آیا طلای ۱۸ عیار از قیمت دلار جدا شده است؟

به گزارش نماد اقتصاد، بررسی ساختار قیمت طلا نشان می‌دهد پاسخ کوتاه به این پرسش «خیر» است؛ اما رابطه سنتی دلار و طلا نسبت به گذشته پیچیده‌تر شده و اکنون اونس جهانی، انتظارات تورمی، ریسک‌های سیاسی و رفتار معامله‌گران نیز سهم بیشتری در تعیین قیمت طلای داخلی پیدا کرده‌اند.

طلا سریع‌تر از دلار حرکت کرده است

آمار بازار به‌خوبی نشان می‌دهد که در یک ماه اخیر سرعت افزایش قیمت طلای ۱۸ عیار بیشتر از دلار بوده است. براساس داده‌های شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، دلار آزاد نسبت به یک ماه قبل حدود ۴.۳۲ درصد افزایش داشته، در حالی که طلای ۱۸ عیار در همین دوره حدود ۷.۶۵ درصد رشد کرده است.

این اختلاف بیش از سه واحد درصدی، در نگاه اول می‌تواند نشانه‌ای از جدا شدن مسیر طلا و دلار تلقی شود؛ اما بخش مهمی از این فاصله را باید در تحولات بازار جهانی طلا جست‌وجو کرد.

اونس جهانی طلا در روزهای اخیر بار دیگر به سطوح بالاتر از چهار هزار و ۳۰۰ دلار رسیده است. در معاملات پایان هفته، قیمت طلا در بازار جهانی در محدوده حدود ۴ هزار و ۳۴۰ دلار برای هر اونس قرار داشت.

افزایش قیمت جهانی طلا به این معناست که حتی اگر دلار در بازار ایران ثابت بماند، قیمت طلای ۱۸ عیار همچنان می‌تواند افزایش پیدا کند.

فرمولی که هنوز دلار در قلب آن قرار دارد

برای درک بهتر رابطه طلا و دلار باید به نحوه شکل‌گیری قیمت طلای داخلی توجه کرد.

به‌صورت ساده، قیمت طلای ۱۸ عیار در ایران تابعی از سه متغیر اصلی است:

اونس جهانی طلا × نرخ دلار × ضریب تبدیل عیار و وزن

هر اونس طلا حدود ۳۱.۱ گرم طلای خالص است و طلای ۱۸ عیار نیز دارای خلوص ۷۵ درصد است. بنابراین تغییر هر یک از دو متغیر اصلی یعنی «قیمت اونس جهانی» و «قیمت دلار در ایران» می‌تواند قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار را تغییر دهد.

به همین دلیل، از نظر اقتصادی امکان ندارد قیمت طلای ایران برای مدت طولانی به‌طور کامل از نرخ ارز مستقل شود. اما در بازه‌های کوتاه‌مدت ممکن است یکی از این دو موتور، قدرت بیشتری نسبت به دیگری پیدا کند.

وقتی دلار آرام است اما طلا بالا می‌رود

فرض کنید نرخ دلار برای چند روز در محدوده مشخصی ثابت بماند، اما اونس جهانی از چهار هزار دلار به چهار هزار و ۳۰۰ دلار افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی، بدون آنکه دلار در ایران افزایش یافته باشد، ارزش ریالی طلای خام بیشتر خواهد شد.

اتفاقی که در هفته‌های اخیر مشاهده شده نیز تا حدی با همین وضعیت قابل توضیح است. بازار جهانی طلا تحت تأثیر ریسک‌های ژئوپلیتیک، نگرانی‌های تورمی و تغییر انتظارات نسبت به سیاست‌های پولی آمریکا با نوسانات قابل توجهی روبه‌رو بوده است. برای نمونه، رویترز گزارش داد که طلای جهانی در یکی از معاملات اخیر جهشی حدود چهار درصدی را تجربه کرده است.

بنابراین بخشی از رشد طلای داخلی که ممکن است در نگاه اول مستقل از دلار به نظر برسد، در واقع انعکاس افزایش ارزش خود طلا در بازار جهانی است.

عامل سوم؛ انتظارات بازار

اما اونس و دلار تمام داستان نیستند. بازار طلای ایران تحت تأثیر انتظارات معامله‌گران نیز قرار دارد. گاهی فعالان بازار قبل از اینکه یک تغییر در نرخ دلار یا بازار جهانی به‌طور کامل اتفاق بیفتد، آن را در قیمت‌های خود لحاظ می‌کنند.

برای مثال اگر معامله‌گران احتمال دهند که در روزهای آینده نرخ ارز افزایش پیدا خواهد کرد، ممکن است تقاضا برای طلا زودتر افزایش یابد. در این شرایط طلا می‌تواند پیش از حرکت اصلی دلار رشد کند.

عکس این وضعیت نیز امکان‌پذیر است؛ یعنی معامله‌گران تصور کنند کاهش قیمت دلار موقتی است و به همین دلیل حاضر نباشند طلای خود را با قیمت‌های پایین‌تر بفروشند. در این حالت نوعی مقاومت قیمتی در بازار طلا شکل می‌گیرد.

