تبعات درگیری آمریکا و اسرائیل با ایران بر اقتصاد جهانی: از نفت تا زنجیره تأمین

به گزارش نماد اقتصاد،  محمد طارمی/ در جهانی که زنجیره‌های تامین و بازارهای انرژی به هم گره خورده‌اند، هر شلیک یا تحریم بزرگ مثل موجی روی دریا اثر می‌گذارد؛ این موج از تنگه هرمز تا بورس نیویورک را درمی‌نوردد. جنگی که آمریکا و اسرائیل بر علیه ایران آغاز کردند، جغرافیای اقتصادی منطقه را دگرگون می‌کند، و ساختارهای اقتصادی و سیاسی جهانی را به چالش می‌کشد.

در پی تشدید تنش‌ها و گسترش احتمالی درگیری کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که این امر می‌تواند پیامدهای گسترده و چندوجهی برای اقتصاد جهانی به دنبال داشته باشد.

از بازار انرژی تا زنجیره‌های تأمین بین‌المللی و بازارهای مالی، کانال‌های متعددی وجود دارند که هرگونه تداوم درگیری را به شوک‌های قیمتی، اختلالات تجاری و تشدید ریسک نظامی-سیاسی تبدیل خواهد کرد.

انرژی و بازارهای جهانی

ایران به‌عنوان یکی از دارندگان منابع نفت و گاز منطقه و بازیگر مهم در بازارهای پتروشیمی، نقش قابل‌توجهی در عرضه جهانی انرژی دارد. کارشناسان تأکید می‌کنند هر تهدید واقعی یا ادراک‌شده نسبت به عبور نفت از تنگه هرمز یا اختلال در صادرات نفت و گاز منطقه‌ای بلافاصله پریمیوم ریسک را در بازارهای نفت افزایش خواهد داد.

حتی در صورت تداوم فیزیکی عرضه، بازارها معمولاً با افزایش قیمت‌ها و نوسان شدید واکنش نشان می‌دهند که پیامد آن گرانی حامل‌های انرژی و افزایش هزینه تولید در سطح جهانی است.

حمل‌ونقل دریایی و زنجیره تأمین

اختلال در مسیرهای دریایی خلیج فارس و تنگه هرمز باعث افزایش هزینه‌های بیمه حمل‌ونقل، تغییر مسیر خطوط کشتیرانی و طولانی‌تر شدن زمان انتقال کالاها می‌شود.

صنایع متکی به تحویل به‌موقع قطعات (به‌ویژه صنایع الکترونیک و خودروسازی) بیشترین آسیب را متحمل خواهند شد و ممکن است موجی از کمبودهای موقت در کالاهای میان‌دست ایجاد گردد.

بازارهای مالی و جریان سرمایه

افزایش ریسک ژئوپلیتیک معمولاً به خروج سرمایه از دارایی‌های پرریسک و روی آوردن سرمایه‌گذاران به دارایی‌های امن مانند طلا و اوراق دولت‌های با ریسک پایین منجر می‌شود.

بازارهای بورس کشورهای منطقه و بازارهای نوظهور در معرض فشار ارزی و جریان‌های خروج سرمایه قرار گرفتند. همچنین، تشدید تحریم‌ها می‌تواند پیچیدگی‌های بزرگی را در سیستم پرداخت‌های بین‌المللی و روابط بانکی ایجاد کند.

تحریم‌ها، تجارت جایگزین و بازآرایی شرکای تجاری

در صورت تشدید تحریم‌ها یا اتکا به سازوکارهای جدید تحریمی، شبکه‌های تجاری غیررسمی و بازارهای موازی ممکن است گسترش یابند.

همزمان کشورهایی مانند چین و روسیه یا برخی همسایگان منطقه‌ای ممکن است برای تأمین منافع استراتژیک خود، روابط تجاری جایگزین ایجاد کنند .

پیامدها بر رشد جهانی تورم

افزایش قیمت انرژی و هزینه حمل‌ونقل به‌سرعت در سبد هزینه تولید و مصرف‌کننده‌ها منعکس می‌شود و می‌تواند شتاب تورم جهانی را افزایش دهد. اقتصادهای وابسته به واردات انرژی یا کالاهای واسطه‌ای آسیب‌پذیرتر بوده و رشد اقتصادی آنها کند می شود.

نقش ویژه ایران در اقتصاد جهانی

ایران به‌لحاظ منابع انرژی، ذخایر معدنی و موقعیت ترانزیتی (از جمله بنادر مهم منطقه‌ای) جایگاه راهبردی دارد. هر اختلال مهم در کارکرد اقتصادی ایران نه‌تنها بر صادرات مستقیم این کشور اثر می‌گذارد، بلکه از طریق کانال‌های ترانزیتی و تأمین مواد خام، اثرات بیرونی قابل‌توجهی بر تولیدکنندگان و بازارهای مصرف‌کننده در آسیا و اروپا دارد.

توصیه‌های سیاستی و راهبردی

در شرایط فعلی کارشناسان به دولت‌ها و بنگاه‌ها توصیه می‌کنند ذخایر استراتژیک انرژی را تقویت کنند، تنوع‌بخشی در منابع و مسیرهای تأمین را در دستور کار قرار دهند، پوشش‌های ریسک مالی و انرژی را افزایش دهند و دیپلماسی فعال برای کاهش تنش را دنبال کنند. شرکت‌ها نیز باید بررسی مسیرهای جایگزین حمل‌ونقل و استراتژی‌های تأمین جایگزین را در اولویت قرار دهند.