از رکوردشکنی بورس تا پرواز خودرو؛ بازارهای مالی به کدام سو می‌روند؟

به گزارش نماد اقتصاد، بازارهای مالی ایران در هفته دوم مهر ماه ۱۴۰۵ تصویری متفاوت از رفتار سرمایه‌گذاران ارائه کردند؛ هفته‌ای که در آن بورس از مرزهای تاریخی عبور کرد، بازار خودرو بار دیگر تحت تاثیر نرخ ارز و انتظارات تورمی به کانون توجه تبدیل شد و طلا و سکه نیز در سطوح بالای قیمتی نوسان کردند.

این هم‌زمانی، بیش از آنکه نشانه حرکت یکدست نقدینگی به سمت یک بازار باشد، از افزایش حساسیت سرمایه‌گذاران به تورم، نرخ ارز و چشم‌انداز آینده اقتصاد حکایت دارد.

بورس از مرز هشت میلیون عبور کرد

مهم‌ترین اتفاق هفته در بازار سرمایه رخ داد. شاخص کل بورس تهران که هفته را در محدوده ۷.۷ میلیون واحد آغاز کرده بود، در معاملات روز سه‌شنبه ۱۴ مهرماه با رشد ۲.۴ درصدی به هفت میلیون و ۹۷۷ هزار واحد رسید و عملا در آستانه ورود به کانال هشت میلیون واحد قرار گرفت.

این مرز اما تنها یک روز دوام آورد. در معاملات چهارشنبه ۱۵ مهر، شاخص کل با رشد حدود ۱.۹۳ درصدی، بیش از ۱۵۳ هزار واحد افزایش یافت و در سطح هشت میلیون و ۱۳۱ هزار واحد ایستاد؛ رکوردی که برای دومین روز متوالی شکسته شد. هم‌زمان شاخص هم‌وزن نیز حدود ۱.۷۳ درصد رشد کرد و به دو میلیون و ۱۵۰ هزار واحد رسید.

اهمیت این رشد فقط در عبور شاخص کل از یک عدد روانی خلاصه نمی‌شود. در معاملات روز گذشته، حدود ۸۴ درصد نمادهای بازار در محدوده مثبت معامله شدند و نزدیک به ۵.۲ هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بازار شد. ارزش معاملات نیز به حدود ۴۱.۵ هزار میلیارد تومان رسید.

این ارقام نشان می‌دهد رشد اخیر بورس تنها محصول حرکت چند سهم بزرگ نیست و دامنه تقاضا تا حد قابل‌توجهی در بازار گسترش پیدا کرده است. البته همچنان باید میان رشد اسمی شاخص و بازده واقعی سرمایه‌گذاران تفاوت قائل شد زیرا در اقتصادی که تورم مزمن و کاهش ارزش پول ملی وجود دارد، بخشی از افزایش قیمت دارایی‌ها در واقع واکنشی به افت ارزش پول است.

نقدینگی در بورس ماندگار می‌شود؟

سؤال مهم‌تر از رکوردشکنی بورس این است که آیا این موج صعودی می‌تواند به یک روند پایدار تبدیل شود یا خیر.

رفتار معاملات هفته نشانه‌هایی دوگانه دارد. از یک سو، ورود سنگین پول حقیقی و افزایش ارزش معاملات، قدرت تقاضا را نشان می‌دهد. از سوی دیگر، بازار طی روزهای ابتدایی هفته با خروج پول مواجه بود و بخش مهمی از ورود نقدینگی در روزهای پایانی اتفاق افتاد. گزارش عملکرد هفتگی بورس نیز از همین تغییر رفتار حکایت دارد؛ به‌طوری که شاخص کل در مجموع هفته حدود ۴.۷ درصد رشد کرد.

بنابراین می‌توان گفت بازار سرمایه فعلا در مرحله‌ای قرار گرفته است که انتظارات بر متغیرهای بنیادی پیشی گرفته‌اند. معامله‌گران نه فقط سودآوری شرکت‌ها بلکه نرخ ارز، تورم، قیمت کالاهای جهانی و سیاست‌های اقتصادی را در قیمت‌گذاری سهام لحاظ می‌کنند.

