اسید سولفوریک؛ حلقه‌ای که می‌تواند هزینه تولید مس را جابه‌جا کند

به گزارش نماد اقتصاد، اسید سولفوریک در نگاه نخست یک محصول جانبی صنایع شیمیایی و معدنی به نظر می‌رسد اما در بخشی از زنجیره تولید مس، نقشی حیاتی دارد؛ به‌ویژه در واحدهایی که از روش هیدرومتالورژی و لیچینگ برای استحصال مس استفاده می‌کنند. از همین رو، هرگونه تغییر در قیمت، میزان عرضه یا نحوه دسترسی به این ماده می‌تواند مستقیما هزینه تولید واحدهای مسی را تحت تاثیر قرار دهد.

در ماه‌های اخیر، بازار اسیدسولفوریک با افزایش قابل توجه قیمت و تغییر در نحوه معاملات مواجه شده و رقابت میان مصرف‌کنندگان معدنی و صنعتی شدت گرفته است. گزارش‌های منتشرشده از بورس کالای ایران نشان می‌دهد قیمت این محصول طی چند هفته از حدود ۱۲ هزار تومان به بیش از ۳۶ هزار تومان افزایش یافته است؛ روندی که برای واحدهای لیچینگ مس که سهم اسید در هزینه تولید آن‌ها می‌تواند قابل توجه باشد، فشار هزینه‌ای ایجاد کرده است.

اسید سولفوریک چه نقشی در تولید مس دارد؟

اهمیت اسید سولفوریک در صنعت مس به فرآیند لیچینگ برمی‌گردد. در این روش، به‌ویژه برای برخی کانسنگ‌های اکسیدی و کم‌عیار، اسید سولفوریک به حل‌شدن ترکیبات مس موجود در سنگ کمک می‌کند تا مس از فاز جامد وارد محلول شود. محلول حاصل سپس می‌تواند در فرآیندهایی مانند استخراج با حلال و الکترووینینگ قرار گیرد و در نهایت به تولید کاتد مس منجر شود.

بنابراین برای واحدهای لیچینگ، اسید صرفا یک ماده اولیه جانبی نیست بلکه بخشی از فرآیند اصلی تولید محسوب می‌شود. افزایش شدید قیمت آن می‌تواند مستقیما هزینه استحصال هر واحد مس را افزایش دهد و در صورتی که قیمت محصول نهایی متناسب با رشد هزینه‌ها افزایش پیدا نکند، حاشیه سود تولیدکننده را کاهش دهد.

این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم واحدهای لیچینگ در کنار هزینه اسید، با سایر هزینه‌های تولید ازجمله انرژی، سوخت، مواد ناریه و تجهیزات نیز مواجه هستند. در چنین شرایطی، افزایش قیمت یکی از نهاده‌های اصلی می‌تواند اقتصاد تولید را برای برخی واحدها دشوارتر کند.

چرا بازار اسید سولفوریک طی ماه‌های اخیر دچار چالش شد؟

مسئله بازار اسید سولفوریک صرفا به کاهش فیزیکی عرضه محدود نمی‌شود؛ بلکه نحوه توزیع عرضه و رقابت میان گروه‌های مختلف مصرف‌کننده نیز به یکی از عوامل اصلی التهاب بازار تبدیل شده است.

حدود سه ماه است که عرضه اسید سولفوریک از مسیر بورس کالای ایران دنبال می‌شود و گروه‌های مختلفی از مصرف‌کنندگان، از کارخانه‌های صنعتی گرفته تا واحدهای روی و واحدهای لیچینگ مس برای خرید این محصول در بورس با یکدیگر رقابت می‌کنند. در این میان، تفاوت شرایط اقتصادی مصرف‌کنندگان باعث شده است رقابت در بازار برای همه گروه‌ها شرایط یکسانی نداشته باشد.

بخشی از صنایع می‌توانند محصولات نهایی خود را با قیمت‌های آزاد به بازار عرضه کنند و در نتیجه توان بیشتری برای پرداخت قیمت بالاتر اسید سولفوریک دارند. در مقابل، واحدهای لیچینگ مس با ساختار متفاوتی از قیمت‌گذاری محصول نهایی مواجه هستند. بنابراین وقتی هر دو گروه برای خرید یک نهاده مشترک وارد یک بازار رقابتی می‌شوند، افزایش قیمت اسید می‌تواند فشار بیشتری بر واحدهای مسی وارد کند.

از سوی دیگر، اعتراض برخی تولیدکنندگان اسید سولفوریک نسبت به پایین بودن قیمت عرضه این محصول توسط برخی تولیدکنندگان نیز در ماه‌های گذشته مطرح بوده است. نتیجه این وضعیت، افزایش قیمت اسید و شکل‌گیری رقابتی بوده که فعالان صنعت مس آن را نامتوازن ارزیابی کرده‌اند.

