تورم؛ کابوس تلخ بقای سبد مصرفی خانوارها در روزهای جنگ

به گزارش نماد اقتصاد، نفوذ تورم به سبد مصرفی خانوار در ایران به این معناست که افزایش قیمت‌ها دیگر محدود به چند کالا یا بازار خاص نیست بلکه تقریبا تمام کالاها و خدمات مورد نیاز خانوار را دربر گرفته است. در گذشته، افزایش قیمت بیشتر در بازارهایی مانند مسکن، خودرو، ارز و طلا مشاهده می‌شد اما اکنون تورم به کالاهای اساسی مانند نان، مرغ و گوشت، لبنیات، برنج، روغن، حمل‌ونقل، آموزش و درمان نیز رسیده است. آمارهای اخیر نشان می‌دهد بیشترین رشد قیمت‌ها در گروه خوراکی‌ها و کالاهای اساسی رخ داده است.

دلایل سرایت تورم به سبد مصرفی خانوارها چیست؟

یکی از مهم‌ترین دلایل تشدید تورم در سبد مصرفی خانوارهای ایرانی را می‌توان کاهش ارزش پول ملی دانست. از آنجایی که بسیاری از کالاهای مصرفی یا مواد اولیه تولید آن‌ها وارداتی هستند و یا قیمتشان براساس نرخ ارز تعیین می‌شود، بنابراین هرگونه افزایش نرخ ارز منجر به رشد قیمت آن‌ها شده و در نهایت انتقال تورم از بخش تولید به سبد مصرفی خانوارها صورت می‌پذیرد.

علاوه‌براین، رشد هزینه‌های بخش تولید ناشی از افزایش دستمزدها، رشد قیمت حامل‌های انرژی و حمل‌ونقل، افزایش هزینه تامین مالی و کمبود یا گرانی مواد اولیه، منجر به سرایت تورم به سبد مصرفی خانوارها شده است.

به باور بسیاری از اقتصاددانان و کارشناسان اقتصادی، رشد بالای نقدینگی و کسری بودجه دولت یکی از ریشه‌های اصلی تورم در کشور بوده است زیرا هنگامی که حجم پول سریع‌تر از تولید کالا و خدمات افزایش یابد، فشار تورمی ایجاد شده و این فشار به مرور در قیمت کالاهای مصرفی سبد خانوار منعکس می‌شود.

در این میان، باید توجه داشت در اقتصادی که مردم و بنگاه‌ها انتظار افزایش مداوم قیمت‌ها را دارند، رفتار اقتصادی نیز تغییر می‌کند؛ به گونه‌ای که فروشندگان قیمت‌ها را پیشاپیش افزایش می‌دهند، تولیدکنندگان موجودی کالا را با احتیاط عرضه می‌کنند و مصرف‌کنندگان خریدهای خود را جلو می‌اندازند.  این چرخه خود به تشدید تورم منجر شده و در نهایت به سبد مصرفی خانوارها سرایت خواهد کرد.

تحریم‌ها، محدودیت‌های تجارت خارجی، تنش‌های ژئوپلیتیکی و اختلال در زنجیره تامین نیز همگی در سالیان اخیر موجب افزایش هزینه واردات و تولید شده‌اند؛ عواملی که خود از طریق افزایش قیمت کالاها و خدمات، به طور مستقیم بر سبد مصرفی خانوار تاثیر می‌گذارند.

نکته حائز اهمیت اینکه اثر تورم برای همه افراد یکسان نیست. خانوارهای کم‌درآمد بخش بزرگی از درآمد خود را صرف خوراک، مسکن و سایر نیازهای ضروری می‌کنند و از این رو وقتی قیمت مواد غذایی و کالاهای اساسی سریع‌تر از سایر کالاها افزایش می‌یابد، فشار بیشتری بر دهک‌های پایین وارد می‌شود. براساس داده‌های رسمی منتشرشده نیز سهم خوراکی‌ها در سبد هزینه دهک‌های پایین، به‌ مراتب بیشتر از دهک‌های پردرآمد است و به همین علت تورم برای این گروه‌ها با شدت بیشتری احساس می‌شود.

راهکارهای مقابله با تورم در سبد مصرفی خانوارها

مقابله با تشدید تورم در سبد مصرفی خانوارهای ایرانی، تنها با افزایش حقوق یا پرداخت یارانه امکان‌پذیر نیست و تجربه کشورهای دارای تورم شدید نشان می‌دهد که برای کنترل فشار بر معیشت مردم، می‌بایست اجرای مجموعه‌ای از سیاست‌های پولی، مالی، تولیدی و حمایتی به‌ صورت هم‌زمان صورت پذیرد.

در شرایطی فعلی، اقداماتی همچون مهار تورم از طریق انضباط پولی و مالی، تثبیت نسبی بازار ارز، تثبیت نسبی بازار ارز، حمایت هدفمند از دهک‌های کم‌درآمد، افزایش تولید و رفع موانع کسب‌وکار، اصلاح نظام توزیع و کاهش هزینه‌های واسطه‌گری، افزایش بهره‌وری تولید، اصلاح نظام حقوق و دستمزد، تقویت رقابت در بازارها، توسعه نظام‌های تامین اجتماعی و در نهایت مدیریت انتظارات تورمی می‌توانند در جلوگیری از تشدید تورم موجود در سبد مصرفی خانوارها موثر واقع شوند و می‌بایست در دستور کار متولیان امر قرار بگیرند؛  در غیر این صورت، روند گسترش تورم فشار بیشتری بر بودجه خانوارها وارد خواهد کرد و دامنه کاهش قدرت خرید را بیش از پیش افزایش خواهد داد.

انتهای پیام//