ترامپ بی‌نیاز از نفت خاورمیانه است؟

به گزارش نماد اقتصاد،  حامد عبد اله نژاد/  اخیراً گزارشی از رسانه آمریکایی پالیتیکو و اظهارات مدیران صنعت نفت، بار دیگر موضوع تکیه‌ای که اقتصاد جهان و به‌ویژه آمریکا بر جریان آزاد نفت از مسیرهای حساسی چون تنگه هرمز دارند را مطرح کرده است.
ترامپ و برخی از حامیانش بارها اعلام کرده‌اند که آمریکا می‌تواند از وابستگی به نفت خاورمیانه رها شود؛ اما آیا این گزاره در مواجهه با واقعیت‌های بازار و امنیت انرژی جهان تابِ مقاومت دارد؟
بررسی تطبیقی واقعیت‌های تولید، بازار و امنیت نشان می‌دهد پاسخ پیچیده و نه کاملاً افراطی است؛واردات فیزیکی کاهش یافته اما آسیب‌پذیری قیمت‌ها و پیامدهای راهبردی همچنان وجود دارد.
تغییر ساختار تولید اما نه پایان تأثیرگذاری خاورمیانه در یک دهه اخیر تولید نفت شیل در آمریکا رشد چشمگیری داشته و توان تولید داخلی بالا رفته است. این تحول، سهم واردات نفت خام از نقاط مختلف جهان را کاهش داده و به دولت‌ها امکان مانور سیاسی و اقتصادی بیشتری داده است.
با این حال چند نکته کلیدی باید لحاظ شود؛ بازار نفت، بازاری کاملاً جهانی است، قیمت‌ها بر اساس عرضه و تقاضای کل جهانی تعیین می‌شوند و اختلال در عرضه از مبدأ خاورمیانه به سرعت در قیمت بنزین و فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا منعکس می‌شود.
حتی اگر نفت فیزیکی از مسیرهای دیگری وارد شود یا تولید داخلی افزایش یابد، ظرفیت پالایش، زنجیره تأمین و قیمت‌گذاری جهانی، مصرف‌کننده آمریکایی را در برابر شوک‌های عرضه آسیب‌پذیر نگه می‌دارد.
تنگه هرمز و خلیج‌فارس نقاط کلیدی ترانزیتی هستند؛ هرگونه بی‌ثباتی در آن منطقه ریسکِ فزاینده‌ای بر بازار عرضه جهانی تحمیل می‌کند.
ابعاد راهبردی و امنیتی ادعای «بی‌نیازی» اگر صرفاً بر پایه تولید داخلی و کاهش واردات مستقیم از خاورمیانه مطرح شود تا حدودی قابل توجیه است؛ اما از منظر راهبردی و امنیتی موضوع به این سادگی نیست.
کنترل یا حفاظت از خطوط کشتیرانی و توازن‌نظامی در خلیج‌فارس هزینه و تعهد دائمی می‌طلبد. این هزینه‌ها هم اقتصادی‌اند (هزینه‌های نظامی، بیمه کشتی‌ها، افزایش نرخ کرایه) و هم سیاسی.
شرکت‌های نفتی و بازارها نگران پیامدهای بی‌ثباتی هستند؛ لابی صنعت درباره حفاظت از تنگه‌ها نشان می‌دهد بازیگران خصوصی نیز هزینه‌های اختلال را می‌فهمند و خواهان اقدامات قاطع‌تر دولت هستند.
تضعیف حضور یا اتخاذ سیاست‌های بی‌ثبات‌کننده می‌تواند آمریکا را از طریق موج‌های قیمتی یا کمبود عرضه به‌طور غیرمستقیم بیش از پیش گرفتار کند، حتی اگر واردات مستقیمش کاهش یافته باشد.
پیامدهای اقتصادی داخلی افزایش قیمت نفت جهانی سریعاً به قیمت فرآورده‌ها در بازار داخلی منتقل می‌شود و از این مسیر بر تورم و قدرت خرید خانوار فشار می‌آورد. همچنین صنایع وابسته (کشتیرانی، پتروشیمی، حمل‌ونقل) در برابر افزایش هزینه‌ها آسیب‌پذیرند.
در کوتاه‌مدت، استراتژی‌هایی مانند استفاده از ذخایر راهبردی افزایش تولید داخلی و کاهش مالیات یا یارانه‌زدایی می‌توانند آثار شوک‌ها را تعدیل کنند، اما این‌ها راه‌حل‌های گذرا هستند و هزینه‌های سیاسی و مالی دارند.