اروپا به دنبال کاهش واردات مواد معدنی حیاتی

به گزارش نماد اقتصاد، تازه‌ترین یافته‌های یک پروژه مطالعاتی مورد حمایت اتحادیه اروپا نشان می‌دهد که بازیافت مواد معدنی ارزشمند از پسماندهایی نظیر باتری‌های مستهلک، خودروهای فرسوده و تجهیزات الکترونیکی از رده خارج شده می‌تواند تا سال ۲۰۵۰ بیش از نیمی از نیاز اروپا به این مواد معدنی راهبردی را تامین کند.

براساس گزارش منتشرشده از نتایج پروژه تحقیقاتی «FutuRaM»، کشورهای اروپایی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های نهفته تاسیسات نگهداری مواد قابل بازیافت، قادر خواهند بود وابستگی خود به واردات مواد معدنی حیاتی را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهند.

این اصطلاح به حجم گسترده مواد اولیه ارزشمند موجود در پسماندهای صنعتی، الکترونیکی و مصرفی اشاره دارد که تاکنون بخش قابل‌توجهی از آن‌ها بدون بازیافت موثر از چرخه اقتصادی خارج شده‌اند.

تقویت امنیت تامین و کاهش فشار بر معادن

کارشناسان این پروژه معتقدند بهره‌برداری از ذخایر معدنی فعلی در تاسیسات نگهداری پسماند اروپا، نقشی کلیدی در تقویت امنیت عرضه مواد اولیه، تسریع گذار به انرژی‌های پاک و کاهش پیامدهای زیست‌محیطی فعالیت‌های معدنی ایفا خواهد کرد.

در همین راستا، در گزارش مذکور پیشنهاد یک تحول ساختاری در نظام مدیریت پسماند کشورهای اروپایی ارائه شده است؛ چراکه در حال حاضر هر کشور رویکرد متفاوتی در رصد و مدیریت این مواد معدنی دارد و هنوز بازار یکپارچه‌ای برای مبادله و بازیافت آن‌ها در سطح اتحادیه اروپا شکل نگرفته است.

در این گزارش همچنین بر ضرورت افزایش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های صنعتی بازیافت، توسعه مهارت‌های تخصصی و اجرای برنامه‌های آگاهی‌بخشی عمومی تاکید شده است؛ اقداماتی که می‌توانند زمینه‌ساز شکل‌گیری یک اقتصاد چرخشی کارآمد در حوزه مواد معدنی حیاتی باشند.

سلطه چین بر زنجیره جهانی مواد معدنی حیاتی

اهمیت این موضوع زمانی آشکارتر می‌شود که به جایگاه چین در بازار جهانی مواد معدنی راهبردی توجه شود. این کشور در حال حاضر بر تولید و فرآوری ۱۹ مورد از ۲۰ ماده معدنی حیاتی شناسایی‌شده توسط آژانس بین‌المللی انرژی سلطه دارد.

لیتیوم که یکی از اجزای اصلی باتری خودروهای الکتریکی محسوب می‌شود و عناصر نادر خاکی که در ساخت آهن‌رباهای دائمی مورد استفاده در توسعه فناوری‌های پاک ازجمله موتور خودروهای الکتریکی و توربین‌های بادی کاربرد دارند، از مهم‌ترین این مواد معدنی راهبردی به شمار می‌روند.

در سال ۲۰۲۵ و هم‌زمان با تشدید تنش‌های تجاری میان چین، آمریکا و اروپا، پکن محدودیت‌هایی را بر صادرات عناصر نادر خاکی، آهن‌رباهای مرتبط با آن‌ها و همچنین باتری‌های لیتیومی و دیگر مواد معدنی وابسته اعمال کردند.

آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده است که چنین محدودیت‌هایی می‌تواند هزینه تولید باتری‌ها را افزایش دهد و در نهایت بر قیمت تمام‌شده خودروهای الکتریکی و سامانه‌های ذخیره‌ انرژی تاثیرگذار باشد.

علاوه‌براین، چین در حوزه بازیافت مواد معدنی نیز جایگاه مسلطی دارد. در همین راستا، برآوردها نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد ظرفیت بازیافت مواد معدنی جهان در اختیار این کشور است. تاسیس شرکت دولتی «China Resources Recycling Group» در سال ۲۰۲۴ نیز در راستای تقویت این برتری و توسعه ظرفیت‌های بازیافت مواد معدنی صورت گرفته است.

ظرفیت رو به رشد بازیافت در اروپا

پروژه تحقیقاتی «FutuRaM» ظرفیت بازیافت اروپا تا سال ۲۰۵۰ را در قالب سه سناریوی مختلف مورد ارزیابی قرار داده است که در آن سناریوی تداوم روند فعلی، سناریوی بهبود شرایط بازیافت و سناریوی اقتصاد چرخشی مطرح شده و تمامی مواد خام ثانویه بالقوه بازیافت می‌شوند.