چرا کاهش دلار همیشه بلافاصله طلا را ارزان نمی‌کند؟

یکی از موضوعاتی که برای خریداران بازار طلا سؤال‌برانگیز است این است که چرا گاهی دلار چند هزار تومان کاهش پیدا می‌کند اما طلای ۱۸ عیار به همان نسبت ارزان نمی‌شود.

پاسخ را باید در ترکیب چند عامل جست‌وجو کرد.

اگر همزمان با کاهش دلار، اونس جهانی افزایش یافته باشد، بخشی یا تمام اثر کاهش نرخ ارز خنثی می‌شود. از طرف دیگر، انتظارات تورمی و نگرانی از افزایش دوباره نرخ ارز می‌تواند مانع کاهش سریع قیمت طلا شود.

همچنین سرعت واکنش بازارها یکسان نیست. بازار ارز، بازار طلای آب‌شده، طلای ۱۸ عیار و سکه هرکدام ساختار معاملاتی و میزان نقدشوندگی متفاوتی دارند و ممکن است واکنش آنها به یک خبر اقتصادی یا سیاسی چند ساعت یا حتی چند روز با یکدیگر فاصله داشته باشد.

سکه داستان متفاوتی دارد

این موضوع درباره سکه حتی پیچیده‌تر است. قیمت طلای ۱۸ عیار بیش از هر چیز به ارزش طلای موجود در آن وابسته است، اما قیمت سکه علاوه بر دلار و اونس جهانی، تحت تأثیر «حباب» نیز قرار دارد.

افزایش تقاضا برای سکه می‌تواند باعث شود قیمت آن بسیار سریع‌تر از ارزش طلای موجود در سکه افزایش پیدا کند. به همین دلیل مشاهده واگرایی میان دلار و سکه بسیار طبیعی‌تر از واگرایی میان دلار و طلای ۱۸ عیار است.

آیا طلا تبدیل به بازار مستقلی شده است؟

آنچه اکنون در بازار مشاهده می‌شود را بهتر است «کاهش همبستگی کوتاه‌مدت» نامید، نه جدایی طلا از دلار. در بلندمدت دلار همچنان یکی از مهم‌ترین پایه‌های قیمت‌گذاری طلا در ایران است. اگر نرخ دلار افزایش قابل‌توجهی پیدا کند و اونس جهانی ثابت بماند، قیمت طلای داخلی تقریباً ناگزیر به افزایش خواهد بود. به همان ترتیب، کاهش پایدار و قابل توجه نرخ ارز نیز در صورت ثبات سایر عوامل فشار نزولی بر بازار طلا وارد می‌کند.

اما در کوتاه‌مدت اونس جهانی می‌تواند این رابطه را تحت‌الشعاع قرار دهد.

داده‌های یک ماه اخیر نمونه روشنی از همین اتفاق است؛ در حالی که دلار آزاد حدود ۴.۳ درصد رشد کرده، افزایش طلای ۱۸ عیار حدود ۷.۶ درصد بوده است.

به بیان ساده، طلا از دلار جدا نشده است؛ موتور دومی به نام اونس جهانی با قدرت بیشتری وارد معادله شده است.

سرمایه‌گذاران به چه چیزی نگاه کنند؟

برای تحلیل مسیر طلای ۱۸ عیار دیگر نگاه کردن صرف به تابلو قیمت دلار کافی نیست. سرمایه‌گذاران باید حداقل سه متغیر را همزمان دنبال کنند: نرخ دلار آزاد، قیمت اونس جهانی و انتظارات سیاسی و اقتصادی بازار.

اگر دلار و اونس جهانی همزمان افزایش پیدا کنند، فشار صعودی قدرتمندی بر طلای داخلی ایجاد می‌شود. اگر دلار کاهش یابد اما اونس جهانی افزایش پیدا کند، ممکن است طلای ۱۸ عیار کاهش چندانی نداشته باشد یا حتی رشد کند.

اگر اونس جهانی کاهش یابد اما دلار افزایش پیدا کند، اثر این دو عامل می‌تواند تا حدی یکدیگر را خنثی کند و در سناریویی که هم دلار و هم اونس جهانی نزولی باشند، احتمال اصلاح جدی‌تر قیمت طلا افزایش پیدا خواهد کرد.

جدایی یا تغییر رابطه؟

رفتار اخیر بازار ممکن است این تصور را ایجاد کند که طلای ۱۸ عیار دیگر از دلار فرمان نمی‌گیرد؛ اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد چنین برداشتی درست نیست.

رابطه دلار و طلای ۱۸ عیار همچنان برقرار است، اما دیگر نمی‌توان حرکت روزانه طلا را تنها با تغییر نرخ ارز توضیح داد.

رشد قابل توجه اونس جهانی، افزایش نااطمینانی‌های اقتصادی و سیاسی و تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران باعث شده است طلا در برخی مقاطع مسیر متفاوتی نسبت به دلار طی کند. بنابراین شاید دقیق‌ترین پاسخ به پرسش «آیا طلای ۱۸ عیار از دلار جدا شده است؟» این باشد: طلا از دلار جدا نشده؛ اما دوران نگاه کردن فقط به دلار برای پیش‌بینی قیمت طلا نیز به پایان رسیده است.