تتر چگونه سقوط ریال را روایت کرد؟

به گزارش نماد اقتصاد، اگر قرار باشد برای تغییرات ارزش ریال در سال‌های اخیر یک نمودار ساده اما قابل فهم ترسیم کنیم، شاید قیمت تتر یکی از گویاترین شاخص‌ها باشد.

در ابتدای سال ۱۴۰۰، هر واحد تتر در محدوده ۲۵ هزار تومان معامله می‌شد و در بخش بزرگی از آن سال در کانال ۲۶ تا ۲۸ هزار تومان قرار داشت. داده‌های تاریخی قیمت تتر نشان می‌دهد این رمزارز در اسفند ماه ۱۴۰۰ حدود ۲۶ هزار و ۲۷۰ تومان قیمت داشته است.

یک سال بعد، فاصله قابل‌توجهی در بازار تتر ایجاد شد؛ به نحوی که قمت آن در اسفند ماه ۱۴۰۱ به محدوده ۴۵ هزار تومان رسید و در اواخر همان سال برای نخستین بار به شکل جدی وارد کانال‌های بالاتر شد.

در سال ۱۴۰۲، سرعت حرکت بیشتر شد و قیمت تتر در مقاطعی از مرز ۶۰ هزار تومان عبور کرد. سال ۱۴۰۳ نیز با عبور تتر از کانال ۷۰ هزار تومان همراه شد.

در سال ۱۴۰۴، بازار وارد مرحله تازه‌ای شد و قیمت تتر در مقاطعی از مرز ۱۰۰ هزار تومان عبور کرد. داده‌های تاریخی قیمت این رمزارز، سقف ۱۰۵ هزار و ۴۴۹ تومان را در فروردین ماه ۱۴۰۴ ثبت کرده است.

اما اتفاق اصلی در سال جاری رخ داد. تتر که در ابتدای سال در محدوده‌ای بسیار پایین‌تر از رکوردهای فعلی معامله می‌شد، در ادامه سال با شتاب زیادی بالا رفت و در مهر ماه وارد محدوده ۲۵۰ هزار تومان شد. نکته قابل توجه اینکه در روز سه‌شنبه ۷ مهر، قیمت تتر به ۲۵۴ هزار و ۹۵۰ تومان رسید و رکورد تاریخی جدیدی ثبت کرد.

به این ترتیب، فاصله میان قیمت تتر در سال ۱۴۰۰ و سقف مهر ماه ۱۴۰۵ به عدد قابل‌توجهی رسیده است. اگر مبنا را حدود ۲۷ هزار تومان در سال ۱۴۰۰ و سقف ۲۵۴ هزار و ۹۵۰ تومان در مهر ماه ۱۴۰۵ قرار دهیم، قیمت تتر طی این دوره تقریبا ۹.۴ برابر شده است؛ به بیان دیگر، قیمت ریالی تتر بیش از ۸۴۰ درصد افزایش یافته است.

چرا مردم تتر می‌خرند؟

در این سال‌ها رفتار مردم تغییر کرده است. وقتی تورم بالا می‌رود و قدرت خرید ریال کاهش پیدا می‌کند، بخشی از خانوارها و سرمایه‌گذاران به دنبال دارایی‌هایی می‌روند که ارزش آن‌ها کمتر به ریال وابسته باشد.

در اقتصاد ایران، این دارایی‌ها سال‌ها شامل دلار، طلا، سکه و املاک بوده‌اند اما تتر طی سال‌های اخیر، یک گزینه جدید به این فهرست اضافه کرده است.

مزیت تتر برای برخی کاربران، سرعت و دسترسی است؛ به نحوی که خرید و فروش آن به‌صورت شبانه‌روزی انجام می‌شود، امکان انتقال آن از طریق شبکه‌های بلاکچینی وجود دارد و برخلاف اسکناس، برای نگهداری آن نیاز به فضای فیزیکی وجود ندارد.

