به دنبال شناسایی ظرفیت‌های کشور در حوزه عناصر نادر خاکی هستیم/ توسعه همکاری‌های معدنی با افغانستان در دستور کار

به گزارش نماد اقتصاد، سید محمود فاطمی عقدا در نشست خبری که امروز یکشنبه اول شهریور ماه ۱۴۰۵ به مناسبت شصت و هفتمین سالگرد تاسیس این سازمان با حضور رسانه‌های اقتصادی و تخصصی بخش معدن برگزار شد، با اشاره به سابقه فعالیت این نهاد از سال ۱۳۳۸، هفت راهبرد کلان سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور را تشریح کرد؛ راهبردهایی که از شناسایی دارایی‌های معدنی با استفاده از روش‌های نوین و تولید داده‌های جامع علوم زمین آغاز می‌شود و تا ارتقای مرجعیت علمی، تحول دیجیتال، مدیریت ریسک مخاطرات طبیعی، تقویت جایگاه حاکمیتی و حرکت به سمت حکمرانی مشارکتی ادامه می‌یابد.

ایران؛ یک درصد جمعیت و ۷ درصد ذخایر معدنی جهان

وی با اشاره به ظرفیت‌های کم‌نظیر زمین‌شناسی ایران، مطرح کرد: کشور با حدود یک درصد جمعیت جهان، حدود هفت درصد ذخایر معدنی دنیا را در اختیار دارد. این نسبت، به‌ خوبی نشان می‌دهد که معدن می‌تواند یکی از پایه‌های مهم توسعه اقتصادی ایران باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که اقتصاد کشور با محدودیت منابع ارزی و ضرورت توسعه صادرات غیرنفتی مواجه است.

به گفته رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، از میان ۴۸ محیط مستعد کانی‌زایی شناخته‌شده در جهان، ۳۵ محیط در ایران وجود دارد. همچنین از ۱۱۴ تیپ معدنی شناخته‌شده در جهان، ۸۹ تیپ و از ۱۱۲ نوع تنوع کانی، ۸۱ نوع در کشور شناسایی شده است.

فاطمی عقدا با استناد به آمار سال ۲۰۲۴ میلادی، ایران را پس از روسیه، آمریکا، عربستان و کانادا، پنجمین کشور ثروتمند جهان از نظر منابع طبیعی و معدنی عنوان کرد اما در مقابل، سهم معدن از اقتصاد کلان کشور را ناچیز دانست.

وی با بیان اینکه بخش معدن از ظرفیت دستیابی به سهمی حدود ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی برخوردار است، افزود: تحقق چنین ظرفیتی البته صرفا با افزایش استخراج امکان‌پذیر نیست و نیازمند توسعه زنجیره‌ای از فعالیت‌ها شامل اکتشاف، استخراج، فرآوری، صنایع معدنی، حمل‌ونقل، خدمات فنی و مهندسی و صادرات است.

معاون وزیر صمت در ادامه بر اهمیت مدیریت مخاطرات طبیعی تاکید کرد و گفت: مدیریت صحیح این مخاطرات می‌تواند از زیانی معادل حدود ۰.۳ تا ۳ درصد تولید ناخالص داخلی جلوگیری کند.

فاطمی عقدا در بخش دیگری از سخنان خود به ذخایر معدنی استراتژیک موجود در ایران اشاره کرد و گفت: ایران با حدود ۳۰۰ تن ذخیره طلا در رتبه ۱۵ تا ۲۰ جهان و در حوزه سنگ‌آهن نیز با حدود سه میلیارد تن ذخیره، رتبه نهم جهان را در اختیار دارد. کشور همچنین در مس با حدود ۲۰ میلیارد تن ذخیره در جایگاه پنجم و در سرب و روی نیز با حدود ۱۶ میلیون تن ذخیره در رتبه ششم جهان قرار گرفته است.

وی در ادامه ارزش اقتصادی ذخایر اکتشاف‌شده طی ۱۰ سال گذشته را حدود ۵۰ میلیارد دلار اعلام و ارزش کل ذخایر معدنی کشور را حدود ۱.۴ تریلیون دلار برآورد کرد.

بودجه دولتی به‌ تنهایی پاسخ‌گوی نیاز اکتشاف نیست

یکی از محورهای مهم سخنان رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تاکید بر ضرورت حضور بخش خصوصی در تولید داده و توسعه فعالیت‌های اکتشافی بود.

فاطمی عقدا در همین راستا تصریح کرد: منابع بودجه‌ای دولت به‌ تنهایی برای پاسخ‌گویی به نیازهای اکتشافی کشور کافی نیست و مشارکت بخش خصوصی باید به یکی از پایه‌های اصلی توسعه این حوزه تبدیل شود.

