پاسخ موشکی و پهپادی ایران به تجاوز آمریکا/ تنش در پایگاه‌های منطقه‌ای

به گزارش نماد اقتصاد، در پنجاه‌وهفتمین روز از آتش‌بس میان ایران و آمریکا، همزمان با تداوم ابهام‌ها درباره سرنوشت مذاکرات، نشانه‌های تازه‌ای از تشدید بحران در خلیج فارس و پیرامون آن نمایان شد؛ بحرانی که از دریا آغاز شد، به سواحل قشم رسید، چند کشور منطقه را درگیر هشدارهای امنیتی کرد و در نهایت بازار انرژی را نیز تحت تاثیر قرار داد.

آنچه به تحولات بامداد چهارشنبه اهمیت دوچندان می‌دهد، همزمانی آن با اظهارات جدید دونالد ترامپ درباره روند گفت‌وگوهاست. رئیس‌جمهور آمریکا، گزارش‌های منتشرشده درباره توقف تماس‌ها میان تهران و واشنگتن را رد کرد و گفت گفت‌وگوها در روزهای گذشته به طور مستمر ادامه داشته است؛ از چهار روز پیش تا امروز. او در عین حال بار دیگر بر لزوم دستیابی به توافق تاکید کرد و مدعی شد زمان آن رسیده که ایران «به هر شکل ممکن» به یک معامله تن دهد.

با این حال، فضای میدانی منطقه روایت دیگری را بازتاب می‌دهد؛ روایتی که از تشدید رویارویی، افزایش دامنه حملات و شکننده‌تر شدن وضعیت امنیتی حکایت دارد.

آغاز درگیری از دریا

شروع دور تازه تنش‌ها با روایت‌های متضاد از یک حادثه دریایی همراه بود. سنتکام اعلام کرد نیروهای آمریکایی یک نفتکش خالی با پرچم بوتسوانا را که به سمت یکی از بنادر ایران در حرکت بوده، پس از آنکه به دستورات داده‌شده تمکین نکرد، با شلیک موشک به موتورخانه‌اش متوقف کرده‌اند. این روایت، حادثه را در چارچوب یک اقدام کنترلی و دریایی توصیف می‌کند.

در نقطه مقابل، سپاه پاسداران اعلام کرد ارتش آمریکا یک نفتکش ایرانی را در حوالی تنگه هرمز هدف پرتابه هوایی قرار داده و این شناور از ناحیه موتورخانه آسیب دیده است. سپاه در بیانیه خود این اقدام را تجاوز خواند و از پاسخ مستقیم خبر داد؛ پاسخی که به گفته این نهاد، با هدف قرار دادن یک شناور آمریکایی-صهیونیستی به نام «پانایا» از سوی نیروی دریایی سپاه انجام شد.

این بخش از تحولات، به‌روشنی نشان می‌دهد که تنگه هرمز بار دیگر به مرکز حساس رویارویی بدل شده است؛ گذرگاهی که هرگونه ناامنی در آن، بلافاصله آثار خود را بر محیط امنیتی منطقه و بازار جهانی انرژی می‌گذارد.

 قشم؛ از انفجارهای محلی تا تایید حمله

همزمان با حادثه نفتکش، جزیره قشم نیز در کانون تحولات قرار گرفت. در نخستین ساعات بامداد، منابع محلی و ساکنان قشم از شنیده شدن صدای چند انفجار در محدوده این جزیره خبر دادند. خبرگزاری مهر گزارش داد ماهیت دقیق این صداها در ساعات ابتدایی مشخص نبود و نهادهای رسمی نیز موضعی اعلام نکرده بودند.

ساعاتی بعد، صداوسیما به نقل از بررسی‌های میدانی خود گزارش داد که انفجارها احتمالا در سواحل خالی از سکنه میان شهر سوزا و روستای مسن در ساحل جنوبی قشم رخ داده است. این روایت، وقوع حادثه در محدوده‌ای ساحلی و خارج از بافت مسکونی را مطرح کرد.

اما چند ساعت بعد، الجزیره به نقل از سنتکام نوشت که نیروهای نظامی آمریکا حملات هوایی در جزیره قشم انجام داده‌اند. همزمان ایالات متحده تاکید کرد که آتش‌بس همچنان برقرار است؛ موضعی که با توجه به تایید حمله هوایی، واجد تناقض آشکار به نظر می‌رسد.