از سوی دیگر، تتر برای بخشی از فعالان اقتصادی و کاربران ایرانی ابزاری برای دسترسی به بازار رمزارزهای جهانی نیز محسوب می‌شود.

به همین دلیل، تقاضای تتر همواره صرفا تقاضای حفظ ارزش پول نیست بلکه بخشی از تقاضا مربوط به معاملات رمزارزی، انتقال دارایی و فعالیت‌های مالی دیجیتال است.

تتر؛ آینه‌ای برای رفتار ارزی مردم

اما شاید مهم‌ترین ویژگی تتر در اقتصاد ایران این باشد که بازار آن خیلی سریع به اخبار واکنش نشان می‌دهد.

اتفاقات روزهای اخیر نمونه روشنی از این مسئله است. تتر در روز سه‌شنبه هفتم مهر ماه تا ۲۵۴ هزار و ۹۵۰ تومان بالا رفت و رکورد تاریخی ثبت کرد.

اما امروز چهارشنبه هشتم مهر ماه، بانک مرکزی ایران اعلام کرد برای مدیریت بازار ارز، برنامه عرضه دو میلیارد دلار اسکناس را اجرا می‌کند که مرحله نخست آن عرضه یک میلیارد دلار از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی است. همچنین سقف تامین ارز برای اشخاص بالای ۱۸ سال به ۱۰ هزار دلار افزایش یافته است.

این خبر در حالی منتشر شد که بازار ارز طی روزهای اخیر در سطوح تاریخی قرار گرفته بود.

در چنین شرایطی، طبیعی است که بازار تتر نیز نسبت به اخبار مربوط به افزایش عرضه ارز حساس باشد. اگر معامله‌گران احتمال دهند عرضه بیشتر دلار بتواند فشار تقاضا را کاهش دهد، ممکن است بخشی از تقاضای تتر نیز عقب‌نشینی کند.

البته درباره ادعای افت تتر تا محدوده ۲۵۱ هزار تومان باید احتیاط کرد؛ چراکه نرخ تتر در صرافی‌های مختلف یکسان نیست و داده‌های منتشرشده امروز نیز ارقام متفاوتی را نشان می‌دهند. برخی منابع حتی قیمت‌های بالاتر از ۲۵۴ هزار تومان را برای امروز گزارش کرده‌اند. بنابراین نمی‌توان صرفا براساس یک نرخ لحظه‌ای گفت عرضه بانک مرکزی به‌طور قطعی باعث ریزش تتر شده است.

آنچه فعلا مشاهده می‌شود، هم‌زمانی خبر عرضه ارز با نوسان تتر است نه اثبات یک رابطه علت و معلولی قطعی.

دو میلیارد دلار می‌تواند تتر را پایین بیاورد؟

اگر عرضه ارز بانک مرکزی واقعا به افزایش عرضه قابل‌دسترس در بازار منجر شود و انتظارات معامله‌گران نسبت به کمبود ارز تغییر کند، می‌تواند بخشی از فشار تقاضا را کاهش دهد.

اما بازار ارز فقط با حجم عرضه تعیین نمی‌شود. انتظارات تورمی، تقاضای احتیاطی، شرایط سیاسی، درآمدهای ارزی، رفتار صادرکنندگان و واردکنندگان و چشم‌انداز اقتصادی نیز در قیمت نقش دارند.

بنابراین دو میلیارد دلار عرضه ارز، لزوما به معنای تغییر دائمی روند قیمت تتر نیست. حتی اگر تتر در واکنش اولیه به خبر کاهش پیدا کند، برای ارزیابی اثر پایدار این سیاست باید دید عرضه ارز با چه سرعتی انجام و چه مقدار از آن واقعا جذب بازار می‌شود و رفتار تقاضا چگونه تغییر می‌کند.

به همین دلیل، تتر می‌تواند در این مرحله به یک آزمون لحظه‌ای برای سیاست ارزی بانک مرکزی تبدیل شود.

