میلگرد ۶ رقمی شد؛ زنگ خطر برای هزینه ساخت

به گزارش نماد اقتصاد، میلگرد در بورس کالای ایران وارد محدوده‌ای شد که تا همین چند هفته قبل برای بازار فولاد دور از انتظار به نظر می‌رسید؛ میانگین قیمت کشف‌شده این محصول طی روز یکشنبه ۱۲ مهر ماه به حدود ۱۰۳ هزار تومان در هر کیلوگرم رسید و برای نخستین‌بار نرخ میانگین میلگرد از مرز ۱۰۰ هزار تومان عبور کرد.

این رکورد فقط یک عدد تازه در تابلوی بورس کالا نیست؛ افزایش قیمت میلگرد می‌تواند مستقیما هزینه اجرای پروژه‌های ساختمانی را بالا ببرد و در شرایطی که قدرت خرید متقاضیان نیز محدود است، فاصله میان هزینه ساخت و توان بازار را بیشتر کند.

میلگرد چگونه به کانال ۱۰۰ هزار تومان رسید؟

عبور میلگرد از مرز ۱۰۰ هزار تومان را نمی‌توان یک اتفاق ناگهانی و بدون مقدمه دانست. بررسی معاملات هفته‌های اخیر نشان می‌دهد بازار این محصول از شهریور ماه وارد یک مسیر صعودی شده و هر بار سقف تازه‌ای را تجربه کرده است.

در معاملات روز ۲۵ شهریور ۱۴۰۵، بالاترین قیمت معامله میلگرد آجدار به حدود ۸۹ هزار و ۸۵۲ تومان در هر کیلوگرم رسید. در همان مقطع، میانگین قیمت معاملات میلگرد آجدار حدود ۸۰ هزار و ۵۷۸ تومان ثبت شده بود.

یک هفته بعد در معاملات اول مهر ماه، میانگین موزون میلگرد پرمصرف ساختمانی در محدوده سایزهای ۱۲ تا ۲۰ به ۸۶ هزار و ۵۱۴ تومان رسید؛ یعنی نسبت به هفته قبل ۲.۶ درصد افزایش داشت. در همین روز، بالاترین قیمت معامله نیز به ۹۴ هزار و ۱۵۸ تومان رسید.

حالا در گام بعدی، میانگین قیمت کشف‌شده به حدود ۱۰۳ هزار تومان رسیده است؛ به این معنا که بازار در فاصله‌ای کوتاه از محدوده ۸۰ هزار تومان به محدوده شش‌رقمی حرکت کرده است.

هزینه هر شاخه میلگرد چقدر بالا رفت؟

برای درک ملموس‌تر این جهش، کافی است قیمت یک شاخه ۱۲متری میلگرد را قبل از جنگ ۴۰روزه و امروز مقایسه کنیم. میانگین موزون میلگرد سایز ۱۲ تا ۲۰ در بورس کالا در ۲۷ خرداد حدود ۶۲ هزار و ۵۴۶ تومان به ازای هر کیلوگرم بود که در معامله ۱۲ مهر ماه به ۱۰۴ هزار و ۵۸۰ تومان رسید؛ یعنی حدود ۶۷ درصد رشد.

بر این اساس، قیمت تقریبی یک شاخه ۱۴ از حدود ۹۰۸ هزار تومان به یک میلیون و ۵۲۰ هزار تومان، سایز ۱۶ از حدود یک میلیون و ۱۸۰ هزار تومان به یک میلیون و ۹۸۰ هزار تومان، سایز ۱۸ از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به دو میلیون و ۵۱۰ هزار تومان و سایز ۲۰ از حدود یک میلیون و ۸۵۰ هزار تومان به حدود سه میلیون و ۱۰۰ هزار تومان رسیده است.

به این ترتیب، هزینه خرید هر شاخه میلگرد پرمصرف در فاصله پیش از جنگ تا امروز، بسته به سایز حدود دو سوم افزایش پیدا کرده است.

فقط میلگرد گران نشده است

البته برای تحلیل این اتفاق نباید میلگرد را از سایر حلقه‌های زنجیره فولاد جدا کرد. قیمت مقاطع طویل فولادی تابعی از هزینه مواد اولیه، شمش، انرژی، حمل‌ونقل، نرخ ارز، هزینه‌های تولید و شرایط عرضه و تقاضاست.

در هفته‌های اخیر، بازار شمش و آهن اسفنجی نیز با افزایش قیمت مواجه شده است. برای مثال در معاملات پنجم مهر، میانگین قیمت آهن اسفنجی نسبت به هفته قبل حدود ۱۲.۵ درصد رشد کرد و تمام عرضه ۹۳ هزار و ۵۰۰ تنی این محصول با احتساب معاملات مچینگ به فروش رسید.

