرد بلکه همچنان در حال بازنگری در برآورد خود از ریسک‌های آینده عرضه نفت است.

بازار نفت روی احتمال پایان جنگ حساب باز کرده است

مهم‌ترین متغیری که پشت سقوط قیمت‌ها قرار دارد، تغییر انتظارات درباره آینده جنگ ایران است. دموکرات‌ها با در اختیار گرفتن هر دو مجلس کنگره می‌توانند نظارت و فشار سیاسی بیشتری بر تصمیمات دولت ترامپ اعمال کنند. این مسئله احتمالا هزینه سیاسی ادامه یک جنگ طولانی را برای کاخ سفید افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، دونالد ترامپ پیش از این اعلام کرده بود که برنامه فوری برای حمله جدید به ایران ندارد. وی همچنین پس از شکست انتخاباتی حزب جمهوری‌خواه، نقش جنگ در نارضایتی رأی‌دهندگان و نتیجه انتخابات را مورد توجه قرار داد.

در چنین فضایی، بازار نفت احتمال می‌دهد که واشنگتن برای خروج از بحران، انگیزه بیشتری برای مذاکره داشته باشد. افزایش تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر نیز به تقویت این انتظار کمک کرده است.

با این حال، نباید فاصله میان انتظارات بازار و واقعیت‌های سیاسی را نادیده گرفت. یک مقام ایرانی به رویترز گفته است که تهران و واشنگتن همچنان با توافق برای پایان جنگ فاصله دارند. همچنین اظهارات مقام‌های ایرانی درباره تداوم خصومت آمریکا و تحولات امنیتی منطقه نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی همچنان با موانع جدی مواجه است.

در نتیجه، افت قیمت نفت بیش از آنکه حاصل تحقق یک توافق سیاسی باشد، بازتاب تغییر احتمال وقوع سناریوهای مختلف در ذهن معامله‌گران است.

تنگه هرمز همچنان مهم‌ترین متغیر تعیین‌کننده قیمت نفت

با وجود سقوط قیمت‌ها، هنوز نمی‌توان گفت نگرانی درباره عرضه نفت خاورمیانه برطرف شده است. تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انتقال انرژی در جهان به شمار می‌رود و هرگونه اختلال در آن می‌تواند پیامدهای بزرگی برای بازار جهانی داشته باشد.

داده‌های شرکت ردیابی نفتکش ورتکسا نشان می‌دهد صادرات نفت خام، میعانات و فرآورده‌های نفتی کشورهای خلیج فارس در ماه اکتبر به‌طور متوسط به ۱۷.۱ میلیون بشکه در روز رسیده است. این رقم در مقایسه با ۱۸.۹ میلیون بشکه در روز در ماه سپتامبر کاهش داشته و همچنان حدود سه‌چهارم سطح پیش از جنگ است.

این ارقام نشان می‌دهد که حتی با وجود کاهش قیمت‌ها، بازار هنوز با آثار واقعی بحران عرضه روبه‌روست.

در همین حال، امارات متحده عربی نیز در حال بررسی احداث خط لوله سوم نفتی برای انتقال نفت از مسیری خارج از تنگه هرمز است. چنین طرحی نشان می‌دهد کشورهای تولیدکننده منطقه به دنبال کاهش وابستگی راهبردی خود به این گذرگاه حساس هستند.

از سوی دیگر، حملات و تهدیدهای امنیتی در منطقه همچنان ادامه دارد. حوثی‌های یمن مدعی حمله به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض شده‌اند؛ هرچند مقام‌های عربستان این ادعا را تایید نکرده‌اند.

بنابراین، ریسک ژئوپلیتیک از بازار نفت حذف نشده است و هر تحول نظامی می‌تواند به‌سرعت جهت حرکت قیمت‌ها را تغییر دهد.

پیش‌بینی بانک‌های سرمایه‌گذاری هنوز از بازگشت قیمت‌های بالا حکایت دارد

یکی از نکات جالب توجه در شرایط فعلی، تفاوت میان واکنش کوتاه‌مدت بازار و پیش‌بینی برخی موسسات مالی برای ماه‌های آینده است.