ابلاغیه جدید بورس کالا چه می‌گوید؟

در چنین شرایطی، بورس کالای ایران اخیرا طی ابلاغیه‌ای اعلام کرده است که از روز یکشنبه پنجم مهر ۱۴۰۵، میزان پیش‌دریافت خرید محصول اسیدسولفوریک عرضه‌شده در رینگ داخلی بورس کالا تا اطلاع ثانوی ۳۰ درصد خواهد بود.

افزایش پیش‌دریافت را می‌توان بخشی از تلاش برای مدیریت معاملات و تقاضا در این بازار دانست. وقتی خریدار ملزم می‌شود بخشی از ارزش معامله را پیش از خرید قطعی در اختیار بورس قرار دهد، امکان شکل‌گیری تقاضای بدون پشتوانه مالی کاهش پیدا می‌کند و متقاضیان واقعی‌تر وارد فرآیند خرید می‌شوند.

این سازوکار همچنین می‌تواند به مدیریت نقدینگی و نظم‌بخشی به معاملات کمک کند؛ هرچند در طرف مقابل، خریداران واقعی نیز باید سرمایه در گردش بیشتری برای انجام معامله در اختیار داشته باشند.

هدف از پیش‌دریافت ۳۰ درصدی چیست؟

یکی از اهداف قابل برداشت از این تصمیم، کنترل رفتار تقاضا و افزایش انضباط مالی در معاملات بورس کالای ایران است. در شرایطی که قیمت اسید سولفوریک افزایش یافته و رقابت میان مصرف‌کنندگان تشدید شده است، افزایش پیش‌دریافت می‌تواند به پالایش تقاضا و کاهش حضور متقاضیانی که توان مالی کافی ندارند، کمک کند.

از سوی دیگر، این تصمیم به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل ساختاری بازار اسید سولفوریک را حل کند. اگر مسئله اصلی، تناسب نداشتن عرضه با تقاضا، اختلاف میان هزینه تولیدکنندگان یا رقابت میان صنایعی با ساختار قیمت‌گذاری متفاوت باشد، صرفا تغییر میزان پیش‌دریافت نمی‌تواند تمام این چالش‌ها را برطرف کند.

به بیان دیگر، پیش‌دریافت ۳۰ درصدی بیشتر یک ابزار تنظیم معاملات است تا راهکاری برای افزایش عرضه. در واقع حل پایدار مسئله بازار نیازمند آن است که هم میزان عرضه و هم سازوکار قیمت‌گذاری و نحوه دسترسی مصرف‌کنندگان به محصول مورد توجه قرار گیرد.

بازار مس چه اثری از این تصمیم می‌گیرد؟

اثر این ابلاغیه بر بازار مس، بیش از هر چیز به رفتار قیمت اسید سولفوریک و میزان دسترسی واحدهای لیچینگ به این ماده بستگی دارد. اگر اجرای آن بتواند تقاضای غیرواقعی را کنترل کند و به معاملات منظم‌تر منجر شود، احتمال دارد بخشی از التهاب بازار کاهش پیدا کند.

اما اگر مشکل اصلی همچنان در کمبود عرضه موثر یا رشد هزینه تولید اسید باقی بماند، افزایش پیش‌دریافت به تنهایی تغییر بنیادینی در هزینه تولید مس ایجاد نخواهد کرد.

این موضوع برای صنعت مس اهمیت زیادی دارد زیرا افزایش هزینه اسید در واحدهای لیچینگ مستقیما هزینه تولید کاتد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. فعالان صنعت مس نیز طی هفته‌های اخیر نسبت به همین مسئله هشدار داده‌اند و خواستار مدیریت عرضه و اصلاح سازوکار معاملات اسید سولفوریک شده‌اند.

در نهایت، بازار مس اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که اسید سولفوریک از یک محصول جانبی، به یک متغیر موثر در تولید فلز سرخ تبدیل شده است. بنابراین اگر قیمت و دسترسی این ماده در مسیر باثباتی قرار نگیرد، فشار هزینه‌ای آن می‌تواند حاشیه سود واحدهای لیچینگ را کاهش دهد و توسعه این بخش از زنجیره مس را دشوارتر کند.

بنابراین ابلاغیه جدید بورس کالا را باید بیشتر به‌عنوان یک اقدام برای سامان‌دهی معاملات دید؛ اقدامی که می‌تواند در کوتاه‌مدت به مدیریت تقاضا کمک کند اما اثر نهایی آن بر صنعت مس به این بستگی دارد که آیا در کنار اصلاح فرآیند معاملات، عرضه پایدار اسید، سازوکار منطقی قیمت‌گذاری و دسترسی متوازن مصرف‌کنندگان نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت یا خیر.