بدرقه لاکچری تا خانه ابدی

به گزارش نماد اقتصاد، این روزها مرگ هم می‌تواند تفاوت طبقاتی را به‌وضوح نشان دهد. «بدرقه لاکچری» عنوانی است که برای مراسم‌های میلیاردی تدفین مناسب به نظر می‌رسد.

اگر تصور می‌کنید مردگان همگی به یک سبک بدرقه می‌شوند، سخت در اشتباهید. آنچه در این گزارش روایت می‌شود، مراسم‌هایی است که بابت برگزاری آنها میلیاردها تومان هزینه می‌شود. شاید این سؤال در ذهن شما هم شکل بگیرد که چرا باید خانواده متوفی چنین هزینه سنگینی را متقبل شوند؟ آنچه در وهله نخست در پاسخ به این سؤال به ذهن متبادر می‌شود، «آبروداری» است. خانواده‌های ثروتمند علاقه‌مندند برای هر مراسمی، چه ختم و چه عروسی، دارایی خود را به‌گونه‌ای به مهمانان نشان دهند که ثروتشان نمایان شود و آبرو و اعتبار خانواده را با هزینه‌های میلیاردی حفظ کنند.

بنابراین، از قبرستان‌های لاکچری گرفته تا تالارها و باغ‌های مجلل، در فهرست این هزینه‌های میلیاردی قرار می‌گیرند. تفکر آنها حول یک محور می‌چرخد: «هرچه مجلل‌تر، بهتر.»

این گزارش بر اساس هزینه روز مراسم تدفین نوشته شده است. در واقع، مراسم شب هفت، چهلم و سنگ مزار در این هزینه‌ها لحاظ نشده است. تنها چند ساعت مراسم تدفین در یک قبرستان لاکچری می‌تواند میلیاردها تومان هزینه داشته باشد. البته هزینه‌ها در سه شهر تهران، شیراز و مشهد نشان می‌دهد که همچنان تهران پیشرو در گرانی خدمات تدفین است.

روایت یک روز تدفین

در ساعات نخست روز تدفین، در یکی از قبرستان‌های خصوصی تهران، دو کارگر مشغول کندن قبری هستند که قرار است یک پیرمرد ثروتمند سفر آخرت خود را از آنجا آغاز کند. وانتی پر از صندلی وارد محوطه می‌شود. صندلی‌ها و سایبان‌ها که چیده می‌شوند، روکش‌های ساتن مشکی، صندلی‌ها را کاور می‌کنند. در ردیف اول، روبان‌های مشکی دور تا دور صندلی‌ها را احاطه کرده‌اند. دو کارگر می‌دانند با یک مراسم معمولی روبه‌رو نیستند. کمتر پیش می‌آید که چنین مراسم‌هایی را از نزدیک ببینند. با این حال، تفاوت مراسم ساده و لاکچری، المان‌هایی دارد که آنها به‌خوبی می‌شناسند.

گل‌آرایی از ورودی به سمت قبر کنده‌شده آغاز می‌شود. در دو طرف مسیر، ستون‌هایی از گل قرار می‌گیرد. فرش قرمز بین راهروی گل‌ها پهن می‌شود و بلافاصله پس از پایان راهرو، میزهایی که آنها هم گل‌آرایی شده‌اند، چیده می شوند. چند نمونه نوشیدنی، چند نمونه حلوا و پک‌های مقوایی که روی آنها نوشته شده «خداحافظ ای داغ بر دل نشسته»، همراه با چندین نمونه میوه و شمعدان‌های بزرگ، با نظم روی میزها قرار میگیرند.

دور تا دور قبر کنده‌شده نیز تاج‌های بزرگ گل به‌گونه‌ای قرار می‌گیرند که مزاحمتی برای تدفین ایجاد نکنند. در گوشه‌ای دیگر و درست روبه‌روی صندلی‌ها، چند نفر مشغول آماده کردن یک سن هستند. قرار است در این محل مداحی و موسیقی زنده اجرا شود. پشت این سن نیز تلویزیون شهری در حال نصب است؛ تلویزیونی که تصاویر متوفی را نشان می‌دهد و فیلم‌های تدوین‌شده از او را نیز پخش خواهد کرد.

چندین قاب بزرگ و گل‌کاری‌شده، با چند پوزیشن متفاوت از متوفی، در جای‌جای مراسم روی استندها جانمایی شده است. چند مهماندار با لباس فرم، مشغول مدیریت مراسم پیش از ورود مهمانان هستند.

حالا دیگر خودروهای لوکس، یکی پس از دیگری در محوطه قبرستان پارک می‌کنند. مهمانان از روی فرش قرمز عبور کرده و روی صندلی‌های زیر سایبان می‌نشینند. صندلی‌های روبان‌دار مخصوص صاحبان مراسم، یعنی خانواده درجه یک متوفی، است. موسیقی آرامی پخش می‌شود.

یک خودرو گل‌آرایی‌شده، جلوتر از آمبولانس وارد محوطه می‌شود؛ خودرویی مشکی که با گل‌های سفید تزئین شده و با گل‌آرایی مراسم هماهنگ است. پیکر آن مرحوم را در تابوتی چوبی قرار داده‌اند و چند نفر با لباس‌های یکدست، تابوت را بلند کرده و به سمت مزار می‌آورند.

تا اینجای مراسم، همه چیز بر اساس نظمی عجیب پیش رفته است؛ نظمی که مشخص است بابت آن هزینه زیادی صورت گرفته است.