در همین چارچوب، سپاه نیز در بیانیه خود از حمله آمریکا به یک دکل مخابراتی سپاه در جنوب جزیره قشم خبر داد و اعلام کرد در پاسخ، پایگاه هوایی و بالگردی آمریکا در یکی از کشورهای منطقه و همچنین مرکز ناوگان پنجم دریایی آمریکا را هدف تهاجم موشکی و پهپادی قرار داده است.

 حملات فرامرزی و گسترش دامنه بحران

به موازات تحولات قشم و تنگه هرمز، گزارش‌ها از گسترش دامنه درگیری به چند کشور منطقه خبر دادند. ارتش کویت اعلام کرد این کشور هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته است. دقایقی بعد، منابع خبری از حمله به پایگاه آمریکایی عریفجان در حدود ۳۰ کیلومتری جنوب کویت‌سیتی خبر دادند؛ پایگاهی که از مهم‌ترین مراکز نظامی آمریکا در کویت به شمار می‌رود.

همچنین برخی گزارش‌ها از به صدا درآمدن مجدد آژیر خطر در کویت و وقوع دست‌کم سه انفجار حکایت داشت. اکانت «اوسینت تکنیکال» نیز مدعی شد حمله امشب به کویت از دو حمله موشکی قبلی گسترده‌تر بوده و بیش از چهار یا پنج انفجار پشت سر هم رخ داده است.

در بحرین نیز منابع خبری از شنیده شدن چندین انفجار در پایگاه‌های آمریکا و ادامه آژیرهای هشدار خبر دادند. سنتکام هم از حمله ایران به کویت و بحرین سخن گفت. در ادامه، بحرین اعلام کرد حریم هوایی خود را از ساعت ۳:۳۰ تا ۱۶ به روی تمام ترافیک هوایی بسته است و تنها پروازهای از پیش تاییدشده اجازه برخاست خواهند داشت.

از سوی دیگر، رسانه‌های عربی گزارش دادند پروازها در فرودگاه بین‌المللی بحرین، فرودگاه بین‌المللی کویت و همچنین فرودگاه‌های دبی و ابوظبی تا اطلاع ثانوی لغو شده‌اند. این تصمیم‌ها نشان می‌دهد که تهدید امنیتی از سطح مواضع نظامی فراتر رفته و زیرساخت‌های حمل‌ونقل هوایی منطقه را نیز متاثر کرده است.

امارات و عربستان در کانون گمانه‌ها

بخش مهمی از گزارش‌های بامداد چهارشنبه به تحولات امارات و عربستان مربوط بود. خبرگزاری دانشجو مدعی شد پایگاه‌های آمریکایی الظفره، الصفران و المنهاد و همچنین بخش نظامی فرودگاه بین‌المللی دبی هدف حملات هماهنگ و گسترده قرار گرفته‌اند.

همزمان، کانال ۱۴ اسرائیل از حمله به عربستان و امارات خبر داد. در عربستان نیز خبرهایی تاییدنشده درباره شنیده شدن صدای آژیر خطر منتشر شد. اگرچه درباره جزئیات این رویدادها تایید رسمی و مستقلی ارائه نشده، اما همزمانی این گزارش‌ها با بسته شدن حریم‌های هوایی و تعلیق پروازها، بر سطح نگرانی‌ها افزوده است.

 اربیل؛ جبهه فرعی اما معنادار

در کنار خلیج فارس، شمال عراق نیز از پیامدهای این تنش‌ها بی‌نصیب نماند. منابع خبری از شنیده شدن صدای انفجار در اربیل، واقع در اقلیم کردستان عراق، خبر دادند. ساعاتی بعد، رسانه‌های داخلی گزارش دادند در یک مقر گروهک‌های تجزیه‌طلب در شمال اربیل انفجار رخ داده است.

گروه کومله نیز در بیانیه‌ای اعلام کرد دو موشک از ایران به مقر این گروه در دره آلانه، در شمال شرقی اربیل، اصابت کرده است. این رخداد در صورت تایید، نشان می‌دهد دامنه پاسخ‌های ایران صرفا به جغرافیای دریایی و سواحل جنوبی محدود نمانده و به برخی اهداف در عمق پیرامونی نیز گسترش یافته است.

 نفت زیر فشار بحران

بازار انرژی تقریبا بلافاصله به تحولات نظامی منطقه واکنش نشان داد. با افزایش نگرانی‌ها نسبت به امنیت تردد در خلیج فارس و به‌ویژه تنگه هرمز، قیمت نفت روندی صعودی به خود گرفت. در نخستین گزارش‌ها، بهای نفت از ۹۷ دلار عبور کرد و در آخرین به‌روزرسانی به ۹۷.۰۸ دلار رسید.

