چگونه بازیافت پلاستیک به یکی از برندگان جنگ تبدیل شد؟

به گزارش نماد اقتصاد، درگیری‌های جاری در خاورمیانه در ظاهر بر سر مسائل سرزمینی، سیاسی و اختلافات دیرینه جریان دارد اما پیامدهای آن به حوزه‌هایی فراتر از انرژی نیز کشیده شده است. هر دور جدید از تنش‌ها، عرضه در بازار جهانی نفت را با فشار بیشتری مواجه می‌کند و در نتیجه، پلاستیک نو که از مشتقات نفت تولید شده، به کالایی کمیاب‌تر و گران‌تر تبدیل شده است.

این تحول، معادلات بسیاری از تولیدکنندگانی را که سال‌ها خطوط تولید خود را بر مبنای دسترسی همیشگی و ارزان به رزین‌های پلاستیکی بکر طراحی کرده بودند، بر هم زده است. اکنون این شرکت‌ها با واقعیتی روبه‌رو شده‌اند که نشان می‌دهد تداوم عرضه و قیمت پایین این مواد اولیه دیگر تضمین‌شده نیست.

تا همین یک سال قبل، بسیاری از مدیران صنعت پلاستیک، تحولات ژئوپلیتیکی منطقه خلیج فارس را در میان مهم‌ترین ریسک‌های کسب‌وکار خود قرار نمی‌دادند؛ اما اکنون این عامل در کنار افزایش هزینه‌های انرژی و کمبود نیروی کار، به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های فعالان این صنعت بدل شده است.

آزمون بزرگ برای الگوی رایج تولید

طی سال‌های گذشته، بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ برای حفظ کیفیت محصولات خود، ترکیبی متشکل از حدود ۸۰ درصد پلاستیک نو و ۲۰ درصد پلاستیک بازیافتی را در فرایند تولید به کار می‌بردند. دلیل این رویکرد نیز نگرانی از نوسانات کیفیت مواد بازیافتی و احتمال کاهش استحکام محصول نهایی بود؛ رویکردی که در دوره فراوانی پلاستیک نو، منطقی به نظر می‌رسید.

با این حال، استفاده از مواد بازیافتی باکیفیت و دارای مشخصات فنی پایدار، این امکان را فراهم کرده است که سهم بازیافت پلاستیک در تولید محصولات به ۵۰ درصد یا حتی بیشتر افزایش یابد؛ اقدامی که علاوه بر کاهش هزینه تامین مواد اولیه، می‌تواند حاشیه سود تولیدکنندگان را نیز تقویت کند.

البته تحقق این هدف تنها زمانی امکان‌پذیر است که کیفیت مواد بازیافتی در تمامی محموله‌ها ثابت باقی بماند و تغییر محسوسی میان هر سری تولید وجود نداشته باشد.

آلبی آلبرتس، مدیر شرکت «Everloop Plastic» در این رابطه بیان کرد که استفاده از پلاستیک بازیافتی با کیفیت ناپایدار می‌تواند به ماشین‌آلات تزریق پلاستیک آسیب برساند و با مسدود شدن نازل‌ها و آلودگی قالب‌ها، توقف‌های طولانی در خطوط تولید ایجاد کند.

به گفته وی، صنعت پلاستیک نمی‌تواند بدون اطمینان کامل، پلاستیک نو را با مواد بازیافتی جایگزین کند؛ زیرا این جایگزینی تنها زمانی امکان‌پذیر است که تولیدکنندگان به کیفیت ماده جایگزین اعتماد کامل داشته باشند.

اهمیت اعتبار در صنعت بازیافت پلاستیک

در آفریقای‌جنوبی، مشکل اصلی صنعت بازیافت، کمبود مواد اولیه نیست. هزاران واحد رسمی و غیررسمی بازیافت پلاستیک در سراسر این کشور فعالیت می‌کنند اما آنچه این صنعت با کمبود آن مواجه است، ارائه شواهد مستند درباره کیفیت محصولات تولیدی است.

بخش قابل‌توجهی از این واحدها همچنان کیفیت مواد بازیافتی را تنها از طریق بازرسی فیزیکی ارزیابی می‌کنند، فاقد نظام تضمین کیفیت بوده و به همین دلیل، یکنواختی محصولات آن‌ها برای استفاده در تولیدات صنعتی در مقیاس بزرگ قابل اتکا نیست.

در مقابل، تنها شمار محدودی از بازیافت‌کنندگان از آزمون شاخص جریان مذاب (Melt Flow Index) و سامانه رهگیری مبتنی بر کد «QR» استفاده می‌کنند تا برای هر محموله، مشخصات فنی قابل راستی‌آزمایی ارائه دهند.

در این فرایند، مواد اولیه پس از بازرسی و تفکیک، پلیمرهایی نظیر پلی‌اتیلن سنگین (HDPE) و پلی‌پروپیلن را به‌صورت کاملا مجزا پردازش می‌کنند تا هیچ‌گونه اختلاطی میان آن‌ها رخ ندهد. سپس هر گروه از مواد از طریق دستگاه‌های خردکن جداگانه فرآوری شده، مراحل شست‌وشو، خشک‌سازی و تبدیل به گرانول را طی می‌کند و پس از فرایند اکستروژن نیز مجددا مورد آزمایش قرار می‌گیرد تا مشخص شود ویژگی‌های جریان مواد با پلاستیک نو مطابقت دارد.

در عین حال، این اطلاعات هنگام خرید محصول نهایی در اختیار بسیاری از تولیدکنندگان قرار نمی‌گیرد؛ مسئله‌ای که به اعتقاد فعالان این صنعت، مهم‌ترین مانع توسعه استفاده از مواد بازیافتی محسوب می‌شود.

آلبرتس تاکید می‌کند که تولیدکنندگان از موادی که نسبت به کیفیت آن اطمینان نداشته باشند، استفاده نخواهند کرد. به گفته وی، بازیافت‌کنندگانی که اطلاعات فنی محصولات خود را به‌صورت شفاف در اختیار مشتریان قرار می‌دهند، در عمل مسئولیت‌پذیری بیشتری در برابر بازار از خود نشان می‌دهند و همین شفافیت، بیش از هر شعار زیست‌محیطی، معیار تمایز بازیافت‌کنندگان معتبر از سایر فعالان این حوزه خواهد بود.

اقتصاد چرخشی در آستانه تغییر جایگاه

اقتصاد چرخشی پلاستیک طی سال‌های گذشته بیشتر به عنوان بخشی از گزارش‌های پایداری شرکت‌ها مطرح بوده و کمتر به عنوان یک زنجیره تامین جایگزین مورد توجه قرار گرفته است.

آلبرتس بر این باور است که بازیافت‌کنندگان پلاستیک می‌توانند این خلا را پر کرده و اقتصاد چرخشی پلاستیک را از یک تعهد حاشیه‌ای زیست‌محیطی به یک الگوی رایج تامین مواد اولیه در صنعت تبدیل کنند.

در نهایت، اگر یک بحران ژئوپلیتیکی بتواند اقتصاد چرخشی مبتنی بر بازیافت پلاستیک را به جریان اصلی این صنعت وارد کند، این پرسش مطرح می‌شود که پیش از آن، موضوع پایداری تا چه اندازه به‌صورت واقعی و نه صرفا در قالب شعار، مورد توجه قرار داشته است.