نفس‌های صنعت خودرو آمریکا به شمارش افتاد

به گزارش نماد اقتصاد، تجربه تاریخی نشان می‌دهد شوک‌های نفتی ناشی از بحران‌های منطقه‌ای پیش‌تر نیز مسیر صنعت خودروسازی آمریکا را تغییر داده‌اند؛ از فراهم شدن زمینه رشد خودروسازان ژاپنی در دهه ۱۹۷۰ میلادی گرفته تا افت شدید فروش خودروهای پرتقاضا شاسی‌بلند در سال‌های منتهی به بحران مالی ۲۰۰۸ از جمله مهم‌ترین تحولات در صنعت خودرو به شمار می‌رود.

با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند شرایط امروز تفاوت‌های بنیادینی با دوره‌های گذشته دارد و همین مسئله احتمال تکرار سناریوهای تاریخی را کاهش می‌دهد. در عین حال، آن‌ها هشدار می‌دهند که اگر افزایش هزینه‌های سوخت با چالش‌هایی نظیر کاهش قدرت خرید خانوارها، فشارهای تجاری، رقابت فزاینده چین و تحولات فناورانه همزمان شود، ممکن است در سال‌های آینده پیامدهای مهمی برای صنعت خودرو آمریکا به همراه داشته باشد.

گلن استیونز، مدیر اجرایی موسسه «MichAuto» و فعال در بخش تخصصی خودرو اتاق بازرگانی منطقه دیترویت، معتقد است صنعت خودرو آمریکا در مقطع حساسی قرار گرفته است. به گفته وی، همزمانی فشارهای رقابتی جهانی با تغییرات سیاسی و اقتصادی آمریکا، ضرورت اتخاذ تصمیم‌های درست برای آینده این صنعت را بیش از هر زمان دیگری برجسته کرده است.

تفاوت شوک نفتی امروز با بحران‌های دهه ۱۹۷۰

برای درک پیامدهای احتمالی افزایش قیمت سوخت، باید به تجربه شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ میلادی بازگشت؛ دورانی که تحریم نفتی کشورهای عربی در سال ۱۹۷۳ و سپس وقوع انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹، بازار انرژی جهان را با بحران کم‌سابقه‌ای مواجه کرد. در آن سال‌ها، محدودیت جدی عرضه سوخت موجب شکل‌گیری صف‌های طولانی در جایگاه‌های سوخت، سهمیه‌بندی بنزین و حتی محدودیت‌های قانونی برای مصرف انرژی شد.

بحران سال ۱۹۷۳ میلادی تا آنجا پیش رفت که دولت آمریکا برای کاهش مصرف سوخت، محدودیت سرعت سراسری ۵۵ مایل در ساعت را به اجرا گذاشت. بسیاری از خانواده‌های آمریکایی ناچار شدند سفرهای غیرضروری خود را لغو کنند و الگوی مصرف انرژی در این کشور تغییر یافت.

در عین حال کارشناسان معتقدند شرایط فعلی تفاوت‌های مهمی با آن دوره دارد. اگرچه قیمت سوخت افزایش یافته است، اما هنوز فاصله زیادی با رکوردهای تاریخی ثبت شده در آن دوران دارد. از سوی دیگر، هرچند بسته شدن تنگه هرمز فشارهایی بر عرضه جهانی انرژی وارد کرده، اما بازار با محدودیت دسترسی فیزیکی گسترده سوخت مواجه نشده و خبری از صف‌های طولانی در پمپ‌بنزین‌ها نیست.

افزون بر این، پیشرفت‌های فناوری در صنعت خودرو موجب شده بهره‌وری مصرف سوخت حتی در خودروهای بزرگ و وانت‌های پرفروش آمریکایی نیز به شکل محسوسی افزایش یابد. به همین دلیل مصرف‌کنندگان در حال حاضر در برابر نوسانات قیمت انرژی آسیب‌پذیری کمتری نسبت به دهه‌های گذشته دارند.

استفانی برینلی، تحلیلگر ارشد موسسه «S&P Global Mobility»، معتقد است بحران دهه ۱۹۷۰ میلادی اساسا یک بحران عرضه بود؛ بحرانی که در آن مصرف‌کنندگان عملا به سوخت دسترسی نداشتند. به گفته وی، شرایط فعلی بیشتر به افزایش هزینه‌ها مرتبط بوده و کمتر به محدودیت دسترسی فیزیکی انرژی مربوط می‌شود.

