چگونه جام جهانی به یکی از سودآورترین کسب‌وکارهای جهان تبدیل شد؟

به گزارش نماد اقتصاد، برای دهه‌ها، جام جهانی فوتبال مهم‌ترین دارایی اقتصادی فیفا محسوب می‌شد؛ رویدادی که هر چهار سال یک‌بار میلیاردها نفر را پای تلویزیون می‌نشاند و بزرگ‌ترین جریان درآمدی فوتبال جهان را ایجاد می‌کرد، با این حال امروزه این معادلات تغییر کرده است. فیفا دیگر صرفا برگزارکننده جام جهانی نیست، بلکه به یک هلدینگ جهانی رسانه، سرگرمی و رویدادهای ورزشی تبدیل شده که درآمدهای آن از مرز ۱۳ میلیارد دلار عبور کرده است.

در نگاه نخست، جام جهانی ۲۰۲۶ که به میزبانی مشترک آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار می‌شود، بزرگ‌ترین رویداد فوتبالی تاریخ به شمار می‌رود. تعداد تیم‌ها از ۳۲ به ۴۸ تیم افزایش یافته، تعداد مسابقات از ۶۴ به ۱۰۴ بازی رسیده و شمار تماشاگران و مخاطبان تلویزیونی نیز رکوردهای تازه‌ای ثبت کرده‌اند. اما در پشت پرده این توسعه بی‌سابقه، یک تحول اقتصادی مهم‌تر در حال وقوع است؛ فیفا در حال بازطراحی مدل کسب‌وکار خود برای کاهش وابستگی به یک تورنمنت و تبدیل شدن به یک ماشین درآمدزایی دائمی است.

از سازمان ورزشی تا غول اقتصادی

بر اساس برآوردهای رسمی، درآمد فیفا در چرخه تجاری سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ به حدود ۱۳ میلیارد دلار خواهد رسید؛ رقمی که تقریبا ۷۳ درصد بیشتر از درآمد چرخه قبلی منتهی به جام جهانی ۲۰۲۲ قطر است. این رشد تنها نتیجه افزایش تعداد بازی‌ها نیست، بلکه حاصل گسترش دامنه فعالیت‌های تجاری فیفا در سال‌های اخیر است.

تا چند سال پیش، بخش عمده درآمد فیفا از حق پخش تلویزیونی جام جهانی مردان تامین می‌شد اما اکنون این سازمان سبد درآمدی خود را متنوع کرده و علاوه بر جام جهانی مردان، روی جام جهانی زنان، جام جهانی باشگاه‌ها، حقوق رسانه‌ای مستقل، قراردادهای اسپانسری چندلایه، محصولات دیجیتال و بازارهای جدید سرگرمی سرمایه‌گذاری کرده است.

این تغییر ساختاری باعث شده فیفا بیش از هر زمان دیگری به یک شرکت رسانه‌ای جهانی شباهت پیدا کند؛ شرکتی که مهم‌ترین دارایی آن نه ورزشگاه‌ها یا باشگاه‌ها، بلکه مالکیت محتوای فوتبالی است.

حق پخش مسابقات؛ موتور اصلی درآمدزایی

در ساختار مالی فیفا، همچنان حق پخش تلویزیونی و رسانه‌ای بزرگ‌ترین منبع درآمد محسوب می‌شود. شبکه‌های تلویزیونی و پلتفرم‌های دیجیتال برای دسترسی به مخاطبان میلیاردی جام جهانی حاضرند مبالغ هنگفتی پرداخت کنند.

برآوردها نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از درآمد ۱۳ میلیارد دلاری فیفا از محل فروش حقوق پخش رسانه‌ای حاصل می‌شود. در واقع هرچه تعداد مسابقات بیشتر شود، محتوای بیشتری برای فروش در اختیار رسانه‌ها قرار می‌گیرد. افزایش تعداد تیم‌ها و بازی‌ها در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز دقیقا با همین منطق اقتصادی انجام شده است.

برای شرکت‌های رسانه‌ای، جام جهانی همچنان یکی از معدود رویدادهایی است که می‌تواند همزمان صدها میلیون بیننده جذب کند؛ مزیتی که در عصر پراکندگی مخاطبان، ارزش اقتصادی فوق‌العاده‌ای پیدا کرده است.

اسپانسرها؛ نبرد برای دیده شدن

پس از حقوق رسانه‌ای، اسپانسرها دومین ستون درآمدی فیفا هستند. شرکت‌های چندملیتی برای حضور در بزرگ‌ترین رویداد فوتبالی جهان، قراردادهایی چند صد میلیون دلاری امضا می‌کنند.

برندهای فعال در حوزه فناوری، بانکداری، نوشیدنی‌ها، خودروسازی، خطوط هوایی و تجارت الکترونیک، جام جهانی را فرصتی کم‌نظیر برای دسترسی به بازار جهانی می‌دانند. در واقع فیفا چیزی را می‌فروشد که کمتر سازمانی در جهان قادر به عرضه آن است. دسترسی همزمان به میلیاردها مخاطب در بیش از ۲۰۰ کشور جهان از مهم‌ترین این موارد است. همین ظرفیت موجب شده رقابت بر سر قراردادهای تجاری جام جهانی هر دوره شدیدتر شود و ارزش برند فیفا به شکل مداوم افزایش یابد.

