وقتی مهارت در برابر تورم رنگ می‌بازد

به گزارش نماد اقتصاد، بازار کار سال ۱۴۰۵ را نمی‌توان فقط با عدد حقوق‌هایی که در قراردادها و آگهی‌های استخدامی دیده می‌شود، توضیح داد. در یک سوی این بازار، هزینه‌های زندگی با سرعت زیادی افزایش پیدا کرده و در سوی دیگر، برای بعضی مهارت‌های تخصصی، دستمزدهای درخواستی رشد کرده‌ است. نتیجه، بازاری است که در آن فاصله درآمد افراد نه فقط به عنوان شغلی بلکه به میزان مهارت، سابقه، توانایی حل مسئله و کمیابی نیروی متخصص وابسته شده است.

در میان مشاغل تخصصی، حوزه فناوری اطلاعات نمونه روشنی از این تغییر است. داده‌های حقوق و دستمزد سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد سطح دستمزد در مشاغل برنامه‌نویسی و فناوری اطلاعات فاصله قابل‌توجهی میان نیروهای تازه‌کار و باتجربه دارد. این فاصله فقط ناشی از سابقه نیست و به نوع مهارت، پیچیدگی کار و میزان تقاضا برای آن تخصص نیز ارتباط دارد.

در همین حال، گزارش‌های بازار کار نشان می‌دهند حقوق‌های درخواستی در برخی مشاغل فناوری رشد قابل‌توجهی داشته‌اند. برای مثال، میانه حقوق درخواستی برنامه‌نویسان «ری‌اکت» در سطح میانی در تهران به حدود ۵۵ میلیون تومان رسیده است.

ری‌اکت (ابزاری برای ساخت صفحات و برنامه‌های اینترنتی) یکی از فناوری‌هایی است که در بازار برنامه‌نویسی کاربرد گسترده‌ای دارد. در این گروه، نیمی از افراد حقوقی بین ۴۲ تا ۷۱ میلیون تومان درخواست کرده‌اند و صدک ۹۰ حقوق درخواستی به حدود ۹۰ میلیون تومان رسیده است.

در سطح ارشد همین تخصص، میانه حقوق درخواستی به حدود ۸۳ میلیون تومان می‌رسد. در اینجا نیز نباید این عدد را حقوق قطعی همه برنامه‌نویسان دانست؛ این ارقام، حقوق خالص درخواستی افراد حاضر در داده‌های بازار را نشان می‌دهند و رقم نهایی قرارداد می‌تواند براساس سابقه، مهارت، نوع شرکت و نتیجه مذاکره متفاوت باشد.

فاصله درآمدی از همان سال‌های اول

در سطح تازه‌کار، فاصله درآمدی کمتر است اما همچنان تفاوت میان مهارت‌های مختلف دیده می‌شود. برای مثال، میانه حقوق درخواستی برنامه‌نویسان تازه‌کار ری‌اکت در تهران حدود ۳۱ میلیون تومان گزارش شده و ۸۰ درصد افراد این گروه در محدوده ۱۷ تا ۵۲ میلیون تومان قرار دارند.

در برنامه‌نویسی سی‌شارپ و دات‌نت نیز میانه حقوق درخواستی نیروی تازه‌کار در تهران حدود ۳۹ میلیون تومان است. سی‌شارپ (یک زبان برنامه‌نویسی رایانه‌ای) و دات‌نت (بستر نرم‌افزاری شرکت مایکروسافت برای ساخت برنامه‌ها) از فناوری‌های پرکاربرد در ساخت برنامه‌های رایانه‌ای و اینترنتی هستند. در این گروه، ۸۰ درصد حقوق‌های درخواستی بین ۱۹ تا ۶۷ میلیون تومان قرار گرفته است.

در سطح میانی، میانه حقوق همین گروه به حدود ۵۵ میلیون تومان می‌رسد و در سطح ارشد به حدود ۹۳ میلیون تومان افزایش پیدا می‌کند.