بحران انرژی راه را برای خودروسازان ژاپنی هموار کرد

هرچند آمریکا از ابتدای قرن بیست‌ویکم تولید داخلی نفت و گاز خود را به شکل قابل‌توجهی افزایش داده و وابستگی کمتری به واردات انرژی پیدا کرده است، اما آثار شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ میلادی بر صنعت خودرو این کشور همچنان پابرجاست.

افزایش ناگهانی قیمت سوخت در آن دوران موجب شد مصرف‌کنندگان آمریکایی به خودروهای کم‌مصرف‌تر روی آورند. در حالی که خودروسازان منطقه دیترویت همچنان بر تولید خودروهای بزرگ مجهز به موتورهای هشت سیلندر تمرکز داشتند، شرکت‌های ژاپنی نظیر تویوتا، هوندا و داتسون توانستند با عرضه خودروهای مقرون به صرفه‌تر، کم‌مصرف و باکیفیت‌تر سهم خود را در بازار آمریکا افزایش دهند.

به اعتقاد سام فیورانی، معاون مدیرعامل موسسه «AutoForecast Solutions»، بحران سوخت دهه ۱۹۷۰ میلادی فرصتی تاریخی برای خودروسازان ژاپنی فراهم کرد تا توانمندی‌های خود را به مصرف‌کنندگان آمریکایی اثبات کنند. همین دوره را می‌توان نقطه آغاز «انقلاب خودروهای وارداتی» در بازار آمریکا دانست.

تا پیش از آن، سه خودروساز بزرگ دیترویت یعنی فورد، جنرال موتورز و کرایسلر حدود ۸۵ درصد بازار آمریکا را در اختیار داشتند، اما این سهم از سال ۱۹۸۰ میلادی به بعد به تدریج کاهش یافت و هرگز به سطوح پیشین بازنگشت؛ حتی با وجود آنکه این شرکت‌ها بعدها خودروهای کم‌مصرف‌تری را نیز به بازار عرضه کردند.

شوک نفتی دهه ۲۰۰۰ میلادی

دومین موج بزرگ افزایش قیمت انرژی در دهه ۲۰۰۰ میلادی رخ داد. مجموعه‌ای از عوامل شامل جنگ‌های آمریکا در افغانستان و عراق، رشد سریع تقاضای انرژی در چین و هند و همچنین وقوع بلایای طبیعی نظیر طوفان کاترینا، بازار جهانی نفت را تحت فشار قرار داد.

با این حال، تحلیلگران تاکید می‌کنند که بحران صنعت خودروی آمریکا در سال‌های منتهی به سال ۲۰۰۸ صرفا نتیجه افزایش قیمت بنزین نبود. در آن دوره، خودروسازان آمریکایی با مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری شامل کاهش سهم بازار، افزایش هزینه‌های بازنشستگی و درمان کارکنان، گسترش حضور رقبای خارجی و در نهایت بحران مالی جهانی مواجه شدند. گلن استیونز این شرایط را یک طوفان تمام‌عیار توصیف می‌کند؛ وضعیتی که مجموعه‌ای از فشارهای همزمان را بر صنعت خودرو تحمیل کرد و در نهایت به ورشکستگی جنرال موتورز و کرایسلر انجامید.

در آن مقطع، رشد قیمت سوخت موجب افت شدید تقاضا برای خودروهای شاسی‌بلند، وانت‌ها و مینی‌ون‌ها شد؛ محصولاتی که همواره منبع اصلی سودآوری خودروسازان منطقه دیترویت محسوب می‌شدند. با این وجود، حتی بحران مالی ۲۰۰۸ نیز نتوانست وابستگی صنعت خودرو آمریکا به این بخش‌های سودآور را از بین ببرد. پس از بازگشت بازار به روند رشد در میانه دهه ۲۰۱۰ میلادی، مصرف‌کنندگان بار دیگر به خرید شاسی‌بلندها و وانت‌ها روی آوردند؛ با این تفاوت که نسل جدید این خودروها به مراتب کم‌مصرف‌تر و کارآمدتر از گذشته بودند.