این افزایش قیمت صرفا واکنشی روانی به اخبار امنیتی نیست، بلکه بازتابی از نگرانی عمیق‌تر بازار نسبت به ریسک اختلال در یکی از حساس‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است. هرگونه استمرار درگیری در تنگه هرمز می‌تواند آثار گسترده‌تری بر قیمت جهانی نفت، هزینه حمل‌ونقل و اقتصاد کشورهای مصرف‌کننده بر جای بگذارد.

 دیپلماسی در سایه روایت‌های متناقض

در سطح سیاسی، آنچه بیش از هر چیز جلب توجه می‌کند، شکاف میان روایت‌های دیپلماتیک و میدانی است. از یک سو، گزارش‌هایی منتشر شده بود که از توقف تبادل پیام‌ها میان تهران و واشنگتن خبر می‌دادند. فارس به نقل از برخی منابع نوشت که این ارتباطات طی روزهای اخیر متوقف شده است. همچنین یک مقام منطقه‌ای آگاه به آسوشیتدپرس گفته بود ایران، پس از آنکه ادامه مذاکرات را به برقراری آتش‌بس در لبنان منوط کرد، روز سه‌شنبه هیچ تماسی با طرف آمریکایی برقرار نکرده است.

با این حال، ترامپ این گزارش‌ها را رد کرد و آنها را «جعلی» و «اشتباه» خواند. او گفت مکالمات میان دو طرف به طور مداوم ادامه داشته و این روند قطع نشده است. این اظهارات، تلاش آشکاری برای حفظ تصویر باز بودن کانال دیپلماسی در بحبوحه تنش‌های میدانی است.

همزمان، رسانه بریتانیایی «امواج» نیز به نقل از یک منبع ارشد سیاسی گزارش داد ارتباط ایران و آمریکا از طریق واسطه‌ها قطع نشده است. این رسانه همچنین نوشت قطر و دیگر میانجی‌های منطقه‌ای به طور فشرده برای جلوگیری از شعله‌ور شدن دوباره جنگ در لبنان در حال رایزنی هستند. به گفته این گزارش، حضور یکی از نزدیکان نبیه بری در دوحه و دیدار نخست‌وزیر قطر با رافائل گروسی می‌تواند نشانه‌ای از تحرکات مهم دیپلماتیک در پشت صحنه باشد.

در همین زمینه، مارکو روبیو نیز مدعی شد توافق با ایران حتی ممکن است تا هفته آینده حاصل شود. این سخن در فضایی مطرح شد که همان ساعات، منطقه شاهد حملات موشکی، پهپادی و محدودیت‌های گسترده هوایی بود.

 شکاف در واشنگتن

در کنار تنش‌های میدانی و ابهام دیپلماتیک، برخی گزارش‌ها از بروز اختلاف درون ساختار تصمیم‌گیری آمریکا نیز حکایت دارد. رویترز گزارش داد سازمان سیا به دلیل اختلافات بین‌سازمانی، دیگر در برخی ارزیابی‌های اطلاعاتی دفتر مدیر اطلاعات ملی، از جمله ارزیابی‌های مربوط به جنگ ایران، مشارکت منظم ندارد.

بر اساس این گزارش، ریشه اختلاف به نزاع بر سر حوزه ماموریت‌ها و عملکرد «گروه ابتکار مدیر» بازمی‌گردد؛ گروهی که زیر نظر تولسی گابارد فعالیت می‌کرده و هدف آن مقابله با سیاسی‌کاری در جامعه اطلاعاتی اعلام شده بود. به گفته منابع رویترز، سیا معتقد بوده این گروه با بی‌پروایی عمل کرده و پروتکل‌های سنتی تبادل اطلاعات را نادیده گرفته است. اگر این گزارش را در کنار بحران جاری قرار دهیم، می‌توان گفت تصمیم‌گیری آمریکا درباره ایران نه فقط در میدان و دیپلماسی، بلکه در سطح نهادهای اطلاعاتی نیز با نوعی ناهماهنگی روبه‌روست.