گلدمن ساکس با اشاره به ریسک‌های مربوط به عرضه نفت در خلیج فارس، پیش‌بینی خود از قیمت برنت در ماه دسامبر را از ۹۰ دلار به ۱۰۵ دلار افزایش داده است. برآورد این بانک برای نفت (WTI) نیز از ۸۱ دلار به ۹۴ دلار رسیده است.

این موسسه حتی در سناریویی بدبینانه‌تر هشدار داده است که اگر تولید نفت منطقه خلیج فارس در سال ۲۰۲۷ به‌طور میانگین روزانه ۳.۵ میلیون بشکه کمتر از سطح سال ۲۰۲۵ باشد، میانگین قیمت برنت می‌تواند به حدود ۱۳۰ دلار برسد و در مقاطعی تا ۱۴۰ دلار افزایش پیدا کند.

این پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که از نگاه برخی تحلیلگران، کاهش قیمت ناشی از تحولات انتخاباتی آمریکا هنوز برای تغییر چشم‌انداز بلندمدت بازار کافی نیست.

به بیان دیگر، اگرچه احتمال کاهش تنش‌های سیاسی می‌تواند بخشی از قیمت اضافه‌شده به دلیل ریسک جنگ را حذف کند اما بازگشت ظرفیت تولید و صادرات نفت منطقه به شرایط عادی موضوعی زمان‌بر خواهد بود.

مفهوم سقوط نفت برای اقتصاد جهان چیست؟

کاهش قیمت نفت در نگاه نخست می‌تواند خبر مثبتی برای اقتصاد جهانی باشد. انرژی ارزان‌تر به معنای کاهش بخشی از هزینه‌های تولید، حمل‌ونقل و توزیع کالاهاست و می‌تواند فشار تورمی را در اقتصادهای واردکننده نفت کاهش دهد.

برای کشورهایی مانند هند، ژاپن و بسیاری از اقتصادهای اروپایی که وابستگی بالایی به واردات انرژی دارند، افت قیمت نفت می‌تواند به بهبود تراز تجاری و کاهش هزینه واردات منجر شود.

همچنین کاهش قیمت انرژی ممکن است دست بانک‌های مرکزی را برای مدیریت تورم بازتر کند. در آمریکا نیز افت قیمت نفت می‌تواند به کاهش هزینه سوخت و بهبود قدرت خرید مصرف‌کنندگان کمک کند.

با این حال، این تحول برای همه کشورها و شرکت‌ها خبر مثبتی نیست. کشورهای صادرکننده نفت ممکن است با کاهش درآمدهای ارزی و فشار بر بودجه مواجه شوند. شرکت‌های نفتی نیز در صورت تداوم قیمت‌های پایین‌تر، ممکن است برنامه‌های سرمایه‌گذاری و توسعه تولید خود را بازنگری کنند.

برای اقتصاد ایران نیز موضوع اهمیت ویژه‌ای دارد. از یک سو، کاهش قیمت جهانی نفت می‌تواند درآمد بالقوه صادراتی را تحت فشار قرار دهد و از سوی دیگر، اگر کاهش قیمت‌ها نتیجه کاهش تنش‌های منطقه‌ای و بهبود شرایط صادرات باشد، آثار مثبت اقتصادی و تجاری آن می‌تواند بخشی از این فشار را جبران کند.

گرفتاری بازار نفت میان امید به صلح و ترس از تشدید جنگ

سقوط نزدیک به ۹ دلاری برنت پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نشان داد که قیمت نفت تا چه اندازه به تحولات سیاسی و انتظارات ژئوپلیتیک حساس است. معامله‌گران در فاصله کوتاهی از سناریوی تداوم جنگ و محدودیت عرضه، به سمت احتمال توافق و بازگشت تدریجی جریان انرژی حرکت کردند.

اما هنوز هیچ تضمینی برای تحقق این سناریو وجود ندارد. فاصله تهران و واشنگتن، وضعیت صادرات نفت منطقه، امنیت تنگه هرمز و تصمیم‌های آینده دولت ترامپ همچنان از متغیرهای تعیین‌کننده بازار هستند.

در واقع، نفت ۹۴ دلاری بیش از آنکه نشانه پایان بحران انرژی باشد، قیمت‌گذاری دوباره امید به پایان جنگ است؛ امیدی که اگر به توافق واقعی منجر نشود، می‌تواند خیلی زود جای خود را به موج تازه‌ای از افزایش قیمت‌ها بدهد.