سهامداران میان امید به احیای معاملات و نگرانی از شوک فروش

به گزارش نماد اقتصاد،  شاخص کل بورس تهران آخرین‌بار در ششم اسفندماه ۱۴۰۴ در ارتفاع ۳ میلیون و ۷۱۴ هزار واحدی ایستاد؛ سطحی که در آن زمان بسیاری از فعالان بازار تصور می‌کردند تنها پایان یک روز معاملاتی عادی است، نه آغاز تعطیلی کم‌سابقه‌ای که نزدیک به ۸۰ روز ادامه پیدا کند.

تعطیلی بورس در پی آغاز جنگ و تشدید نااطمینانی‌های سیاسی و امنیتی رخ داد؛ رخدادی که عملاً جریان طبیعی معاملات، کشف قیمت و گردش نقدینگی را متوقف کرد.

اکنون با اعلام بازگشایی بازار، مهم‌ترین سوال فعالان اقتصادی این است که بورس پس از این وقفه طولانی چگونه با واقعیت‌های جدید اقتصاد ایران مواجه خواهد شد؛ واقعیت‌هایی که نه فقط در متغیرهای سیاسی، بلکه در صورت‌های مالی شرکت‌ها، انتظارات سرمایه‌گذاران و رفتار نقدینگی نیز تغییر کرده‌اند.

شوک نخست؛ ترس از صف‌های فروش

بخش مهمی از نگرانی‌ها درباره روزهای ابتدایی بازگشایی بورس، به احتمال شکل‌گیری رفتارهای هیجانی بازمی‌گردد. تجربه بازارهای مالی در شرایط بحران نشان می‌دهد هرگاه معاملات برای مدت طولانی متوقف شوند، نخستین واکنش معامله‌گران معمولاً با افزایش عرضه و تلاش برای نقدشوندگی همراه است.

در واقع، طی حدود سه ماه تعطیلی بازار، سهامداران امکان واکنش به تحولات بیرونی را نداشتند و همین موضوع باعث انباشت نوعی «فشار روانی» در بازار شده است؛ فشاری که می‌تواند در روزهای ابتدایی، خود را در قالب صف‌های فروش، افت قیمت‌ها و افزایش نوسان نشان دهد.

تحلیلگران معتقدند بخش قابل‌توجهی از سرمایه‌گذاران خرد احتمالاً در نخستین روزهای بازگشایی، بیش از آنکه بر ارزش ذاتی سهام تمرکز کنند، به دنبال کاهش ریسک و خروج از موقعیت‌های پرابهام خواهند بود. همین رفتار می‌تواند شدت عرضه را در نمادهای بزرگ و نقدشونده افزایش دهد.

با این حال، برخی کارشناسان نیز معتقدند شدت این شوک تا حد زیادی به نحوه مدیریت بازار از سوی سیاست‌گذار وابسته است؛ از جمله سیاست‌هایی مانند کنترل دامنه نوسان، حضور بازارگردان‌ها، حمایت صندوق‌های تثبیت و توسعه و همچنین نحوه بازگشایی نمادها.

بورس ۱۴۰۵ بازاری متفاوت از قبل جنگ

یکی از مهم‌ترین نکات درباره بازگشایی بورس این است که بازار اکنون دیگر همان بازار اسفندماه سال گذشته نیست. طی ماه‌های اخیر، بسیاری از متغیرهای کلان اقتصادی تغییر کرده‌اند؛ از نرخ ارز گرفته تا انتظارات تورمی، هزینه تامین مالی، وضعیت تجارت خارجی و چشم‌انداز سودآوری صنایع.

در همین حال، تازه‌ترین برآورد ۳۳۹ شرکت تولیدی بورسی و فرابورسی از عملکرد سال ۱۴۰۵ نیز تصویر دوگانه‌ای از اقتصاد ارائه می‌دهد؛ تصویری که همزمان نشانه‌هایی از امید و نگرانی را در خود دارد.

