روایت عددی دورشدن مسکن از دسترس حقوق‌بگیران

به گزارش نماد اقتصاد، صبح آخر ماه، حقوق به حساب می‌آید و پیش از آنکه فرصتی برای پس‌انداز پیدا شود، اجاره‌خانه، خرید روزانه و هزینه‌های زندگی سهم خود را برمی‌دارند. حالا اگر یک خانوار بخواهد از همین درآمد ماهانه به خرید آپارتمانی ۷۰ متری در تهران برسد، باید چه مبلغی جمع کند و این مسیر چقدر طول می‌کشد؟

پاسخ، حتی با فرض ثابت‌ماندن قیمت خانه، فاصله بزرگی میان درآمد و بهای مسکن را نشان می‌دهد.

اگر قیمت میانگین هر متر آپارتمان در تهران را در بازه ۲۱۰ تا ۲۳۰ میلیون تومان در نظر بگیریم، بهای یک واحد ۷۰ متری به ۱۴ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تا ۱۶ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان می‌رسد. در قیمت میانی، یعنی متری ۲۲۰ میلیون تومان، خریدار باید ۱۵ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان فراهم کند.

این بازه، فرض قیمت این گزارش برای محاسبه است و نباید آن را میانگین رسمی معاملات همه مناطق تهران خواند. قیمت در محله‌های مختلف، بسته به سن بنا و ویژگی‌های واحد، تفاوت دارد.

برای نمونه، رئیس انجمن انبوه‌سازان در گزارشی که شهریور ۱۴۰۵ منتشر شد، متوسط قیمت مسکن تهران را حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان برای هر متر عنوان کرده است. اگر قیمت واقعی واحد موردنظر از فرض این گزارش بالاتر باشد، زمان‌های محاسبه‌شده نیز افزایش پیدا می‌کنند.

تمام حقوق یک کارگر؛ بیش از نیم‌قرن انتظار برای خانه

حداقل مزد پایه کارگران در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان در ماه تعیین شده است. با افزودن حق مسکن سه‌میلیون‌تومانی و کمک‌هزینه اقلام مصرفی دو میلیون و ۲۰۰ هزار تومانی، مجموع دریافتی ناخالص یک کارگر مجرد بدون فرزند و بدون پایه سنوات، پیش از کسورات، به حدود ۲۱ میلیون و ۸۲۵ هزار تومان می‌رسد.

اگر چنین کارگری از امروز تمام این مبلغ را پس‌انداز کند و قیمت خانه هم حتی یک تومان بالا نرود، برای خرید آپارتمان ۷۰ متری موردبحث به حدود ۵۶ تا ۶۱ سال زمان نیاز دارد. این عدد درباره امکان واقعی خرید سخن نمی‌گوید؛ زیرا فرض بر این گذاشتیم که کارگر در تمام این سال‌ها هیچ مبلغی برای زندگی خرج نمی‌کند.

با یک فرض دیگر، فاصله روشن‌تر می‌شود. اگر کارگر بتواند ماهانه ۲۰ درصد درآمد مبنای محاسبه، یعنی حدود ۴ میلیون و ۳۶۵ هزار تومان را کنار بگذارد، زمان لازم روی کاغذ به حدود ۲۸۱ تا ۳۰۷ سال می‌رسد. چنین عددی پیش‌بینی آینده نیست؛ نشان می‌دهد خرید نقدی خانه از محل پس‌انداز بخشی از حداقل دستمزد، با این نسبت قیمت به درآمد، عملا دست‌یافتنی نیست.

کارمند حداقل‌بگیر چقدر فاصله دارد؟

بر اساس رقم اعلام‌شده برای سال ۱۴۰۵، حداقل حکم کارگزینی کارکنان دولت حدود ۱۸ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان است. حکم کارگزینی با دریافتی خالص همه کارمندان یکسان نیست و حقوق افراد با توجه به وضعیت شغلی و مزایا تفاوت می‌کند؛ بنابراین این رقم فقط مبنایی برای مقایسه یک کارمند با حداقل حکم است.

با همین مبنا، پس‌انداز تمام مبلغ ماهانه برای خرید خانه ۷۰ متری، حدود ۶۶ تا ۷۲ سال طول می‌کشد. اگر امکان پس‌انداز تنها ۲۰ درصد آن وجود داشته باشد، زمان محاسباتی به حدود ۳۲۸ تا ۳۵۹ سال می‌رسد. همانند محاسبه کارگری، این ارقام با فرض قیمت و درآمد ثابت به دست آمده‌اند و وام یا سرمایه اولیه را در نظر نمی‌گیرند.

فرض محاسبه: هیچ مبلغی از درآمد خرج نشود و قیمت خانه ۷۰ متری در بازه ۱۴٫۷ تا ۱۶٫۱ میلیارد تومان ثابت بماند.

شغل آزاد؛ درآمد بیشتر، اما بدون عددی مشترک

برای مشاغل آزاد نمی‌توان یک درآمد ثابت را به همه نسبت داد. فروش یک مغازه، درآمد یک تعمیرکار یا گردش مالی یک کسب‌وکار نیز با درآمد خالص پس از کسر هزینه‌ها فرق دارد. به همین دلیل، برای مقایسه، فردی را به‌صورت فرضی در نظر می‌گیریم که ماهانه ۵۰ میلیون تومان درآمد خالص دارد؛ این رقم آمار میانگین مشاغل آزاد نیست.

چنین فردی اگر تمام درآمدش را کنار بگذارد، در قیمت‌های موردبحث پس از حدود ۲۵ تا ۲۷ سال به بهای آپارتمان ۷۰ متری می‌رسد. اگر ماهانه ۲۰ درصد درآمد خالص خود، یعنی ۱۰ میلیون تومان را پس‌انداز کند، زمان محاسباتی به حدود ۱۲۳ تا ۱۳۴ سال افزایش می‌یابد. حتی در این سناریو نیز محاسبه فرض کرده است درآمد هر ماه تکرار می‌شود و قیمت خانه تغییر نمی‌کند.

مبنای جدول، قیمت ۱۴٫۷ تا ۱۶٫۱ میلیارد تومانی آپارتمان ۷۰ متری است. قیمت خانه و درآمد در تمام دوره ثابت فرض شده و دارایی اولیه، وام، بازده پس‌انداز و هزینه‌های معامله لحاظ نشده‌اند.

چرا فاصله واقعی می‌تواند بیشتر باشد؟

خانواری که هنوز خانه‌ای نخریده، هم‌زمان باید هزینه سکونت امروز و هزینه خرید خانه فردا را تأمین کند. اجاره، خوراک، حمل‌ونقل و درمان از همان درآمدی پرداخت می‌شود که قرار است منبع پس‌انداز باشد. برای همین، «چند سال حقوق» به‌تنهایی معیار کاملی برای سنجش توان خرید نیست؛ سهمی که واقعا پس از مخارج ضروری باقی می‌ماند، اهمیت بیشتری دارد.