در برنامه‌نویسی پایتون و جنگو نیز همین روند دیده می‌شود. پایتون (یک زبان برنامه‌نویسی پرکاربرد در حوزه‌هایی مانند تحلیل داده و هوش مصنوعی) و جنگو (چارچوبی برای ساخت برنامه‌های اینترنتی با زبان پایتون) در سال ۱۴۰۵ در میان تخصص‌هایی قرار دارند که فاصله درآمدی آن‌ها با افزایش تجربه بیشتر می‌شود. میانه حقوق درخواستی نیروی تازه‌کار این گروه در تهران حدود ۳۶ میلیون تومان و میانه حقوق نیروی ارشد حدود ۸۹ میلیون تومان گزارش شده است.

این اعداد یک نکته مهم را درباره بازار کار نشان می‌دهد؛ تجربه همچنان ارزش دارد اما تجربه‌ای که به مهارت واقعی تبدیل شده باشد. چند سال حضور در یک شغل به‌تنهایی نمی‌تواند توضیح‌دهنده حقوق بالاتر باشد. توانایی انجام مستقل کار، حل مسائل پیچیده‌تر، شناخت ابزارهای تخصصی و قبول مسئولیت بیشتر است که فاصله درآمدی میان یک نیروی تازه‌کار و یک نیروی باتجربه را شکل می‌دهد.

حقوق بیشتر، در اقتصادی با هزینه‌های بیشتر

اما افزایش حقوق درخواستی در خلا اتفاق نیفتاده است. اقتصاد خانوار در سال ۱۴۰۵ با افزایش مداوم هزینه‌ها روبه‌رو بوده و همین موضوع باعث شده است رشد حقوق اسمی، الزاما به معنای افزایش قدرت خرید نباشد.

در فروردین ماه ۱۴۰۵، تورم نقطه‌ای ۷۳.۵ درصد و تورم سالانه ۵۳.۷ درصد گزارش شد. چند ماه بعد و در مرداد ماه، تورم نقطه‌ای به ۸۹ درصد و تورم سالانه به ۶۹.۹ درصد رسید. تورم ماهانه مرداد ماه نیز ۳.۴ درصد اعلام شد.

در چنین شرایطی، افزایش ۴۰ یا ۵۰ درصدی دستمزد را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه بهتر شدن وضعیت معیشتی دانست. ممکن است حقوق یک نیروی متخصص از ۵۰ میلیون به ۷۰ میلیون تومان برسد اما اگر در همان دوره هزینه مسکن، خوراک، رفت‌وآمد و خدمات با سرعت بیشتری افزایش یافته باشد، بخشی از افزایش درآمد پیش از آنکه به افزایش رفاه تبدیل شود، صرف جبران هزینه‌های جدید خواهد شد.

برای همین است که رشد حقوق درخواستی برنامه‌نویسان را باید در کنار شرایط اقتصادی دید. در مورد برنامه‌نویسان تازه‌کار پایتون و جنگو، میانه حقوق درخواستی نسبت به سال قبل حدود ۵۹ درصد افزایش داشته است اما همین رشد در اقتصادی اتفاق افتاده که نرخ تورم نیز به شکل قابل‌توجهی بالا رفته است.

حقوقی که با افزایش دلار آب میرود

نرخ ارز تصویر دیگری از همین تغییر را نشان می‌دهد. میانگین قیمت دلار در فروردین ماه ۱۴۰۵ حدود ۱۵۷ هزار و ۵۳۴ تومان بوده و در شهریور ماه به حدود ۲۲۱ هزار و ۵۴۸ تومان رسیده است؛ یعنی میانگین نرخ دلار در این فاصله حدود ۴۱ درصد افزایش داشته است.

برای روشن شدن اثر این تغییر، می‌توان همان حقوق ۵۵ میلیون تومانی را در نظر گرفت. این حقوق با میانگین نرخ دلار فروردین حدود ۳۴۹ دلار ارزش داشت، اما با میانگین نرخ شهریور به حدود ۲۴۸ دلار می‌رسد. بنابراین اگر حقوق فرد در این فاصله تغییر نکرده باشد، ارزش دلاری آن حدود ۲۹ درصد کاهش پیدا کرده است.

