کاهش چشمگیر تولید فولاد ایران در سالی که گذشت، به دلیل بحران انرژی

به گزارش نماداقتصاد، در سال ۱۴۰۳، تولید فولاد ایران به حدود ۳۰ تا ۳۱ میلیون تن کاهش یافت که نسبت به سال گذشته، کاهش ۵.۵ تا ۶.۷ درصدی را نشان می‌دهد. این افت تولید در حالی رخ داد که ایران همچنان در جایگاه دهم بزرگترین تولیدکنندگان فولاد جهان باقی ماند، اما روند رشد تولید با کندی و مشکلات فراوان همراه بود.

محدودیت‌های انرژی، عامل اصلی کاهش تولید

مهم‌ترین دلیل کاهش تولید فولاد، محدودیت‌های شدید برق و گاز در کشور بود؛ در تابستان ۱۴۰۳، به دلیل قطعی‌های مکرر برق، تنها یک کارخانه بزرگ فولادسازی حدود ۷۵۰ هزار تن از ظرفیت تولید خود را از دست داد که معادل زیانی بالغ بر ۱۶ هزار میلیارد تومان بود. همچنین در ۱۰ ماه نخست سال، محدودیت‌های انرژی باعث کاهش تولید حدود ۱.۵ میلیون تن فولاد به ارزش بیش از ۶۵۰ میلیون دلار شد.
با وجود اینکه صنعت فولاد تنها ۵ درصد گاز و ۷ درصد برق کشور را مصرف می‌کند، بیش از ۵۰ درصد محدودیت‌های انرژی به این بخش تحمیل شده است که نشان‌دهنده ناترازی جدی در تخصیص منابع انرژی است.

کاهش تقاضا و افت صادرات

علاوه بر مشکلات داخلی، کاهش تقاضای جهانی و افت قیمت‌های فولاد نیز صادرات محصولات فولادی ایران را تحت تأثیر قرار داد. در ۶ ماه نخست سال، صادرات فولاد ایران از نظر وزنی ۱۳ درصد و از نظر ارزشی ۱۴ درصد کاهش یافت که فشار مضاعفی بر درآمدهای ارزی کشور وارد کرد.

پیامدهای کاهش تولید فولاد کشور چیست؟

کاهش تولید فولاد میانی و محصولات مرتبط مانند میلگرد، نبشی و شمش فولادی، تأمین مواد اولیه صنایع ساختمانی، خودروسازی و لوازم خانگی را با مشکل مواجه کرده است. این موضوع علاوه بر کاهش درآمدهای ارزی، نگرانی‌ها درباره رکود اقتصادی و اشتغال در بخش‌های مرتبط را افزایش داده است.

با وجود این مشکلات، برنامه‌هایی برای افزایش تولید فولاد به ۴۵ میلیون تن و حتی فراتر از ۵۰ میلیون تن تا پایان سال ۱۴۰۴ در دستور کار قرار دارد. رفع ناترازی‌های انرژی، کاهش محدودیت‌های برق و گاز و حمایت‌های دولتی از طریق احیای ستاد فولاد و بسته‌های حمایتی، از مهم‌ترین راهکارهای پیش‌رو برای بهبود وضعیت صنعت فولاد ایران است.
صنعت فولاد ایران برای مقابله با چالش‌های انرژی در آینده نیازمند اجرای راهکارهای کوتاه‌مدت و بلندمدت است که مهمترین آنها شامل موارد زیر میشود:

سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی و منابع تجدید پذیر

شرکت‌هایی مانند فولاد مبارکه با راه‌اندازی نیروگاه سیکل ترکیبی ۹۱۴ مگاواتی و برنامه ریزی برای نیروگاه خورشیدی ۶۰۰ مگاواتی، وابستگی به شبکه سراسری برق را کاهش داده‌اند. همچنین استفاده از انرژی خورشیدی و بادی به‌عنوان راهکاری پایدار برای کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و مقابله با ناترازی انرژی پیشنهاد شده است.

بهبود بهره‌وری و فناوری‌های نوین

به کارگیری فناوری‌های پیشرفته در فرآیندهای تولیدی برای کاهش مصرف انرژی و افزایش رقابت‌پذیری و حرکت به سمت روش‌های کم‌کربن با استفاده از هیدروژن سبز و بازیافت ضایعات فولادی یکی دیگر از راه کارها هستند.

اصلاح سیاست‌گذاری‌های انرژی و قیمت‌گذاری

حذف قیمت‌گذاری دستوری: تعدیل سیاست‌های قیمت‌گذاری داخلی برای ایجاد تعادل در بازار و جذب سرمایه‌گذاری و تخصیص عادلانه انرژی و کاهش سهم نامتناسب محدودیت‌های انرژی بر صنعت فولاد که تنها ۵-۷٪ از مصرف کل کشور را دارد.

توسعه زنجیره تأمین و حمل‌ونقل

رفع چالش‌های حمل‌ونقل مواد اولیه و محصولات نهایی از طریق سرمایه‌گذاری در راه‌آهن و بنادر و مدیریت یکپارچه زنجیره تأمین که به کاهش هزینه‌های تولید با بهینه‌سازی توزیع مواد اولیه مانند سنگ‌آهن و کنسانتره می انجامد.

حمایت‌های دولتی و هماهنگی بین‌بخشی

ایجاد نهادهای هماهنگ‌کننده برای رفع موانع انرژی و تسهیل فرآیندهای صادراتی و حذف عوارض غیرضروری و انعقاد توافقنامه‌های تجاری با کشورهای هدف برای افزایش درآمدهای ارزی.

با اجرای این راهکارها، صنعت فولاد ایران می‌تواند علاوه بر عبور از بحران‌های انرژی فعلی، جایگاه خود را به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی فولاد تثبیت کند.

حامد عبداله نژاد