محدودیت سه‌روزه خرید و فروش تتر

بنا بر اطلاعیه پلتفرم‌های رمزارزی، به دستور نهاد ناظر به همه صرافی‌ها و پلتفرم‌های ارائه‌دهنده خدمات رمزارزی، با هدف «کنترل هیجانات بازار ارز» برخی محدودیت‌ها تنها بر روی معاملات تتر از امروز چهارشنبه هشتم مهر ماه ساعت ۲۱ تا روز یکشنبه ۱۲ مهر ماه ساعت ۲۱ اعمال خواهد شد.

براساس این دستورالعمل، روال‌های زیر دچار تغییر خواهند شد:

• تعطیلی بازار تتر از ساعت ۲۱ تا ۹ صبح روز بعد؛
• تعیین سقف خرید روزانه دو هزار تتر برای هر کاربر؛
• حذف نمایش نرخ و نمودار تغییرات نرخ تتر از اعلانات سایت؛
• رعایت سقف نرخ اعلامی تتر، به‌گونه‌ای که از نرخ دلار بازار آزاد بیشتر نباشد؛

نهادهای نظارتی هشدار داده‌اند که تخلف از ضوابط ابلاغی، به مسدودی حساب‌های بانکی صرافی و تشکیل پرونده‌ی قضایی با عنوان پول‌شویی منجر خواهد شد. نظارت بر اجرای صحیح این دستورالعمل به وزارت اطلاعات واگذار شده است و صرافی‌های هماهنگ‌شده باید هرچه سریع‌تر اتصال خود به سامانه‌ی امن انتقال داده را تکمیل کنند.

تتر فقط یک رمزارز نیست

در سال ۱۴۰۰ شاید تصور اینکه تتر به چنین سطحی از اهمیت در بازار ایران برسد، برای بسیاری دشوار بود امروز اما تتر بخشی از ادبیات روزمره بازار ارز شده است.

وقتی دلار بالا می‌رود، تتر واکنش نشان می‌دهد؛ وقتی خبر عرضه ارز منتشر می‌شود، معامله‌گران تتر آن را دنبال می‌کنند و وقتی ریسک‌های اقتصادی و سیاسی افزایش پیدا می‌کند، تقاضا برای دارایی‌های دلاری نیز می‌تواند تغییر کند.

به همین دلیل، تتر در ایران دیگر فقط یک ابزار معاملاتی در بازار رمزارز نیست بلکه به یکی از آینه‌های انتظارات ارزی تبدیل شده است؛ رکورد ۲۵۴ هزار و ۹۵۰ تومانی روز گذشته نیز دقیقا از همین زاویه اهمیت دارد.

در مقابل، برنامه بانک مرکزی برای عرضه دو میلیارد دلار نشان می‌دهد سیاست‌گذار نیز تلاش دارد با افزایش عرضه ارز، فشار موجود در بازار را مدیریت کند. مرحله نخست این برنامه، یک میلیارد دلار اعلام شده است.

حالا پرسش اصلی نه این است که تتر چیست و نه حتی اینکه فردا چند تومان خواهد شد؛ مسئله مهم‌تر این است که آیا سیاست‌های ارزی می‌توانند شکاف میان تقاضای ارز و عرضه آن را کاهش دهند یا خیر؟

اگر پاسخ مثبت باشد، تتر نیز می‌تواند به این تغییر واکنش نشان دهد؛ همان‌طور که خبرهای مربوط به تشدید تقاضای ارزی در روزهای گذشته به صعود آن کمک کرد.

اما اگر فشارهای بنیادی بازار ارز پابرجا بماند، یک کاهش مقطعی در قیمت تتر لزوما به معنای تغییر مسیر بلندمدت آن نخواهد بود.

در نهایت تتر در بازار جهانی همچنان تقریبا یک دلار بوده و این ریال است که طی این پنج سال تغییر کرده و تتر فقط این تغییر را با یک عدد بزرگ روی صفحه نمایش داده است.