فولاد گران شد اما خریدار واقعی کجاست؟

به گزارش نماد اقتصاد، بازار فولاد در نخستین هفته مهر ماه با افزایش قیمت در بخش‌هایی از زنجیره و هم‌زمانی آن با معاملات قابل‌توجه در بورس کالای ایران وارد مرحله‌ای متفاوت شده است.

در نگاه نخست، رشد قیمت شمش، آهن اسفنجی و برخی مقاطع طویل می‌تواند نشانه‌ای از بازگشت تقاضا تلقی شود اما بررسی جزئی‌تر معاملات نشان می‌دهد تصویر بازار یکدست نیست. بخشی از محصولات با رقابت و فروش کامل مواجه شده‌اند، در حالی که برخی دیگر با وجود عرضه مشتری چندانی نداشته‌اند.

عددهای بورس کالا چه می‌گویند؟

در معاملات زنجیره فولاد در بازه چهارم تا هشتم مهر ماه، در مجموع ۹۵۵ هزار و ۴۰۷ تن محصول در بورس کالا عرضه شد که از این میزان ۸۰۱ هزار و ۸۵۰ تن به فروش رسید؛ یعنی حدود ۸۳.۹ درصد عرضه‌ها جذب بازار شد.

این رقم نشان می‌دهد نمی‌توان از نبود کامل تقاضا در بازار فولاد سخن گفت. با این حال، برای تشخیص کیفیت تقاضا باید به ترکیب معاملات و رفتار قیمت‌ها نیز توجه کرد.

در همین هفته، قیمت شمش و آهن اسفنجی نیز افزایش یافت. میانگین موزون قیمت شمش به حدود ۷۹ هزار و ۸۴۱ تومان و میانگین موزون قیمت آهن اسفنجی به ۴۱ هزار و ۵۰۰ تومان به ازای هر کیلوگرم رسید. هر دو محصول نسبت به هفته قبل حدود ۱۲.۵ درصد رشد قیمت داشتند. بنابراین افزایش قیمت فولاد تنها در محصولات نهایی دیده نمی‌شود و در بخش‌های میانی زنجیره نیز رخ داده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد بخشی از رشد قیمت می‌تواند به افزایش هزینه تولید و قیمت مواد اولیه مرتبط باشد.

این موضوع اهمیت زیادی دارد زیرا وقتی مواد اولیه و میانی گران می‌شوند، افزایش قیمت محصول نهایی لزوما به معنای افزایش قدرت خرید مصرف‌کننده یا رونق بازار نیست. بخشی از رشد قیمت می‌تواند نتیجه افزایش هزینه جایگزینی در حلقه‌های مختلف زنجیره باشد.

تقاضای محصولات فولادی یکسان نیست

مهم‌ترین نکته در معاملات هفته اول مهر، تفاوت رفتار محصولات مختلف است. در حالی که برخی مقاطع طویل با رقابت خریداران همراه شدند، همه محصولات چنین وضعیتی نداشتند.

برای مثال، تیرآهن سایزهای ۱۴ تا ۱۸ با حدود ۱۹ درصد رقابت معامله شد و نبشی و ناودانی نیز با فروش کامل و رقابت حدود ۱۰ درصدی همراه بودند. این ارقام نشان می‌دهد در بخشی از بازار، خریدار حاضر بوده است برای دستیابی به محصول رقابت کند.

اما در سمت دیگر بازار، وضعیت برخی محصولات کاملا متفاوت بوده است. در معاملات هفتم مهر ماه بورس کالای ایران، از عرضه یک هزار و ۶۰۰ تن ورق رنگی تنها ۵۰ تن معامله شد؛ یعنی حدود ۳.۱ درصد عرضه این محصول به فروش رسید. در مقابل، بیش از ۹۷ درصد ورق گالوانیزه (G) نیز بدون احتساب مچینگ نهایی فروخته شد.

همین اختلاف، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های وضعیت فعلی بازار فولاد است. اگر افزایش قیمت‌ها صرفا ناشی از رونق گسترده تقاضا بود، انتظار می‌رفت رشد معاملات و رقابت در بخش‌های بیشتری از بازار مشاهده شود اما آنچه در داده‌ها دیده می‌شود، تقاضایی ناهمگون است؛ بخشی از بازار فعال و بخشی دیگر همچنان با ضعف خرید مواجه است.

شمش گران شد

شمش به‌عنوان یکی از محصولات میانی و مبنای قیمت‌گذاری بسیاری از مقاطع فولادی، نقش مهمی در انتقال موج قیمتی به حلقه‌های پایین‌تر دارد. زمانی که شمش گران می‌شود، هزینه تولید میلگرد، تیرآهن و دیگر مقاطع طویل نیز افزایش پیدا می‌کند.

اما مسئله اینجاست که افزایش هزینه تولید لزوما به همان نسبت با افزایش تقاضای مصرفی همراه نیست. اگر قیمت شمش به دلیل رقابت در بورس کالا افزایش پیدا کند اما مصرف‌کننده نهایی توان جذب قیمت‌های بالاتر را نداشته باشد، تولیدکننده مقاطع در ادامه زنجیره با یک تناقض روبه‌رو خواهد شد؛ مواد اولیه را گران‌تر می‌خرد اما امکان انتقال کامل این افزایش هزینه به بازار را ندارد.

در چنین شرایطی، رشد قیمت در بورس کالا می‌تواند بیش از آنکه نشانه رونق مصرف نهایی باشد، نشانه افزایش هزینه جایگزینی و رقابت برای تأمین مواد اولیه باشد.