براساس این بررسی صورت گرفته، حجم قابل‌ بازیافت مواد معدنی حیاتی در تاسیسات پسماند اروپا در سال ۲۰۲۲ حدود دو میلیون تن اعلام شد. انتظار می‌رود این رقم تا سال ۲۰۵۰ در ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا به همراه سوئیس، نروژ، بریتانیا و ایسلند به حدود ۶ میلیون تن افزایش یابد. با این حال، بخش قابل‌توجهی از مواد اولیه ارزشمندی همچون لیتیوم، کبالت و عناصر نادر خاکی همچنان در مراحل جمع‌آوری یا فرآوری پسماند از دست می‌روند.

در سال ابتدایی شروع این پروژه تحقیقاتی، از مجموع دو میلیون تن مواد معدنی قابل بازیافت نگهداری شده در تاسیسات پسماند، حدود نیمی از آن‌ها به‌ عنوان مواد خام ثانویه جمع‌آوری شده بودند اما لزوما وارد فرآیند بازیافت کامل نشدند.

محققان برآورد می‌کنند که اگر تمامی این مواد جمع‌آوری‌شده به‌ صورت موثر بازیافت شوند، امکان تامین حدود ۵۶ درصد از نیاز اروپا به مواد معدنی حیاتی تا سال ۲۰۵۰ فراهم خواهد شد.

خودروهای فرسوده؛ گنجینه‌ای برای بازیابی پسماندهای عناصر نادر خاکی

بررسی‌ها نشان می‌دهد میزان موفقیت در بازیافت مواد معدنی به نوع پسماند بستگی دارد. برای مثال، خودروهای فرسوده در اتحادیه اروپا از نرخ بازیافت بالایی برخوردار بوده و در عین حال حاوی مقادیر قابل‌توجهی از عناصر نادر خاکی و سایر مواد معدنی ارزشمند هستند.

با وجود این، بخش عمده این مواد اولیه هنوز وارد چرخه بازیافت به صورت تخصصی نمی‌شود. نتیجه مطالعه مذکور نشان می‌دهد که بازیافت خودروهای الکتریکی، به‌ویژه با توجه به رشد سریع این بازار طی سال‌های آینده، می‌تواند بیشترین سهم را در افزایش بازیافت مواد معدنی حیاتی ایفا کند.

کارشناسان معتقدند تحقق این ظرفیت به تصمیمات امروز اروپا در حوزه قانون‌گذاری، توسعه زیرساخت‌های بازیافت و بهبود نظام جمع‌آوری داده‌ها وابسته است. از نگاه آن‌ها، مواد خام ثانویه دیگر نباید به‌ عنوان منابع جانبی تلقی شوند بلکه باید به‌ عنوان یکی از منابع اصلی تامین مواد معدنی راهبردی مورد توجه قرار بگیرند.

بازیافت؛ جایگزینی برای توسعه معادن جدید

اهمیت توسعه بازیافت تنها به کاهش وابستگی وارداتی محدود نمی‌شود. پژوهشی که در سال ۲۰۲۶ توسط دانشگاه فناوری سیدنی منتشر شد، نشان داد ترکیب راهبردهای افزایش بهره‌وری انرژی و توسعه بازیافت می‌تواند نیاز مواد معدنی مورد نیاز گذار به تجدیدپذیرها تا سال ۲۰۵۰ را بدون گسترش فعالیت‌های معدنی در اکوسیستم‌های حساس، ازجمله بستر دریاها و مناطق دارای تنوع زیستی بالا فراهم کند.

آژانس بین‌المللی انرژی برآورد کرده است که توسعه موفق و گسترده زنجیره‌های بازیافت می‌تواند تا سال ۲۰۵۰ نیاز به استخراج مواد معدنی جدید را بین ۲۵ تا ۴۰ درصد کاهش دهد؛ موضوعی که علاوه بر مزایای اقتصادی، پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی قابل‌توجهی نیز به همراه خواهد داشت.

در مجموع، یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد بازیافت دیگر صرفا یک راهکار زیست‌محیطی نیست بلکه به یکی از ارکان راهبردی امنیت مواد اولیه و رقابت‌پذیری صنعتی اروپا در دوران گذار به اقتصاد چرخشی تبدیل شده است.

در شرایطی که دسترسی به مواد معدنی حیاتی، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصاد جهانی تبدیل شده است، توسعه تاسیسات بازیافت می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در شکل‌دهی آینده صنایع پاک و کاهش وابستگی اروپا به زنجیره‌های تامین خارجی ایفا کند.

انتهای پیام//