این مقایسه به معنای آن نیست که درآمد کارکنان ایرانی باید با دلار سنجیده شود. بخش اصلی هزینه‌های خانوار در داخل کشور و با تومان پرداخت می‌شود و بنابراین قدرت خرید داخلی همچنان معیار مهم‌تری برای زندگی روزمره است اما مقایسه ارزی نشان می‌دهد چرا افزایش عدد حقوق، در شرایط کاهش ارزش پول ملی، الزاما به معنای افزایش ارزش اقتصادی درآمد نیست.

همین مسئله درباره حقوق‌های بالاتر نیز دیده می‌شود. حقوق ۸۹ میلیون تومانی یک برنامه‌نویس ارشد پایتون و جنگو، با میانگین نرخ دلار فروردین ماه حدود ۵۶۵ دلار و با میانگین نرخ شهریور ماه حدود ۴۰۲ دلار ارزش دارد. یعنی حتی درآمدی که در داخل کشور رقم بالایی به نظر می‌رسد، در برابر تغییر ارزش پول ملی بخشی از ارزش خود را از دست می‌دهد.

مدرک، سابقه و مهارت در یک بازار متفاوت

در این میان، آموزش نیز با مسئله تازه‌ای روبه‌رو شده است. افزایش تعداد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی به خودی خود نمی‌تواند تضمین‌کننده افزایش درآمد باشد. بازار کار به نیرویی نیاز دارد که بتواند مهارت آموخته‌شده را در محیط واقعی به کار بگیرد.

در حوزه‌هایی مانند برنامه‌نویسی، تحلیل داده (بررسی و استخراج اطلاعات از مجموعه‌های داده)، هوش مصنوعی (فناوری شبیه‌سازی برخی توانایی‌های انسانی مانند یادگیری و تصمیم‌گیری)، امنیت سایبری (محافظت از سامانه‌ها و اطلاعات در برابر دسترسی غیرمجاز و حملات رایانه‌ای)، زیرساخت و بازاریابی دیجیتال (بازاریابی و تبلیغات با استفاده از اینترنت و ابزارهای دیجیتال)، فاصله میان آموزش نظری و توانایی انجام کار واقعی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

با این حال، این موضوع به معنای بی‌اهمیت شدن مدرک دانشگاهی یا سابقه کار نیست. مدرک می‌تواند مسیر ورود به بازار را هموار کند و سابقه نیز همچنان یکی از عوامل اصلی تعیین‌کننده سطح حقوق است. آنچه تغییر کرده، وزن مهارت قابل استفاده در کنار این عوامل است.

از طرف دیگر، کارفرما نیز با بازار متفاوتی مواجه است. افزایش یکسان حقوق برای همه کارکنان شاید از نظر اداری ساده باشد اما ارزش اقتصادی همه مهارت‌ها یکسان نیست. اگر پیدا کردن نیرویی با یک تخصص مشخص دشوار باشد، آن نیرو در زمان مذاکره برای حقوق و جابه‌جایی شغلی موقعیت متفاوتی خواهد داشت. در مقابل، در مشاغلی که تعداد متقاضیان زیاد است، افزایش حقوق ممکن است با سرعت کمتری اتفاق بیفتد.

در نهایت، بازار کار ۱۴۰۵ بیش از آنکه فقط روایت افزایش حقوق باشد، روایت هم‌زمان دو اتفاق است؛ بالا رفتن دستمزدهای درخواستی در بخشی از مشاغل تخصصی و کاهش ارزش واقعی پول در برابر تورم و افزایش نرخ ارز.

برای یک نیروی متخصص، مهارت می‌تواند قدرت چانه‌زنی بیشتری ایجاد کند اما حتی رشد قابل‌توجه حقوق نیز از فشار تورم و کاهش ارزش پول مصون نیست. به همین دلیل، رقم حقوق به‌تنهایی تصویر کاملی از وضعیت شاغلان ارائه نمی‌دهد. سطح مهارت، سابقه، نوع تخصص، میزان تقاضا برای آن تخصص، امکان تغییر شغل و در نهایت قدرت خرید حقوق، در کنار یکدیگر ارزش واقعی درآمد را مشخص می‌کنند.