بازار شهریور یک هشدار داده بود

رفتار بازار در شهریور ماه نیز نشان داده بود که نمی‌توان هر موج افزایش قیمت را معادل رونق پایدار دانست. بررسی معاملات این ماه نشان می‌دهد بازار فولاد در میانه شهریور با افزایش تقاضا برای شمش و آهن اسفنجی و رشد رقابت مواجه شد اما در هفته پایانی ماه، تقاضای شمش کاهش پیدا کرد و بخشی از رشد قیمت‌ها از بین رفت.

این رفتار به‌خوبی نشان می‌دهد که بازار فولاد در شرایط فعلی می‌تواند در فاصله کوتاهی از یک موج تقاضا به دوره‌ای از احتیاط برگردد. بنابراین برای ارزیابی وضعیت بازار، صرفا نگاه کردن به قیمت پایانی یک محصول کافی نیست بلکه حجم معامله، نسبت عرضه به تقاضا، میزان رقابت و رفتار محصولات مختلف باید هم‌زمان بررسی شود.

خریدار واقعی کجاست؟

پاسخ را باید در تفکیک تقاضای معاملاتی از تقاضای مصرفی جست‌وجو کرد. آمار فروش ۸۰۱ هزار و ۸۵۰ تن از مجموع ۹۵۵ هزار و ۴۰۷ تن عرضه‌شده در بورس کالای ایران نشان می‌دهد خریدار در بازار وجود دارد؛ بنابراین نمی‌توان از رکود مطلق صحبت کرد اما اختلاف شدید میان عملکرد محصولات مختلف نشان می‌دهد این خریدار در تمام بازار حضور ندارد.

رقابت برای برخی مقاطع، در کنار فروش بسیار محدود محصولی مانند ورق رنگی نشان می‌دهد تقاضا به‌شدت انتخابی شده است. خریدار زمانی وارد معامله می‌شود که یا محصول برای زنجیره تولید ضروری باشد یا احتمال افزایش بیشتر قیمت وجود داشته باشد و یا نسبت قیمت آن با سایر گزینه‌ها همچنان برای خریدار قابل‌قبول باشد.

در این وضعیت، نمی‌توان هر رقابتی را نیز به‌طور قطعی مصرف واقعی دانست. بخشی از تقاضا می‌تواند ناشی از نیاز تولیدکنندگان برای تکمیل موجودی باشد و بخشی نیز تحت تاثیر نگرانی از افزایش هزینه جایگزینی شکل بگیرد.

خطر اصلی برای زنجیره فولاد چیست؟

مسئله اصلی برای بازار فولاد در ادامه پاییز، صرفا افزایش یا کاهش قیمت نیست بلکه فاصله میان قیمت و توان جذب بازار است.

اگر قیمت مواد اولیه و شمش همچنان رشد کند اما تقاضای محصولات نهایی متناسب با آن افزایش پیدا نکند، فشار هزینه از حلقه‌های بالادست به تولیدکنندگان مقاطع و سپس به مصرف‌کننده منتقل خواهد شد. در چنین شرایطی، احتمال کاهش حاشیه سود حلقه‌هایی که قدرت انتقال کامل افزایش هزینه را ندارند، بیشتر می‌شود.

از سوی دیگر، اگر رشد قیمت‌ها باعث شود خریداران نهایی برای خریدهای خود عقب‌نشینی کنند، ممکن است بازار پس از یک دوره افزایش نرخ، با کاهش حجم معاملات مواجه شود. تجربه هفته پایانی شهریور ماه نیز نشان داد که افزایش تقاضا در بازار شمش می‌تواند پایدار نباشد.

بازار فولاد در نقطه آزمون

اعداد هفته اول مهر ماه یک پیام روشن دارند. بازار فولاد نه در رکود کامل است و نه در رونق فراگیر. ۸۳.۹ درصد از عرضه‌ها در بورس کالا معامله شده، برخی مقاطع با رقابت جدی مواجه شده‌اند و در مقابل، محصولاتی نیز با استقبال بسیار محدود خریداران روبه‌رو بوده‌اند.

بنابراین رشد قیمت فولاد را باید با احتیاط تفسیر کرد. بخشی از بازار واقعا خریدار دارد اما هنوز شواهد کافی برای اینکه این افزایش قیمت را به‌عنوان نشانه یک رونق گسترده در مصرف فولاد تعبیر کنیم، وجود ندارد.

در واقع، پرسش اصلی بازار دیگر فقط این نیست که فولاد چقدر گران شده است بلکه سوال مهم‌تر این است که این قیمت را چه کسی و تا کجا می‌تواند بخرد؟

اگر رشد قیمت‌ها با افزایش پایدار مصرف واقعی همراه شود، می‌توان از شکل‌گیری یک موج تقاضای جدید سخن گفت اما اگر قیمت‌ها جلوتر از مصرف حرکت کنند، بازار فولاد ممکن است وارد مرحله‌ای شود که در آن عدد معاملات روی تابلوی بورس کالا همچنان قابل‌توجه است اما مصرف‌کننده نهایی توان همراهی با موج گرانی را ندارد.

به همین دلیل، هفته‌های پیش‌رو برای فولاد اهمیت ویژه‌ای دارد؛ نه فقط برای اینکه مشخص شود قیمت شمش و مقاطع به کدام سمت حرکت می‌کند بلکه برای اینکه معلوم شود خریدار فعلی بازار، مصرف‌کننده واقعی است یا خریداری که از ترس گران‌تر شدن فردا، امروز وارد معامله شده است.