رقابت نفسگیر در بازار عناصر نادر خاکی جهان زیر سایه جنگ ایران

به گزارش نماد اقتصاد، اهمیت عناصر نادر خاکی در بازارهای جهانی و نقش کلیدی آن‌ها در فناوری‌های نوین و صنایع های‌تک، بیش از پیش طی سالیان اخیر افزایش یافته است. این عناصر با وجود پراکندگی در سطح زمین به ‌دلیل دشواری در استخراج و جداسازی، از نقش راهبردی بالایی برخوردارند و بر این اساس، تامین پایدار آن‌ها به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های غول‌های صنعتی و اقتصادی جهان تبدیل شده است.

عناصر نادر خاکی به طور کلی به سه دسته اصلی طبقه‌بندی می‌شوند؛ عناصر کلیدی «Critical» شامل نئودیمیوم و پرازئودیمیوم که در ساخت آهن‌رباهای دائمی و فناوری‌های حیاتی نظیر هارددیسک‌ها و موتورها کاربرد دارند. عناصر سنگین «Heavy» همانند تربیوم، دیسمیوم، ایتریوم، هولمیوم، اربیوم و لومیوم که برای تولید آهن‌رباهای قوی، لیزرها، صنایع هوافضا و تجهیزات پزشکی به‌ کار می‌روند و عناصر سبک «Light» شامل لانتانیوم و سریوم که عمدتا در باتری‌ها، آلیاژها، کاتالیست‌ها و شیشه و رنگ‌دانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

سهم اندک ایران از ذخایر عناصر نادر خاکی جهان

طبق آمارهای منتشرشده توسط سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده آمریکا «USGS»، چین با برخورداری از ۴۹ درصد میزان ذخایر قطعی عناصر نادر خاکی جهان طی سال ۲۰۲۴ میلادی، در رتبه نخست دارندگان این ذخایر ارزشمند معدنی ایستاده است. پس از چین، برزیل با سهم ۲۳ درصد، هند ۸ درصد و استرالیا  ۶ درصد، در جایگاه‌های بعدی قرار گرفته‌اند و در ادامه نام کشورهایی همچون روسیه، ویتنام، آمریکا، گرینلند، تانزانیا، آفریقای جنوبی و کانادا به چشم می‌خورد.

در این میان، اگرچه نام ایران دیده نمی‌شود اما مطالعات زمین‌شناسی در مناطق معدنی نظیر چغارت، چادرملو و بافق، نشان از وجود ذخایر قابل‌توجه عناصر نادر خاکی با قابلیت استخراج اقتصادی دارد. بر این اساس و در حالی که انتظار می‌رود اقدامات لازم جهت استفاده از این پتانسیل بالقوه معدنی صورت پذیرد اما متاسفانه تولید عناصر نادر خاکی در کشور با برخی چالش‌ها اعم از نبود فناوری‌های به‌روز، نبود قوانین شفاف و عدم سرمایه‌گذاری‌های کافی مواجه بوده و منجر به عقب‌افتادگی ایران در بازارهای جهانی شده است.

اگرچه طی یکی دو سال گذشته، گام‌های موثری در راستای تولید عناصر نادر خاکی توسط برخی هلدینگ‌ها و شرکت‌های بزرگ معدنی در کشور برداشته شده است اما واقعیت امر اینکه اقدامات انجام‌شده به هیچ وجه پاسخگوی نیاز داخل نیست و انتظار می‌رود سرمایه‌گذاری‌های جدید توسط دولت و همچنین بخش خصوصی در این زمینه صورت پذیرد.

بالاگرفتن رقابت میان غول‌های اقتصادی و معدنی دنیا

در حال حاضر رقابت در مقیاس جهانی جهت اکتشاف، استخراج و کنترل زنجیره تامین عناصر نادر خاکی با شتابی فزاینده دنبال می‌شود و این حوزه به یکی از کسب‌وکارهای کلیدی در نیمه نخست قرن جاری تبدیل شده است.

هم‌زمان با تشدید درگیری‌ها در منطقه خاورمیانه و حملات گسترده دشمن آمریکایی صهیونی به ایران طی بیش از دو ماه اخیر، رقابت برای تامین عناصر حیاتی و کمیاب وارد مرحله بی‌سابقه‌ای شده است و غول‌های اقتصادی و معدنی برتر جهان به سرعت در حال بازسازی و تقویت زنجیره‌های تامین این مواد کلیدی هستند.

برای مثال، دولت ایالات متحده آمریکا طی هفته‌های اخیر از شرکت‌های معدنی این کشور خواسته است که تولید یک‌سری مواد معدنی ازجمله ایتریوم و تنگستن را افزایش دهند. همچنین، آمریکا اخیرا توافق‌نامه‌ای را با ژاپن به مظور تقویت تولید و سرمایه‌گذاری‌های جدید در زمینه عناصر حیاتی و کمیاب به امضا رسانده است که بیانگر رقابت بالای این دو ابرقدرت اقتصادی با چین به عنوان برجسته‌ترین تولیدکننده عناصر نادر خاکی در دنیاست.

دولت استرالیا به عنوان یکی از معدن‌خیزترین کشورهای جهان نیز اخیرا نسبت به کمبود احتمالی فلز تنگستن که کاربرد اساسی در صنایع نظامی دارد، هشدار داده است.

افزایش مصرف موشک‌ها و رهگیرهای دفاعی در جنگ رمضان، تقاضای جهانی تنگستن را به شکل کم‌سابقه‌ای افزایش داده و ذخایر فعلی این فلز راهبردی را تحت‌الشعاع قرار داده است. به علاوه، اعمال محدودیت‌های صادراتی و کاهش استخراج توسط چین در مقام کلیدی‌ترین بازیگر بازار تنگستن، جوامع غربی را با بحران تامین این فلز کمیاب مواجه کرده است.

در شرایطی که انسداد تنگه هرمز و اختلال در تجارت جهانی ناشی از جنگ ایران، انتقال تجهیزات معدنی و فرآوری برخی عناصر کمیاب و نادر خاکی را دشوار کرده است، بنابراین می‌توان گفت اگر تنش‌ها در منطقه خاورمیانه با ازسرگیری حملات دشمن آمریکایی صهیونی به ایران ادامه پیدا کند، جهان با بحران جدی در تامین مواد معدنی حیاتی، به‌ویژه در عرصه نظامی روبه‌رو خواهد شد و این بحران، بیشترین آسیب را به بدنه اقتصادهای برتر دنیا طی آینده نزدیک وارد خواهد کرد.

انتهای پیام//