حاشیه‌های سیاسی و فشار داخلی

تنش‌ها در سطح سیاسی آمریکا تنها به اختلافات نهادهای اطلاعاتی محدود نماند. در جلسه کنگره، سناتور جکی رزن با لحنی تند از روبیو انتقاد کرد که چرا برای مذاکرات با ایران به همراه ونس به پاکستان نرفته و در عوض در یک مهمانی حضور داشته است. روبیو در پاسخ این اتهام را رد کرد و گفت همزمان با همراهی ترامپ، دست‌کم شش بار با تیم مذاکره‌کننده در پاکستان صحبت کرده است. او همچنین پاسخ سناتور را طعنه‌آمیز توصیف کرد و گفت این حرف‌ها برای ساختن یک ویدیوی تیک‌تاک نوشته شده‌اند.

در سطحی دیگر، وال‌استریت ژورنال مدعی شد ترامپ روز دوشنبه دو تماس تلفنی پرتنش با نتانیاهو داشته است. به ادعای این روزنامه، ترامپ در تماس دوم که بر سر حمله احتمالی اسرائیل به حزب‌الله بالا گرفته بود، با خشم از نتانیاهو خواسته از خواست واشنگتن تبعیت کند. این گزارش اگرچه به طور مستقیم به تنش ایران و آمریکا مربوط نیست، اما از گسترش میدان اختلافات آمریکا در قبال تحولات منطقه‌ای حکایت دارد.

همزمان، توماس میسی، نماینده کنگره، نیز با انتقاد از حمایت مالی آمریکا از اسرائیل گفت اگر کمک‌های خارجی به اسرائیل تنها برای یک ماه قطع شود، بمباران همسایگان متوقف، صلح برقرار و تنگه هرمز باز خواهد شد. این اظهارات بیانگر آن است که بحران منطقه، به موضوعی مناقشه‌برانگیز در سیاست داخلی آمریکا نیز تبدیل شده است.

 ادعاهای تازه درباره تنگه هرمز

در میانه این تحولات، مارکو روبیو در نشست با سناتورها ادعا کرد ایران بخش‌های بزرگی از تنگه هرمز را مین‌گذاری کرده است. این ادعا از آن جهت قابل توجه است که می‌تواند زمینه‌ساز توجیه تحرکات بعدی آمریکا در آبراه راهبردی هرمز باشد. در مقابل، سپاه نیز در بیانیه خود هشدار داد برهم زدن امنیت تنگه هرمز برای ارتش آمریکا تاوان سختی خواهد داشت. تقابل این دو موضع، نشان می‌دهد هرمز همچنان محور اصلی بازدارندگی، تهدید و چانه‌زنی طرفین باقی مانده است.

 آتش‌بس روی کاغذ، درگیری در میدان

مجموعه وقایع بامداد چهارشنبه یک واقعیت را برجسته می‌کند: آتش‌بس موجود، بیش از آنکه نشانه توقف واقعی درگیری باشد، به چارچوبی شکننده و ناپایدار شباهت دارد. از یک سو، آمریکا همزمان با تایید حملات هوایی در قشم، از برقرار بودن آتش‌بس سخن می‌گوید؛ از سوی دیگر، ایران از پاسخ موشکی و پهپادی به پایگاه‌ها و شناورهای آمریکا خبر می‌دهد. نتیجه عملی این وضعیت، گسترش نااطمینانی امنیتی در سراسر خلیج فارس و مناطق مجاور است.

در چنین فضایی، تداوم گفت‌وگوها اگر واقعا ادامه داشته باشد بیش از هر زمان دیگری در معرض فشار میدانی قرار گرفته است. تجربه این ساعات نشان می‌دهد هر حادثه محدود در دریا یا یک حمله موضعی، می‌تواند در مدت کوتاهی به زنجیره‌ای از درگیری‌های فرامرزی، اختلال در حمل‌ونقل هوایی و جهش در بازار انرژی منجر شود.

پنجاه‌وهفتمین روز آتش‌بس، نه با نشانه‌های تثبیت آرامش، بلکه با بازگشت آتش به آسمان و دریا همراه شد. تکذیب توقف مذاکرات از سوی ترامپ، ادعای تداوم تماس‌ها، امیدواری روبیو به توافق احتمالی، تحرکات قطر و دیگر واسطه‌ها و در مقابل، حمله به نفتکش‌ها، انفجار در قشم، هشدارهای امنیتی در کویت و بحرین، گزارش‌های مربوط به امارات، عربستان و اربیل و رشد بهای نفت، همگی نشان می‌دهند منطقه در وضعیتی دوگانه قرار گرفته است: دیپلماسی هنوز به طور کامل از بین نرفته، اما میدان عملا از منطق تشدید تنش پیروی می‌کند.