این اتفاق از یک جهت اهمیت دارد؛ وقتی مواد اولیه و محصولات میانی زنجیره هم‌زمان در مسیر افزایشی قرار می‌گیرند، رشد قیمت محصول نهایی دیگر صرفا ناشی از رفتار بازار میلگرد نیست. افزایش هزینه جایگزینی مواد اولیه می‌تواند قیمت پیشنهادی تولیدکنندگان را بالا ببرد و در ادامه به بازار مقاطع منتقل شود.

از سوی دیگر، از ابتدای شهریور ماه سازوکار محاسبه قیمت پایه میلگرد در بورس کالای ایران نیز تغییر کرده است. براساس ابلاغیه این تالار صنعتی، قیمت پایه هر عرضه‌کننده در بازه منفی ۲ تا مثبت ۲ درصد نسبت به قیمت پایه قبلی و براساس نسبت معامله به عرضه تعیین می‌شود و در صورت تحقق نسبت معامله به عرضه ۶۰ درصد و بیشتر، افزایش ۲ درصدی قیمت پایه در نظر گرفته می‌شود.

این سازوکار به‌تنهایی علت رسیدن میلگرد به ۱۰۳ هزار تومان نیست اما در بازاری که تقاضا بخش قابل‌توجهی از عرضه را جذب می‌کند، می‌تواند در روند تعدیل رو به بالای قیمت پایه نقش داشته باشد.

دلار، هزینه جایگزینی و انتظارات تورمی

در بازار فولاد، قیمت‌ها فقط از هزینه تولید امروز تاثیر نمی‌گیرند بلکه هزینه جایگزینی نیز اهمیت زیادی دارد. زمانی که نرخ دلار صعودی است یا فعالان بازار انتظار افزایش بیشتر هزینه‌ها را دارند، تولیدکننده و فروشنده نمی‌تواند صرفا براساس قیمت خرید قبلی خود تصمیم بگیرد.

اگر تولیدکننده امروز محصول خود را بفروشد، برای تامین مواد اولیه و تولید یا خرید محموله بعدی باید با قیمت‌های جدید وارد بازار شود. بنابراین حتی در شرایطی که تقاضای مصرفی ساختمان چندان پرقدرت نباشد، افزایش هزینه جایگزینی می‌تواند از کاهش سریع قیمت جلوگیری کند.

گزارش‌های بازار آهن در ابتدای مهر ماه نیز از هم‌زمانی رشد نرخ ارز، افزایش قیمت شمش و افزایش قیمت مقاطع طویل خبر داده‌اند. به همین دلیل، رکورد میلگرد را باید حاصل برهم‌کنش چند عامل دانست؛ از رشد هزینه‌های زنجیره فولاد گرفته تا انتظارات تورمی و تغییر قیمت مواد اولیه. در چنین شرایطی، بازار ممکن است حتی بدون جهش متناسب در تقاضای واقعی مصرف‌کننده نهایی نیز وارد محدوده‌های قیمتی تازه شود.

اثر اصلی کجاست؟

مهم‌ترین بخش ماجرا برای اقتصاد واقعی، نه تابلوی بورس کالا بلکه هزینه ساخت‌وساز است.

میلگرد یکی از نهاده‌های اصلی ساختمان‌های اسکلت بتنی محسوب می‌شود و افزایش قیمت آن مستقیما هزینه اجرای فونداسیون، ستون‌ها، تیرها و سایر بخش‌های سازه‌ای را تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ البته نباید از این موضوع نتیجه گرفت که افزایش قیمت میلگرد به همان نسبت قیمت مسکن را بالا می‌برد زیرا قیمت نهایی مسکن مجموعه‌ای از هزینه‌ها شامل زمین، دستمزد، مصالح مختلف، عوارض، خدمات مهندسی، تامین مالی و سود سازنده است.

با این حال، سهم فولاد در هزینه ساخت بدون زمین قابل توجه است. برآوردهای منتشرشده درباره سهم فولاد و سیمان در بهای تمام‌شده مسکن نیز اعداد متفاوتی را نشان می‌دهد و بسته به اینکه هزینه زمین، مجوزها و سایر هزینه‌ها در محاسبه لحاظ شوند یا نه، سهم فولاد تغییر می‌کند. برخی برآوردها سهم فولاد و سیمان را در مجموع حدود ۱۵ تا ۱۸ درصد هزینه ساخت اعلام کرده‌اند.

