خروج خاموش زنان از بازار کار رسمی

به گزارش نماد اقتصاد، صبح، پیش از آنکه روز کاری شروع شود، حساب‌وکتاب آغاز می‌شود، چند دقیقه تا ایستگاه مترو، چقدر انتظار در سکوی شلوغ و اگر قرار باشد به‌جای آن تاکسی اینترنتی گرفت، چه مقدار از دستمزد ماهانه صرف رفت‌وآمد خواهد شد؟ برای بخشی از زنان، پاسخ این پرسش‌ها مسیر شغلی‌شان را عوض کرده است.

کار را کنار نگذاشته‌اند؛ کار را به خانه، صفحه گوشی و سفارش‌های پروژه‌ای برده‌اند. این جابه‌جایی می‌تواند وقت و اختیار بیشتری به آن‌ها بدهد، اما گاهی به قیمت از دست رفتن بیمه، مرخصی و درآمد قابل پیش‌بینی تمام می‌شود. مسئله فقط علاقه به دورکاری نیست؛ برای بعضی زنان شغل حضوری دیگر از نظر زمان و هزینه به‌صرفه نیست.

شغلی که پیش از رسیدن به محل کار، هزینه دارد

حقوق درج‌شده در قرارداد، تمام چیزی نیست که یک کارمند از شغل حضوری به دست می‌آورد. باید کرایه رفت‌وآمد، ساعت‌های سپری‌شده در مسیر، هزینه غذا و در مواردی مراقبت از کودک را هم در کنار آن گذاشت.
این هزینه‌ها برای کسی که مسیر طولانی و دستمزد محدود دارد، می‌توانند تفاوت میان «داشتن شغل» و «به‌صرفه بودن شغل» را رقم بزنند.
حمل‌ونقل عمومی برای بسیاری از شهروندان ارزان‌ترین راه رفت‌وآمد است، اما ازدحام مترو و اتوبوس، انتظار و دشواری دسترسی از خانه تا ایستگاه، استفاده روزانه از آن را برای همه آسان نمی‌کند.
بخشی از زنان و مردان به‌دلیل همین شرایط، تاکسی اینترنتی را انتخاب می‌کنند. استفاده از اسنپ و دیگر تاکسی‌های اینترنتی، به‌ویژه برای نسل جوان، به بخشی عادی از رفت‌وآمد شهری تبدیل شده است؛ بااین‌حال، راحتی و امکان سفارش سریع خودرو، هزینه رفت‌وآمد هرروزه را از بین نمی‌برد. کرایه دو سفر در روز، وقتی در تعداد روزهای کاری ماه ضرب شود، ممکن است سهم بزرگی از حقوق را مصرف کند.
استفاده از تاکسی اینترنتی، به‌ویژه برای نسل جوان، به بخشی عادی از رفت‌وآمد شهری تبدیل شده است. طبق گزارش سال ۱۴۰۴ اسنپ، بیش از ۱٫۵ میلیارد سفر شهری در این پلتفرم ثبت شده است.
این عدد گستردگی استفاده را نشان می‌دهد، اما مشخص نمی‌کند چه تعداد از این سفرها مربوط به زنان شاغل بوده یا چه کسانی به‌دلیل هزینه رفت‌وآمد، کار غیرحضوری را انتخاب کرده‌اند.
برای زنی که هر روز رفت‌وبرگشت با تاکسی اینترنتی را به شلوغی مترو ترجیح می‌دهد، معیار اصلی ساده‌تر است: در پایان ماه، چه مقدار از حقوقش پس از پرداخت کرایه باقی می‌ماند؟کار ادامه دارد، قرارداد عوض می‌شود
دورکاری برای همه یک شکل ندارد. زنی ممکن است کارمند یک شرکت باشد و همان وظایف پیشین را از خانه انجام دهد. فرد دیگری ممکن است سفارش تولید محتوا، طراحی، آموزش، فروش یا خدمات را از طریق شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌ها بگیرد. هر دو از خانه کار می‌کنند، اما امنیت شغلی و حقوق قانونی‌شان لزوما یکسان نیست.
داده‌های بازار کار نیز تصویر نگران‌کننده‌ای از اشتغال زنان نشان می‌دهد. در گزارش منتشرشده از آمار پاییز ۱۴۰۴، نرخ مشارکت اقتصادی زنان نسبت به پاییز سال قبل از ۱۴٫۵ به ۱۳٫۶ درصد و نسبت اشتغال آنان از ۱۲٫۵ به ۱۱٫۵ درصدکاهش یافته است.