مراسم تدفین با حدود ۲۰۰ نفر مهمان به پایان می‌رسد و سخنران مراسم، همه مهمانان را به رستوران دعوت می‌کند. اما حتی آن رستوران هم یک رستوران معمولی نیست. یک رستوران مجلل با همان گل‌آرایی مراسم، شمعدان‌های ایستاده و میز سلف‌سرویس، با چهار نوع غذا و انواع دسر و پیش‌غذا، میزبان مهمانان این مراسم است.

صندلی‌ها یکدست روکش مشکی دارند، روی میزها نیز گل‌آرایی شده است. حدود دو ساعت این میزبانی طول می‌کشد و پس از آن، خانواده متوفی به کسانی که در این مراسم شرکت کرده‌اند، گیفت می‌دهند. گیفت شامل یک عدد تسبیح با آویز نام متوفی، یک عدد عکس یادگاری از متوفی و یک عدد قرآن کوچک با جلد چرم است که نام متوفی روی آن حک شده است.

این روایت، خلاصه‌ای از یک بدرقه لاکچری است.

قیمت قبر لاکچری چند؟

حال این سؤال مطرح می‌شود که چنین مراسم زیبا و مجللی چقدر هزینه دارد؟ «نماد اقتصاد» در یک گزارش میدانی، حدود هزینه چنین مراسم‌هایی را در سه شهر بزرگ محاسبه کرده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد برآورد قیمت قبر در آرامگاه‌های خصوصی و خانوادگی، به‌طور میانگین بین ۳ تا ۵ میلیارد تومان است. البته برخی منابع نیز از قبرهای ۱۰ میلیارد تومانی و بالاتر خبر می‌دهند. قیمت قبر در امامزاده‌ها نیز یکسان نیست. به‌عنوان مثال، در امامزاده شاه عبدالعظیم، برخی منابع عنوان کرده‌اند که تا یک میلیارد تومان برای قبر هزینه پرداخت می‌شود، اما برخی دیگر ادعا می‌کنند که در همین امامزاده، قبرهایی تا ۲۰ میلیارد تومان نیز خریداری می‌شود.

در بهشت زهرا(س) تهران نیز قیمت قبرها کاملاً متفاوت است. از قبر رایگان تا قبرهای میلیاردی را می‌توان در این قبرستان پیدا کرد. جالب اینجاست که دلالی قبر در این قبرستان بسیار رایج است و این موضوع را می‌توان با یک جست‌وجوی ساده در دیوار متوجه شد. قبرهای آپشن‌دار حدود ۵ میلیارد تومان برآورد هزینه دارند. این قبرها نزدیک مرقد، مترو و باغچه هستند و این آیتم ها قیمت را بالاتر می برند.

شرکت‌هایی که روی مرگ، اسکی می روند

در دو دهه اخیر، شرکت‌های خدمات مراسم ترحیم کم‌وبیش فعالیت خود را آغاز کرده‌اند و در چند سال اخیر، این شرکت‌ها به‌صورت جدی در اکثر شهرهای بزرگ فعالیت دارند.

شرکت‌های خدماتی مراسم ترحیم در تهران، خدمات وی آی پی یا لاکچری خود را از حدود دو میلیارد تومان قیمت می دهند و بسته به اضافه یا کم شدن خدمات، این رقم بیشتر یا کمتر می‌شود.

خدماتی که ارائه می‌کنند شامل گل‌آرایی مراسم، پذیرایی، انواع حلوا و خرما، انواع نوشیدنی، پک‌های میوه، موسیقی زنده، مداحی، شام غریبان، برگزاری مراسم در فضای باز، تالار یا باغ یا مسجد، صندلی و سایبان و حتی در برخی شرکت‌ها اعزام آمبولانس و پزشک معتمد و انتشار آگهی ترحیم، بنر و استوری است. سخنران نیز در برخی شرکت‌ها به این خدمات اضافه می‌شود.

هزینه چنین روز ترحیمی برای ۲۰۰ نفر در تهران، با احتساب هزینه قبر، حدود ۵ میلیارد تومان آب می‌خورد. این هزینه در مشهد و شیراز، بدون احتساب قبر و البته با خدمات کمتر، حدود یک میلیارد تومان تمام می‌شود.

در نهایت، آنچه در این میان قابل تأمل است، تفاوتی است که حتی در بدرقه آخر نیز میان آدم‌ها دیده می‌شود؛ تفاوتی که از محل دفن و گل‌آرایی و نوع پذیرایی آغاز می‌شود و تا جزئی‌ترین بخش‌های مراسم ادامه پیدا می‌کند. برای برخی، بدرقه یک عزیز با ساده‌ترین شکل ممکن برگزار می‌شود و برای برخی دیگر، آخرین دیدار با متوفی به مراسمی چند میلیارد تومانی تبدیل می‌شود؛ مراسمی که در آن، همه‌چیز از صندلی و گل و موسیقی گرفته تا رستوران و هدایا، از پیش طراحی و اجرا شده است.

شاید مرگ برای همه یک پایان مشترک باشد، اما روایت این مراسم‌ها نشان می‌دهد که شیوه بدرقه نیز، مانند بسیاری از بخش‌های زندگی، می‌تواند تحت تأثیر میزان دارایی و جایگاه اجتماعی افراد قرار بگیرد. در نهایت، پشت تمام این هزینه‌ها یک سؤال باقی می‌ماند: آیا این تجملات برای آرامش بازماندگان است، برای حفظ آبروی خانواده یا برای آنکه حتی در آخرین بدرقه نیز تفاوت‌ها دیده شوند؟