بنابراین عبور میلگرد از ۱۰۰ هزار تومان الزاما به معنای افزایش ۱۰۰ هزار تومانی قیمت هر مترمربع مسکن نیست اما معنای آن برای سازنده، افزایش هزینه یک نهاده کلیدی است که باید در محاسبات اقتصادی پروژه لحاظ شود.

خطر بزرگ‌تر؛ کاهش سرمایه‌گذاری ساختمانی

اثر افزایش قیمت میلگرد فقط در گران‌شدن یک پروژه خلاصه نمی‌شود. اگر افزایش هزینه مصالح به یک روند پایدار تبدیل شود، ممکن است اقتصاد شروع پروژه‌های جدید را نیز تغییر دهد.

سازنده پیش از آغاز پروژه، هزینه زمین، مصالح، دستمزد، مجوز، تامین مالی و زمان ساخت را برآورد می‌کند. هرچه نوسان قیمت مصالح بیشتر باشد، پیش‌بینی هزینه نهایی دشوارتر می‌شود.

در این شرایط، پروژه‌هایی که حاشیه سود محدودی دارند، ممکن است به تعویق بیفتند یا اجرای آن‌ها مرحله‌بندی شود. این موضوع در بلندمدت می‌تواند به کاهش عرضه جدید واحدهای ساختمانی منجر شود؛ به‌خصوص اگر هم‌زمان هزینه تامین مالی و سایر نهاده‌های ساخت نیز افزایش پیدا کند.

از سوی  دیگر، سازنده‌ای که با افزایش شدید هزینه ساخت مواجه می‌شود، ممکن است به سمت کوچک‌تر کردن متراژ، تغییر مشخصات فنی یا انتخاب مصالح جایگزین حرکت کند. بنابراین اثر تورم مصالح می‌تواند حتی به تغییر الگوی ساخت‌وساز نیز منجر شود.

میلگرد ۶ رقمی چه معنایی برای خریدار مسکن دارد؟

نکته مهم این است که نباید میان قیمت میلگرد و قیمت مسکن یک رابطه یک‌به‌یک برقرار کرد.

قیمت زمین در بسیاری از مناطق سهم بسیار بزرگ‌تری از قیمت نهایی مسکن داشته و بازار مسکن نیز تحت تاثیر قدرت خرید خانوار، نرخ تسهیلات، حجم معاملات و انتظارات تورمی قرار دارد. بنابراین افزایش قیمت میلگرد لزوما به همان نسبت به افزایش قیمت آپارتمان منجر نمی‌شود.

اما در بخش هزینه ساخت، اثر آن مستقیم‌تر است. وقتی یک نهاده کلیدی مانند میلگرد از محدوده ۸۰ هزار تومان به بیش از ۱۰۰ هزار تومان می‌رسد، سازنده برای پروژه جدید باید بودجه بیشتری اختصاص دهد.

از همین رو، حتی اگر این افزایش در کوتاه‌مدت به‌طور کامل به قیمت فروش منتقل نشود، می‌تواند در تصمیم سازندگان برای شروع پروژه‌های جدید اثر بگذارد.

رکورد میلگرد؛ زنگ خطر برای هزینه ساخت

رسیدن میلگرد به محدوده ۱۰۳ هزار تومان را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه رونق بازار ساختمان دانست. اتفاقا ممکن است بخشی از این افزایش قیمت در شرایطی رخ داده باشد که تقاضای مصرفی ساختمان همچنان با محدودیت مواجه است.

مسئله اصلی این است که قیمت نهاده‌ها با سرعتی بیشتر از توان خرید مصرف‌کننده حرکت کند. در چنین شرایطی، سازنده با هزینه بالاتر مواجه می‌شود اما امکان انتقال کامل این افزایش هزینه به قیمت فروش را ندارد.

در نتیجه، رکورد میلگرد می‌تواند هم‌زمان دو پیام متفاوت برای بازار داشته باشد. از یک سو، افزایش هزینه ساخت و فشار بر قیمت تمام‌شده پروژه‌ها و از سوی دیگر، افزایش ریسک برای سرمایه‌گذاری‌های جدید ساختمانی.

به همین دلیل، عبور میلگرد از مرز ۱۰۰ هزار تومان را باید فراتر از یک رکورد بورسی دید. این اتفاق نشانه‌ای از تغییر سطح هزینه در یکی از مهم‌ترین نهاده‌های ساخت‌وساز است؛ نهاده‌ای که افزایش قیمت آن می‌تواند از بورس کالا شروع و به بازار آهن منتقل شود و در نهایت خود را در بودجه پروژه‌های ساختمانی نشان دهد.