این مسئله به‌ویژه برای صنایع صادرات‌محور اهمیت دارد. رشد نرخ ارز می‌تواند درآمد ریالی شرکت‌های صادراتی را افزایش دهد؛ هرچند افزایش هزینه‌های تولید، انرژی، حمل‌ونقل و تامین مالی می‌تواند بخشی از این اثر را خنثی کند. از همین رو، رشد بورس را نمی‌توان صرفا با یک متغیر توضیح داد.

خودرو؛ بازار مصرفی که دوباره سرمایه‌ای شد

در سوی دیگر، بازار خودرو قرار دارد؛ بازاری که رفتار آن در هفته جاری بار دیگر نشان داد خودرو در اقتصاد ایران همچنان فراتر از یک کالای مصرفی عمل می‌کند.

در ابتدای هفته، افزایش نرخ ارز و بالا رفتن انتظارات تورمی باعث شد قیمت برخی خودروهای داخلی در بازار آزاد جهش کند. در ۱۱ مهرماه، گزارش‌های بازار از افزایش چند ۱۰۰ میلیون تومانی قیمت برخی محصولات ایران‌خودرو حکایت داشت و نرخ دلار در محدوده ۲۷۰ هزار تومان قرار گرفته بود.

اما روند خودرو در تمام هفته یک‌طرفه نبود. در ۱۵ مهر ماه، قیمت بخشی از محصولات ایران‌خودرو و سایپا کاهش یافت و برای برخی مدل‌ها افت ۱۰ تا ۱۵۰ میلیون تومانی گزارش شد. برای مثال، قیمت پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما در همان روز ۱۵۰ میلیون تومان کاهش یافت.

این نوسان به‌خوبی نشان می‌دهد که بازار خودرو در شرایط فعلی بیش از آنکه صرفا بر پایه عرضه و تقاضای مصرفی حرکت کند، به انتظارات قیمتی و نرخ ارز حساس است.

در همین حال، در ۱۶ مهر ماه دوباره موج افزایشی در بخش بزرگی از بازار مشاهده و برای برخی محصولات سایپا افزایش‌های قابل‌توجهی گزارش شد؛ به‌طوری که قیمت شاهین در برخی گزارش‌ها تا ۳۰۰ میلیون تومان افزایش یافت.

بنابراین پرواز خودرو را باید بیشتر در چارچوب بازار پرنوسان و انتظارات تورمی تحلیل کرد تا یک روند صعودی پایدار. وقتی قیمت خودرو با کوچک‌ترین تغییر در انتظارات ارزی واکنش نشان می‌دهد، این بازار عملا به یکی از کانال‌های انتقال شوک ارزی به دارایی‌های خانوار تبدیل می‌شود.

دلار؛ موتور پنهان بازارهای دارایی

در پس رفتار بورس و خودرو، یک متغیر مشترک وجود دارد؛ نرخ ارز.

دلار در اقتصاد ایران تنها یک ابزار مبادلاتی نیست بلکه برای بسیاری از فعالان اقتصادی به شاخصی برای سنجش انتظارات تورمی تبدیل شده است. افزایش نرخ ارز از یک سو هزینه واردات قطعات، مواد اولیه و تجهیزات را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر ارزش ریالی دارایی‌ها و درآمدهای شرکت‌های صادراتی را بالا می‌برد.

به همین دلیل، واکنش بازارها به دلار یکسان نیست. در بازار خودرو، افزایش نرخ ارز مستقیما در هزینه تولید و قیمت انتظاری خودرو منعکس می‌شود. در بورس، همین افزایش می‌تواند برای شرکت‌های صادرات‌محور اثر مثبت داشته باشد. در بازار طلا نیز نرخ ارز داخلی در کنار قیمت جهانی طلا، یکی از دو متغیر اصلی تعیین‌کننده قیمت است.

در واقع، می‌توان گفت بخشی از آنچه در هفته جاری در بازارهای ایران رخ داد، واکنش زنجیره‌ای دارایی‌ها به انتظارات ارزی بود.

طلا و سکه؛ پناهگاه همیشگی در روزهای پرریسک

بازار طلا و سکه نیز هفته‌ای پرنوسان را پشت سر گذاشت. قیمت جهانی طلا در معاملات روز ۱۶ مهرماه به حدود چهار هزار و ۱۳۶ دلار رسید و بازار داخلی نیز همچنان در سطوح بالای قیمتی قرار داشت.