بلیت‌ها؛ معدن طلای جدید فوتبال

یکی از مهم‌ترین تحولات اقتصادی جام جهانی ۲۰۲۶ به بازار بلیت‌ها مربوط می‌شود. افزایش تعداد مسابقات، ظرفیت بالاتر ورزشگاه‌های آمریکای شمالی و تقاضای بی‌سابقه هواداران، درآمدهای بلیت‌فروشی را به سطوحی رسانده که پیش‌تر در تاریخ فوتبال سابقه نداشته است. برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد برای حدود هفت میلیون صندلی موجود در مسابقات، بیش از ۵۰۰ میلیون درخواست ثبت شده است. این شکاف عظیم میان عرضه و تقاضا، قدرت قیمت‌گذاری فوق‌العاده‌ای در اختیار فیفا قرار داده است.

در نتیجه، بلیت‌های جام جهانی ۲۰۲۶ به یکی از گران‌ترین محصولات تاریخ ورزش تبدیل شده‌اند. همین مسئله البته انتقادهایی را نیز به همراه داشته و برخی کارشناسان معتقدند فیفا بیش از گذشته به سمت تجاری‌سازی افراطی حرکت کرده است.

جام جهانی دیگر تنها منبع درآمد فیفا نیست

شاید مهم‌ترین تحول دوران ریاست جیانی اینفانتینو، کاهش وابستگی فیفا به جام جهانی مردان باشد. فیفا طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی توسعه رقابت‌های جدید انجام داده است.

جام جهانی باشگاه‌ها با فرمت جدید یکی از مهم‌ترین پروژه‌های درآمدی این سازمان محسوب می‌شود. فیفا امیدوار است این تورنمنت به مرور به یک دارایی رسانه‌ای مستقل تبدیل شود و جریان درآمدی جدیدی در کنار جام جهانی فوتبال مردان ایجاد کند.

همزمان، جام جهانی فوتبال زنان نیز به تدریج از یک رویداد کم‌درآمد به محصولی مستقل تبدیل شده است. فروش جداگانه حقوق پخش و قراردادهای تجاری این مسابقات، منابع درآمدی جدیدی برای فیفا ایجاد کرده است.

به همین دلیل امروز می‌توان گفت جام جهانی دیگر تنها ماشین پول‌سازی فیفا نیست؛ بلکه یکی از چندین موتور درآمدی این سازمان به شمار می‌رود.

مدل اقتصادی اینفانتینو

از زمان روی کار آمدن جیانی اینفانتینو در سال ۲۰۱۶، درآمدهای فیفا رشد قابل‌توجهی داشته است. سیاست اصلی وی بر توسعه مسابقات، افزایش تعداد تیم‌ها، گسترش بازارهای رسانه‌ای و جذب اسپانسرهای بیشتر استوار بوده است. حامیان این رویکرد معتقدند افزایش درآمدها به توسعه فوتبال در کشورهای کمتر توسعه‌یافته کمک می‌کند. فیفا اعلام کرده بخش بزرگی از درآمدهای خود را از طریق برنامه‌های توسعه‌ای و کمک به فدراسیون‌های عضو توزیع می‌کند.

با این وجود منتقدان معتقدند گسترش مداوم مسابقات، افزایش تعداد بازی‌ها و تجاری‌سازی گسترده ممکن است به ارزش ورزشی رقابت‌ها آسیب بزند و جام جهانی را بیش از پیش به یک محصول تجاری تبدیل کند.

اقتصاد جدید فوتبال

آنچه امروز در فیفا مشاهده می‌شود، بخشی از تحول بزرگ‌تر اقتصاد ورزش جهان است. در این مدل جدید، ارزش اصلی نه در مسابقه فوتبال، بلکه در جلب توجه مخاطب قرار دارد. هرچه مخاطب بیشتر باشد، ارزش رسانه‌ای، تبلیغاتی و تجاری نیز افزایش پیدا می‌کند.

به همین دلیل سازمان‌های ورزشی بزرگ جهان تلاش می‌کنند تعداد مسابقات، ساعات پخش و فرصت‌های تبلیغاتی را افزایش دهند. فیفا نیز دقیقا در همین مسیر حرکت کرده و جام جهانی ۲۰۲۶ را به بزرگ‌ترین آزمایشگاه اقتصادی تاریخ فوتبال تبدیل کرده است.

آینده فوتبال؛ رسانه، فناوری و درآمدزایی

بسیاری از تحلیلگران معتقدند درآمد ۱۳ میلیارد دلاری فیفا تنها آغاز یک روند بلندمدت است. توسعه پلتفرم‌های دیجیتال، پخش آنلاین، داده‌های ورزشی، هوش مصنوعی و بازارهای نوظهور می‌تواند فرصت‌های درآمدی جدیدی برای این سازمان ایجاد کند. در چنین شرایطی، فیفا بیش از آنکه یک نهاد ورزشی سنتی باشد، به یک شرکت جهانی تولید و توزیع محتوا شباهت دارد؛ شرکتی که ارزش آن از قدرت جذب مخاطب جهانی ناشی می‌شود.

از این منظر، جام جهانی ۲۰۲۶ تنها یک تورنمنت فوتبالی نیست؛ بلکه نمادی از تحول اقتصاد ورزش در قرن بیست‌ویکم است. دورانی که در آن فوتبال از یک رقابت ورزشی فراتر رفته و به یکی از بزرگ‌ترین صنایع سرگرمی جهان تبدیل شده است؛ صنعتی که میلیاردها دلار سرمایه، میلیون‌ها شغل و صدها میلیون مصرف‌کننده را در سراسر جهان به یکدیگر پیوند می‌دهد. در قلب این صنعت نیز فیفا قرار دارد؛ سازمانی که توانسته جام جهانی را از یک مسابقه ورزشی به یک امپراتوری اقتصادی ۱۳ میلیارد دلاری تبدیل کند.