تحلیل ها درباره اثرات اقتصادی مکانیسم ماشه چگونه است؟

به گزارش نماداقتصاد، یگانه بختیاری/ فعال‌سازی مکانیزم ماشه در چارچوب توافق هسته‌ای ایران (برجام) به‌عنوان یک سازوکار حقوقی، بازگشت خودکار تحریم‌های لغو شده را در پی دارد. این اقدام، که بدون نیاز به رأی‌گیری مجدد در شورای امنیت سازمان ملل اجرا می‌شود، می‌تواند تبعات گسترده‌ای برای اقتصاد ایران به همراه داشته باشد. بر اساس گزارش‌های معتبر، از جمله گزارش روزنامه اطلاعات، یکی از نخستین واکنش‌های اقتصاد ایران به فعال‌سازی مکانیزم ماشه، افزایش نرخ ارز در بازار آزاد خواهد بود. سرمایه‌گذاران و مردم با پیش‌بینی محدودیت بیشتر در ورود ارز، به خرید دلار و طلا روی می‌آورند که این امر باعث افزایش نرخ ارز می‌شود.

فعال‌سازی مکانیزم ماشه می‌تواند به مسدود شدن کانال‌های تجاری رسمی منجر شود. بانک‌ها و شرکت‌های بین‌المللی که با وجود تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا هنوز روزنه‌هایی برای همکاری با ایران داشتند، با تحریم‌های سازمان ملل ناچار به قطع روابط خواهند شد. این مسئله تجارت کالاهای اساسی، دارو و ماشین‌آلات را با دشواری جدی مواجه می‌کند.

در این شرایط، کارشناسان اقتصادی بر این باورند که دولت باید با مدیریت نقدینگی، تقویت تجارت منطقه‌ای و حمایت از تولید داخلی به دنبال کاهش اثرات این فشارها باشد. این اقدامات می‌تواند به مقابله با آثار روانی و اقتصادی ناشی از فعال‌سازی مکانیزم ماشه کمک کند.

در این راستا با یوسف کاووسی، مدیر کل اسبق بازرسی بانک مرکزی و کارشناس پول و بانکداری، در گفت‌وگو با نماد اقتصاد به تشریح مکانیسم ماشه، دلایل فعال شدن آن و تأثیرات اقتصادی این تحریم‌ها بر ایران پرداخت که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

خبرنگار: لطفاً ابتدا تعریفی از مکانیسم ماشه ارائه دهید و بفرمایید این بند در برجام چه کارکردی دارد.

کاووسی: مکانیسم ماشه بندی است که در برجام آمده و بر اساس آن، اگر طرفین به هر دلیلی به تعهدات خود عمل نکنند، قطعنامه‌هایی که توسط شورای امنیت سازمان ملل لغو شده‌اند، به‌صورت اتوماتیک بازمی‌گردند و دیگر نیازی به رأی‌گیری مجدد نیست.

خبرنگار: در شرایط کنونی، ایران درگیر این مکانیسم است. این موضوع چه پیامدهایی دارد و نقش آمریکا در آن چیست؟

کاووسی: در حال حاضر ما درگیر مکانیسم ماشه هستیم، اما آمریکا که از برجام خارج شده، حق تحریم یا اظهار نظر در این مورد ندارد. قرار بود کشورهای اروپایی جایگزین‌هایی برای خروج آمریکا اجرا کنند تا تبادلات مالی ایران دچار خدشه نشود؛ یکی از این ابزارها اینستکس بود که در ژانویه ۲۰۱۹ توسط آلمان، فرانسه و بریتانیا برای تسهیل تجارت غیر دلاری با ایران ایجاد شد.

خبرنگار: سیستم دیگری نیز مطرح شده بود؛ توضیح می‌دهید؟

کاووسی: بله. سیستم دیگری برای تبادلات مالی در مقابل تأمین غذا و دارو پیش‌بینی شده بود، مشابه آنچه برای عراق اعمال شده بود. اما این سیستم عملیاتی نشد؛ علت اصلی مخالفت رئیس‌جمهور وقت آمریکا، دونالد ترامپ بود که مانع اجرای آن توسط اروپا شد.

خبرنگار: در مورد مواد اورانیومی تولیدشده چه توضیحی دارید؟

کاووسی: قرار بود مواد اورانیومی اضافی توسط آمریکا خریداری یا در روسیه نگهداری شود، اما به دلیل مخالفت‌ها و جنگ اوکراین این برنامه اجرا نشد. نزدیک به ۴۰۰ تن مواد اورانیومی طی هشت سال گذشته در ایران تولید و نگهداری شده است که یکی از دلایل فعال شدن مکانیزم ماشه است.