وی در ادامه از تعریف بسته‌های جدید سرمایه‌گذاری خبر داد که در قالب آن، بیش از ۲.۵ میلیون کیلومتر خطی برداشت ژئوفیزیک هوایی در ۶۰۶ پروژه انجام خواهد شد. در فاز نخست، بیش از ۵۰ همت سرمایه قابل هدایت به این حوزه برآورد شده است.

اجرای ۷۵۰ پروژه در طرح تحول زمین‌شناسی

معاون وزیر صمت همچنین از اجرای حدود ۷۵۰ پروژه در حوزه‌های زمین‌شناسی، ژئوشیمی، زمین‌شناسی اقتصادی و ژئوفیزیک هوایی در قالب طرح تحول خبر داد که در آن، ۴۴ پروژه در حال اجرا و ۲۱۵ پروژه در مرحله برنامه‌ریزی قرار دارند. برای سال آینده نیز حدود ۲۴۵ پروژه پیش‌بینی شده است.

فاطمی عقدا ادامه داد: در صورت اجرای کامل این برنامه، خروجی پروژه‌ها می‌تواند به ایجاد بانک اطلاعاتی جامع‌تر از ظرفیت‌های معدنی کشور منجر شود؛ موضوعی که برای تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران، تعیین محدوده‌های اولویت‌دار اکتشافی و سیاست‌گذاری منطقه‌ای اهمیت بالایی دارد. همچنین قرار است تا پایان سال، دو تا سه بلوک اکتشافی برای واگذاری اطلاعات به سرمایه‌گذاران آماده شود. این اقدام می‌تواند در صورت طراحی مناسب قراردادها و دسترسی شفاف سرمایه‌گذاران به داده‌ها، زمینه ورود سرمایه‌های جدید به بخش معدن را فراهم کند.

عناصر نادر خاکی؛ ظرفیتی نوظهور در ایران

وی با اشاره به اهمیت عناصر نادر خاکی در فناوری‌های نوین، از انجام مطالعات در استان‌های یزد، همدان، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، کهگیلویه و بویراحمد و خراسان شمالی خبر داد و گفت: در یزد دو محدوده دارای پتانسیل شناسایی شده که در یکی از آن‌ها فرایند استحصال آغاز شده است. در زنجان دو محدوده امیدبخش در حوزه فسفات و در آذربایجان شرقی، غربی و اردبیل نیز دو محدوده دارای پتانسیل عناصر نادر خاکی شناسایی شده است. بررسی گنبدهای نمکی ایران و البرز مرکزی نیز در دست انجام است.

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با هشدار درباره بحران فرونشست، آن را پدیده‌ای انسان‌ساز ناشی از برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی دانست و خاطرنشان کرد: خسارات ناشی از فرونشست با زلزله‌های بزرگ قابل مقایسه است؛ به‌ طوری که از آن با عنوان زلزله خاموش یاد می‌شود.

فاطمی عقدا یادآور شد: مسئولیت قانونی مدیریت این پدیده بر عهده مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی است اما سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور نیز بر اساس ماموریت خود در این حوزه فعالیت می‌کند.

وی با بیان اینکه شدت فرونشست از سال ۱۴۰۰ به‌ طور محسوسی افزایش یافته است، گفت: وسعت مناطق درگیر از حدود ۱۰ هزار کیلومترمربع به نزدیک ۱۰۰ هزار کیلومترمربع یعنی ۱۰ برابر افزایش یافته است. جنوب تهران و دشت‌های شهریار و ورامین به‌ شدت درگیر این پدیده هستند و استان‌های کرمان (به‌ویژه رفسنجان و جیرفت با سابقه پیش از انقلاب)، اصفهان، خراسان رضوی، فارس، گلستان، البرز و قزوین بیشترین نرخ فرونشست را دارند که در برخی مناطق تا ۲۰ سانتی‌متر در سال برآورد شده است.

به دنبال توسعه همکاری‌های فراسرزمینی هستیم

پاسخ به سوالات خبرنگاران حاضر در نشست، بخش دیگری از این مراسم بود و معاون وزیر صمت در پاسخ به سوال خبرنگار نماد اقتصاد مبنی بر اینکه سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور چه تدابیری را با هدف توسعه روابط فراسرزمینی اندیشیده است، عنوان کرد: افغانستان، یکی از کشورهای هدف در مطالعات و همکاری‌های معدنی ماست و می‌تواند در آینده بخشی از مواد معدنی مورد نیاز صنایع کشور را تامین کند. شناسایی ظرفیت‌های معدنی افغانستان و تشکیل بانک اطلاعاتی از منابع معدنی این کشور در دستور کار قرار گرفته و مطالعات در این زمینه آغاز شده است. همچنین با توجه به ظرفیت‌های منطقه‌ای و همکاری با کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو)، برنامه‌هایی برای توسعه همکاری‌های معدنی در این چارچوب نیز در سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور در حال پیگیری است.

انتهای پیام//