آیا جنگ خاورمیانه می‌تواند معادلات بازار خودرو را تغییر دهد؟

بررسی داده‌های فعلی نشان می‌دهد بازار خودرو آمریکا تاکنون واکنش شدیدی به افزایش قیمت سوخت ناشی از جنگ ایران نشان نداده است. فروش خودروها همچنان در سطح قابل‌قبولی قرار دارد، اقتصاد آمریکا وارد رکود نشده و خودروسازان نیز محصولات بسیار کارآمدتری نسبت به گذشته عرضه می‌کنند.

ایوان دروری، مدیر بخش تحلیل موسسه «Edmunds»، معتقد است از بحران‌های گذشته درس‌های زیادی برای ایجاد تحول در طراحی خودروهای امروزی گرفته شده است. امروزه حتی خودروهای شاسی‌بلند و وانت‌ها نیز مصرف سوخت بسیار مناسبی دارند. استفاده از بدنه‌های آلومینیومی، موتورهای توربوشارژ و قوای محرکه هیبریدی باعث شده حساسیت مصرف‌کنندگان نسبت به افزایش قیمت بنزین کاهش یابد.

از سوی دیگر، الگوی رفتاری مصرف‌کنندگان آمریکایی نیز تغییر چندانی نکرده است. آمارهای انجمن خودروی آمریکا نشان می‌دهد تعداد سفرهای جاده‌ای در تعطیلات اخیر به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است؛ موضوعی که بیانگر تداوم تمایل شهروندان به استفاده از خودرو شخصی حتی در شرایط افزایش هزینه‌های سوخت است.

با این وجود، برخی نشانه‌ها از تغییر تدریجی سلایق مصرف‌کنندگان در بازار خودرو مشاهده می‌شود. در همین رابطه سهم خودروهای هیبریدی از بازار خودروهای نو آمریکا در ماه آوریل ۲۰۲۶ به رکورد ۱۵.۴ درصد رسید که نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵ افزایش قابل‌توجهی داشته است. در مقابل، خودروهای تمام الکتریکی پس از حذف مشوق‌های مالیاتی فدرال توسط دولت ترامپ، با کاهش سهم بازار مواجه شده‌اند.

حضور پررنگ چین؛ چالشی بزرگ‌تر از قیمت بنزین

اگرچه افزایش قیمت سوخت تاکنون صنعت خودرو آمریکا را وارد بحران نکرده، اما بسیاری از فعالان صنعت معتقدند عوامل اصلی تهدید این صنعت را می‌توان در جای دیگری یافت. افزایش هزینه‌های زندگی، سیاست‌های تعرفه‌ای، تحولات مربوط به فناوری‌های هوش مصنوعی و به‌ویژه رشد سریع خودروسازان چینی، همگی به عواملی تعیین‌کننده و تاثیرگذار در آینده این صنعت تبدیل شده‌اند.

استیونز هشدار می‌دهد که افزایش همزمان قیمت خودرو و سوخت می‌تواند جذابیت خودروهای الکتریکی ارزان‌قیمت چینی را برای مصرف‌کنندگان آمریکایی افزایش دهد. به اعتقاد وی، خودروسازان آمریکایی برای حفظ جایگاه خود ناگزیر خواهند بود علاوه بر توسعه فناوری، بر تولید خودروهای اقتصادی، مقرون‌به‌صرفه و کم‌مصرف نیز تمرکز بیشتری داشته باشند.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که نزدیک به ۸۰ درصد نیروی کار آمریکا برای رفت‌وآمد روزانه به محل کار از خودرو شخصی استفاده می‌کنند. بنابراین هرگونه افزایش پایدار در هزینه سوخت مستقیما بر بودجه خانوارها اثر می‌گذارد و می‌تواند الگوی تقاضا در بازار خودرو را تغییر دهد.

در مجموع، هرچند شوک نفتی ناشی از جنگ ایران و آمریکا هنوز به نقطه‌ای نرسیده که ساختار صنعت خودروی آمریکا را دگرگون کند، اما تداوم آن در کنار سایر چالش‌های اقتصادی و رقابتی می‌تواند زمینه‌ساز تغییرات عمیق‌تری در سال‌های آینده باشد. تجربه تاریخی نشان داده است که تحولات بزرگ صنعت خودرو معمولا نه در نتیجه یک عامل منفرد، بلکه در اثر هم‌افزایی مجموعه‌ای از فشارهای اقتصادی، فناورانه و ژئوپلیتیکی شکل می‌گیرند؛ شرایطی که بسیاری از نشانه‌های آن امروز نیز در بازار جهانی خودرو قابل مشاهده است.

انتهای پیام//