خبرنگار: این تحریم‌ها چه آثار اقتصادی برای ایران به دنبال دارد؟

کاووسی: بازگشت قطعنامه‌ها محدودیت‌هایی برای کشتیرانی و صادرات نفت ایران ایجاد می‌کند. برخی بنادر اجازه پهلوگیری کشتی‌ها را نمی‌دهند و هواپیماهای ما از سوخت‌گیری منع می‌شوند. سفر مقامات رسمی محدود شده و تحریم‌های اعمال شده بر اشخاص حقیقی و حقوقی دوباره بازمی‌گردند.

خبرنگار: در مورد معاملات بانکی و بازارهای مالی ایران چه تأثیری خواهد داشت؟

کاووسی: برخی شرکت‌ها هنوز با واسطه فعالیت می‌کنند، اما کاهش فروش نفت به معنای کاهش ورودی منابع مالی، افزایش کسری بودجه، نقدینگی بی‌پشتوانه، افزایش پایه پولی و تورم است. این موضوع رشد اقتصادی و تولید ناخالص داخلی را کاهش می‌دهد.

خبرنگار: انتظار رکود اقتصادی بیشتر و کاهش سرمایه‌گذاری‌های داخلی را داریم؟

کاووسی: قطعاً. وقتی ثبات وجود نداشته باشد و تکلیف تجار، تولیدکنندگان و صادرکنندگان مشخص نباشد، سرمایه‌گذاری داخلی متوقف می‌شود. سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی نیز باعث محدودیت تسهیلات و نقدینگی سرمایه در گردش کارخانه‌ها شده است.

خبرنگار: این محدودیت‌ها چه تأثیری بر بخش‌های مختلف اقتصادی دارد؟

کاووسی: بخش‌های غیرنفتی مثل فولاد، پتروشیمی و کشاورزی آسیب می‌بینند. صنایع به واردات کالاهای واسطه‌ای، تجهیزات و ماشین‌آلات وابسته‌اند و حتی بخش کشاورزی نیز از نهادهای دامی، کود و تجهیزات آسیب می‌بیند. هر تحریمی برای اقتصاد ایران مشکل‌آفرین است و این تحریم‌ها مضاعف بر تحریم‌های قبلی هستند.

خبرنگار: برخی معتقدند می‌توان تحریم‌ها را خنثی کرد؛ نظر شما چیست؟

کاووسی: این دیدگاه واقع‌بینانه نیست. حتی همکاری با کشورهای دوست نیز ریسک بالایی دارد و هزینه‌های اضافی ایجاد می‌کند. تحریم‌ها ایران را ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد قرار می‌دهد؛ یعنی ایران کشوری پرخطر سیاسی و امنیتی برای سایر کشورها محسوب می‌شود و فعالیت اقتصادی با ما، ریسک و هزینه بالایی دارد.

خبرنگار: با توجه به این شرایط، دولت چه اقداماتی می‌تواند انجام دهد؟

کاووسی: دولت باید با مدیریت نقدینگی، حمایت از تولید داخلی و تقویت تجارت منطقه‌ای به کاهش اثرات اقتصادی این تحریم‌ها بپردازد. البته مقابله با آثار روانی و اقتصادی ناشی از فعال‌سازی مکانیزم ماشه نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و سیاست‌های هماهنگ در حوزه مالی، ارزی و صنعتی است.

به گزارش نماد اقتصاد، در نهایت با فعال‌سازی مکانیسم ماشه، ایران در مرحله‌ای حساس از تحریم‌های بین‌المللی قرار گرفته است. کارشناسان معتقدند که آثار اقتصادی این تحریم‌ها، از کاهش سرمایه‌گذاری داخلی و رشد اقتصادی تا فشار بر بخش‌های غیرنفتی و تجارت خارجی، گسترده خواهد بود.

در چنین شرایطی، راهکار مؤثر برای کاهش آسیب‌ها، مدیریت دقیق نقدینگی، حمایت از تولید داخلی و تقویت کانال‌های تجاری مطمئن است. در نهایت، سیاست‌گذاری هوشمند و برنامه‌ریزی دقیق اقتصادی، می‌تواند ایران را در عبور از این فشارهای خارجی و حفظ ثبات اقتصادی یاری کند.