برخی صنایع، به‌ویژه شرکت‌های صادرات‌محور، همچنان نسبت به افزایش مقدار فروش خوش‌بین هستند. رشد نرخ ارز و احتمال افزایش درآمدهای ریالی می‌تواند بخشی از سودآوری این شرکت‌ها را حفظ کند. صنایع فلزی، معدنی و پتروشیمی در این گروه قرار دارند؛ هرچند آنها نیز با چالش‌هایی مانند محدودیت انرژی، هزینه‌های حمل‌ونقل و ابهام در بازارهای صادراتی مواجه‌اند.

در مقابل، بسیاری از شرکت‌های وابسته به تقاضای داخلی با چشم‌انداز محتاطانه‌تری روبه‌رو هستند. کاهش قدرت خرید خانوارها، رشد هزینه‌های تولید و افت سرمایه‌گذاری می‌تواند حاشیه سود این بنگاه‌ها را تحت فشار قرار دهد. به همین دلیل، بازار سهام احتمالاً پس از بازگشایی، بیش از گذشته به سمت تفکیک صنایع و تحلیل‌های بنیادی حرکت خواهد کرد.

مهم‌ترین متغیر پنهان بازار بحران اعتماد است

شاید مهم‌تر از متغیرهای مالی و اقتصادی، موضوع اعتماد در بازار سرمایه باشد؛ مولفه‌ای که طی سال‌های اخیر بارها آسیب دیده و اکنون بار دیگر در معرض آزمون قرار گرفته است.

تعطیلی طولانی‌مدت بورس اگرچه با استناد به شرایط ویژه سیاسی و امنیتی انجام شد، اما بخشی از فعالان بازار معتقدند توقف معاملات، ریسک سرمایه‌گذاری در بورس را افزایش داده است. از نگاه آنها، بازاری که امکان نقدشوندگی مستمر نداشته باشد، بخشی از مهم‌ترین کارکرد خود را از دست می‌دهد.

این موضوع به‌ویژه برای سرمایه‌گذاران خرد اهمیت دارد؛ گروهی که خاطره ریزش‌های سنگین سال‌های گذشته را همچنان در ذهن دارند و اکنون نسبت به آینده بازار با احتیاط بیشتری رفتار می‌کنند.

در چنین فضایی، نحوه بازگشت اعتماد به بورس، بیش از هر چیز به رفتار سیاست‌گذار وابسته خواهد بود. اگر بازار احساس کند تصمیمات ناگهانی، محدودیت‌های غیرمنتظره یا مداخلات دستوری ادامه خواهد داشت، احتمال ماندگاری رکود و خروج نقدینگی افزایش می‌یابد.

آیا بورس می‌تواند دوباره لیدر بازارها شود؟

با وجود تمام نگرانی‌ها، برخی تحلیلگران معتقدند بازار سهام همچنان ظرفیت بازگشت دارد؛ به‌ویژه اگر متغیرهایی مانند نرخ ارز، تورم و قیمت دارایی‌ها در سطوح فعلی باقی بمانند.

در اقتصادی که تورم ساختاری همچنان بالاست و بازارهای موازی نیز با محدودیت‌های مختلف روبه‌رو هستند، بورس در بلندمدت می‌تواند دوباره به یکی از مقاصد نقدینگی تبدیل شود. اما تحقق این سناریو، نیازمند چند پیش‌شرط مهم است: کاهش نااطمینانی سیاسی، ثبات در سیاست‌گذاری اقتصادی و بازگشت تدریجی اعتماد عمومی به بازار سرمایه.

در واقع، بورس فردا فقط یک بازگشایی معاملاتی را تجربه نمی‌کند؛ بلکه وارد مرحله‌ای تازه از آزمون اعتماد، نقدشوندگی و تاب‌آوری خواهد شد. آزمونی که نتیجه آن می‌تواند نه‌فقط مسیر کوتاه‌مدت بازار سهام، بلکه نگاه سرمایه‌گذاران به آینده اقتصاد ایران را نیز تحت تاثیر قرار دهد.