جنگ ایران، روابط راهبردی کشورهای خلیج فارس با آمریکا را تحت فشار قرار داد

به گزارش نماد اقتصاد به نقل از روزنامه ال پائیس، پایگاه‌های نظامی آمریکا که طی دهه‌ها به‌عنوان ضامن امنیت این کشورها شناخته می‌شدند، در جریان درگیری‌ها به اهداف حملات موشکی و پهپادی ایران تبدیل شدند و بسته شدن تنگه هرمز نیز کشورهای صادرکننده نفت را به جست‌وجوی مسیرهای جایگزین برای صادرات انرژی واداشته است.

این تحول، پیمان نانوشته‌ای را که از سال ۱۹۴۵ و پس از دیدار فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، با ملک عبدالعزیز آل سعود شکل گرفته بود، با چالش جدی روبه‌رو کرده است؛ توافقی که بر اساس آن، آمریکا امنیت کشورهای عربی خلیج فارس را در ازای دسترسی به نفت آنها تضمین می‌کرد.

پایگاه‌های آمریکا؛ از سپر دفاعی تا هدف حملات

بر اساس این گزارش، تنها چند ساعت پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، تهران علاوه بر اسرائیل، اهدافی را در امارات، قطر، کویت و بحرین نیز مورد حمله قرار داد. در مجموع، طی چند روز، موشک‌ها و پهپادهای ایرانی پایگاه های آمریکا  در   ۱۱ کشور منطقه را هدف قرار دادند.

به گفته لیلا حماد زاهونرو، پژوهشگر مرکز مطالعات عربی معاصر (CEARC)، آمریکا در این بحران، اولویت خود را بر دفاع از اسرائیل قرار داد و کشورهای عربی احساس کردند در برابر واکنش‌های نظامی ایران تا حد زیادی تنها مانده‌اند. به اعتقاد او، این جنگ نه‌تنها توازن نظامی منطقه را تغییر داده، بلکه کشورهای خلیج فارس را به بازنگری در روابط خود با واشنگتن واداشته است.

تلاش برای کاهش تنش با ایران

در حالی که بسیاری از کشورهای عربی خلیج فارس روابط پرتنشی با ایران دارند، آنها برخلاف انتظار اسرائیل، از آمریکا نخواستند جنگ را ادامه دهد، بلکه تلاش کردند واشنگتن را به مهار درگیری‌ها ترغیب کنند.

یکی از دلایل این رویکرد، فشار اقتصادی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز بود؛ گذرگاهی که بخش عمده صادرات نفت این کشورها از آن عبور می‌کند. همچنین رهبران منطقه به این جمع‌بندی رسیده‌اند که ایران، با وجود اختلافات، همسایه‌ای دائمی است و ناچار باید راهی برای مدیریت روابط با تهران پیدا کنند.

کاهش وابستگی انرژی آمریکا

این گزارش همچنین تأکید می‌کند که اهمیت راهبردی نفت خلیج فارس برای آمریکا نسبت به گذشته کاهش یافته است. افزایش تولید نفت و گاز شیل در ایالات متحده، این کشور را به مرز خودکفایی انرژی رسانده و وابستگی واشنگتن به نفت عربستان و سایر تولیدکنندگان منطقه را به میزان قابل توجهی کاهش داده است.

ابهام درباره آینده تنگه هرمز

هرچند پس از توافق آتش‌بس، رفت‌وآمد کشتی‌ها در تنگه هرمز از سر گرفته شد، اما متن توافق ابهام‌هایی درباره آینده مدیریت این آبراه باقی گذاشته است. در این سند آمده است که ایران و عمان درباره نحوه اداره تنگه گفت‌وگو خواهند کرد؛ موضوعی که نگرانی‌هایی درباره احتمال اعمال محدودیت یا دریافت عوارض از کشتی‌ها ایجاد کرده، هرچند حقوق بین‌الملل چنین اقدامی را مجاز نمی‌داند.

جست‌وجوی مسیرهای جایگزین صادرات نفت

جنگ نشان داد که ایران توانایی ایجاد اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز را دارد. به همین دلیل، کشورهای عربی در حال توسعه مسیرهای جایگزین صادرات نفت هستند.

امارات متحده عربی اعلام کرده ظرفیت خط لوله انتقال نفت به بندر فجیره در دریای عمان را دو برابر خواهد کرد تا بخشی از صادرات خود را بدون عبور از تنگه هرمز انجام دهد. عربستان سعودی نیز در حال مذاکره با کویت است تا نفت این کشور از طریق خاک عربستان و بدون نیاز به عبور از هرمز صادر شود.

به نوشته ال پائیس، در جریان جنگ، برخی کشورهای منطقه از واشنگتن درخواست تأمین مجدد موشک‌های رهگیر برای مقابله با حملات ایران را مطرح کردند، اما دولت آمریکا با این درخواست موافقت نکرد.

در پی این تجربه، کویت، عربستان سعودی، امارات و قطر همکاری‌های دفاعی خود با ترکیه را گسترش داده‌اند. این همکاری‌ها شامل خرید پهپاد، سامانه‌های پدافند هوایی کوتاه‌برد و همچنین بررسی توسعه مشترک موشک‌های رهگیر بالستیک است تا وابستگی این کشورها به تسلیحات آمریکایی کاهش یابد.

به باور تحلیلگران، جنگ اخیر نه‌تنها معادلات امنیتی خاورمیانه را تغییر داده، بلکه اعتماد کشورهای عربی خلیج فارس به چتر امنیتی آمریکا را نیز تضعیف کرده است. همزمان، این کشورها با تنوع‌بخشی به مسیرهای صادرات نفت و گسترش همکاری‌های دفاعی با بازیگرانی مانند ترکیه، در پی افزایش استقلال راهبردی خود و کاهش وابستگی به واشنگتن هستند.