با این حال، در بازار داخلی حتی زمانی که اونس جهانی مسیر صعودی دارد، قیمت طلا و سکه الزاما بدون وقفه افزایش پیدا نمی‌کند. نرخ دلار، میزان تقاضای داخلی، حباب سکه و رفتار معامله‌گران همگی در تعیین قیمت نهایی نقش دارند.

کاهش قیمت طلا و سکه در معاملات روز ۱۶ مهر ماه نسبت به روز قبل نیز همین مسئله را نشان می‌دهد؛ بازار پس از رکوردهای قبلی وارد مرحله‌ای از اصلاح و نوسان شده است.

در چنین شرایطی، طلا همچنان برای بخشی از سرمایه‌گذاران نقش پوشش ریسک کاهش ارزش پول را دارد اما شدت نوسان آن باعث شده است فاصله میان حفظ ارزش و سفته‌بازی در این بازار کمتر شود.

چرا بازارهای مالی هم‌زمان داغ شدند؟

اگر رفتار بازارهای مختلف را کنار هم قرار دهیم، یک تصویر مشترک شکل می‌گیرد؛ سرمایه‌گذاران بیش از گذشته به دنبال دارایی‌هایی هستند که بتوانند خود را با تورم و کاهش ارزش پول تطبیق دهند.

در بورس، این موضوع از مسیر رشد ارزش اسمی شرکت‌ها و انتظار برای افزایش درآمد ریالی آن‌ها بروز می‌کند. در خودرو، از طریق افزایش قیمت دارایی فیزیکی. در طلا و سکه، از مسیر حفظ ارزش پول و در بازار ارز نیز مستقیما از طریق تبدیل ریال به دارایی ارزی.

به همین دلیل، رشد هم‌زمان این بازارها لزوما به معنای آن نیست که نقدینگی عظیمی به‌طور هم‌زمان وارد همه آن‌ها شده است. بخشی از این حرکت می‌تواند ناشی از افزایش ارزش اسمی دارایی‌ها باشد.

این تمایز اهمیت زیادی دارد؛ چراکه اگر رشد قیمت دارایی‌ها ناشی از افزایش واقعی ثروت و سرمایه‌گذاری مولد باشد، اثر آن بر اقتصاد با زمانی که افزایش قیمت صرفا ناشی از تورم انتظاری است، کاملا متفاوت خواهد بود.

یک هفته پرهیجان اما نه لزوما یک روند قطعی

بازارهای مالی ایران در هفته‌ای که گذشت، سیگنال‌های قدرتمندی ارسال کردند؛ بورس رکورد تاریخی زد، خودرو بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفت و طلا و سکه در سطوح بالای قیمتی نوسان کردند.

اما از دل این اتفاقات نمی‌توان هنوز به‌سادگی نتیجه گرفت که یک روند صعودی پایدار در تمام بازارها شکل گرفته است. نوسان شدید خودرو در فاصله چند روز، اصلاح قیمت طلا و سکه و تغییر سریع جریان نقدینگی در بورس نشان می‌دهد بازارها همچنان به‌شدت تحت تاثیر اخبار، انتظارات و متغیرهای کلان قرار دارند.

آنچه این هفته را مهم می‌کند، نه فقط رکورد ۸.۱۳ میلیون واحدی بورس یا جهش مقطعی قیمت برخی خودروها بلکه هم‌زمانی رفتار بازارهای مختلف در واکنش به یک محیط تورمی و پرریسک است.

در چنین فضایی، بازار سرمایه در صورت تداوم ورود پول حقیقی و رشد ارزش معاملات می‌تواند همچنان در کانون توجه باقی بماند؛ بازار خودرو نیز تا زمانی که انتظارات تورمی و ارزی بالاست، مستعد نوسان خواهد بود و طلا و سکه نیز به‌عنوان دارایی‌های سنتی پوشش ریسک، جایگاه خود را حفظ خواهند کرد.

در نهایت، هفته پرتلاطم بازارهای مالی بیش از آنکه یک برنده قطعی معرفی کند، تصویری از اقتصادی ارائه می‌دهد که در آن انتظارات تورمی، نرخ ارز و جست‌وجوی پناهگاه برای نقدینگی، رفتار بخش بزرگی از سرمایه‌گذاران را شکل می‌دهند. اگر این متغیرها تغییر کنند، مسیر بازارها نیز می‌تواند به همان سرعت تغییر کند.