دورکاری به‌خودی‌خود مانع بیمه نیست

اینجا یک تفاوت تعیین‌کننده وجود دارد؛ زنی که با رابطه کاری مشمول قانون کار از خانه کار می‌کند، صرفا به‌دلیل دورکار بودن از بیمه و مزایای قانونی محروم نمی‌شود.
ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان مشمول این قانون را به بیمه کردن کارگران خود مکلف می‌کند. محل انجام کار، به‌تنهایی، این تکلیف را از میان نمی‌برد.

مشکل بیشتر برای کسانی پدید می‌آید که کارشان در قالب سفارش‌های پراکنده، قراردادهای مبهم یا فعالیت مستقل پلتفرمی انجام می‌شود. آن‌ها ممکن است درآمد داشته باشند، اما کارفرمای مشخصی برای پرداخت بیمه نداشته باشند یا در عمل از بیمه کارفرمایی، مرخصی باحقوق، عیدی و دیگر مزایای شغل سازمانی برخوردار نشوند.
این تفاوت در روزهای بیماری یا زمانی که سفارش‌ها کم می‌شود، آشکارتر است. کارمند بیمه‌شده معمولا به پشتوانه قرارداد و سابقه بیمه تکیه می‌کند؛ اما کسی که درآمدش به تعداد سفارش‌های ماه وابسته است، ممکن است هم‌زمان با توقف کار، درآمدش را نیز از دست بدهد.

چرا کار غیرحضوری جذاب‌تر شده است؟

نخستین دلیل، بازپس‌گرفتن وقت است. حذف رفت‌وآمد روزانه می‌تواند چند ساعت به روز اضافه کند؛ ساعت‌هایی که برای زنی با مسئولیت مراقبت از فرزند، سالمند یا انجام کارهای خانه ارزش اقتصادی و شخصی دارد. انعطاف زمانی همچنین به دانشجویان و کسانی که امکان حضور در ساعت اداری ثابت ندارند، فرصت کار می‌دهد.

دلیل دوم، کاهش هزینه شروع و ادامه کار است. برای کسی که به لپ‌تاپ، تلفن همراه یا مهارتی قابل ارائه از راه دور دسترسی دارد، گرفتن سفارش آنلاین ممکن است از پذیرش شغلی با مسیر طولانی و حقوق پایین به‌صرفه‌تر باشد. پلتفرم‌ها نیز پیدا کردن مشتری یا سفارش را آسان‌تر کرده‌اند، هرچند آسان شدن ورود به بازار، تضمینی برای درآمد ثابت نیست.
دلیل سوم به کیفیت فرصت‌های حضوری برمی‌گردد. اگر یک شغل حضوری دستمزد مناسب، مسیر رفت‌وآمد قابل تحمل و چشم‌انداز پیشرفت داشته باشد، هزینه رفتن به محل کار می‌تواند توجیه پیدا کند. اما وقتی حقوق پایین است و زمان و هزینه مسیر بالا می‌رود، پیشنهاد کار از خانه جذاب‌تر می‌شود؛ حتی اگر قرارداد آن ضعیف‌تر باشد. در چنین وضعی، «ترجیح دورکاری» همیشه یک انتخاب کاملاً آزادانه نیست؛ گاهی واکنشی به شرایط شغل‌های در دسترس است.

انعطاف بیشتر، امنیت کمتر

گسترش مشاغل خانگی و پلتفرمی می‌تواند راه ورود زنان بیشتری به کار درآمدزا را باز کند. بااین‌حال، اگر این کارها بدون قرارداد روشن و امکان دسترسی به بیمه رشد کنند، حاصل آن اشتغال همراه با نااطمینانی خواهد بود. زنی که امروز سفارش می‌گیرد، باید بداند در برابر پرداخت‌نشدن دستمزد، بیماری یا کاهش ناگهانی تقاضا چه پشتوانه‌ای دارد.
خروج خاموش زنان از شغل حضوری به طور کلی به عواملی چون، رفت‌وآمد دشوار و پرهزینه، دستمزدهایی که گاهی آن هزینه را جبران نمی‌کنند، مسئولیت‌های مراقبتی و فرصت تازه‌ای که کار آنلاین فراهم کرده بستگی دارد.
پرسش اصلی برای بازار کار این است که آیا می‌تواند انعطاف کار غیرحضوری را با بیمه و حقوق شغلی قابل اتکا همراه کند؛ یا زنان برای کم کردن هزینه امروز، ناچار می‌شوند از امنیت فردای خود صرف‌نظر کنند.