چگونه چین در سکوت بازار جهانی انرژی‌های پاک را قبضه کرده است؟

به گزارش نماد اقتصاد، به نظر می‌رسد چین در سکوت و به دور از هیاهوی سیاسی، جایگاه خود را به عنوان بازیگر مسلط زنجیره تامین و بازار جهانی انرژی‌های پاک تثبیت کرده و به نظر می‌رسد برنده اصلی تحولات اخیر بازار انرژی باشد.

جنگ خاورمیانه و اختلال در جریان صادرات نفت از خلیج فارس نه تنها وابستگی کشورها به امنیت انرژی را برجسته‌تر کرده، بلکه روند گذار جهانی به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر را نیز با سرعتی فراتر از پیش‌بینی‌ها تسریع کرده است؛ روندی که بیش از هر کشور دیگری به نفع پکن تمام شده است.

جنگ خاورمیانه و بازتعریف مفهوم امنیت انرژی 

برای دهه‌ها امنیت انرژی در بسیاری از کشورها مترادف با دسترسی پایدار به نفت و گاز ارزان‌قیمت بود اما بحران ناشی از جنگ در خاورمیانه و اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، این معادله را دستخوش تغییر کرد.

پیش از آغاز درگیری‌ها در ماه فوریه ۲۰۲۶، حدود یک‌پنجم نفت و فرآورده‌های نفتی جهان از طریق تنگه هرمز به بازارهای بین‌المللی منتقل می‌شد. بسته شدن ناگهانی این مسیر راهبردی موجب جهش قیمت‌ها، اختلال در زنجیره‌های تامین و افزایش آسیب‌پذیری کشورهای واردکننده انرژی شد.

در چنین شرایطی بسیاری از دولت‌ها به این جمع‌بندی رسیدند که کاهش وابستگی به واردات سوخت‌های فسیلی و توسعه زیرساخت‌های انرژی پاک، دیگر صرفا یک انتخاب در راستای حمایت از محیط زیست نیست بلکه به یکی از ارکان امنیت ملی و اقتصادی تبدیل شده است.

چین؛ مالک زنجیره تامین انرژی‌های پاک

همزمان با افزایش تقاضا برای پروژه‌های خورشیدی، سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی و خودروهای الکتریکی، وابستگی اقتصاد جهانی به زنجیره تامین چین بیش از گذشته آشکار شده است.

پکن طی بیش از یک دهه سرمایه‌گذاری گسترده، موفق شده کنترل بخش عمده زنجیره ارزش فناوری‌های انرژی پاک از استخراج و فرآوری مواد معدنی راهبردی گرفته تا تولید سلول‌های خورشیدی، باتری‌های لیتیوم یون، تجهیزات ذخیره‌سازی انرژی و قطعات مورد استفاده در خودروهای الکتریکی را در اختیار بگیرد.

در نتیجه، تقریبا تمامی کشورهایی که به دنبال تسریع روند گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر هستند، به نوعی به ظرفیت تولید صنعتی چین وابسته شده‌اند.

جهش صادرات انرژی پاک چین به آمریکا

نکته قابل‌توجه در همین رابطه این‌که حتی ایالات متحده که سال‌ها سیاست مهار صنعتی و تجاری چین را دنبال کرده، اکنون به یکی از مشتریان رو به رشد تجهیزات انرژی‌های پاک ساخت این کشور تبدیل شده است.

آمارهای تجاری نشان می‌دهد صادرات سلول‌های فتوولتائیک چین به آمریکا طی ماه می ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵ حدود ۳۴۶ درصد افزایش یافته و ارزش آن به نزدیک ۴۰ میلیون دلار رسیده است. همچنین صادرات باتری‌های لیتیوم یون با رشد ۲۰.۸ درصدی به حدود ۷۸۰ میلیون دلار افزایش یافته و صادرات باتری‌های سرب اسیدی نیز رشد خیره‌کننده ۱۵۱ درصدی را به ثبت رسانده است.

این ارقام نشان می‌دهد که حتی در بحبوحه رقابت ژئوپلیتیکی و تعرفه‌های تجاری، وابستگی بازار آمریکا به فناوری‌ انرژی‌های پاک چین همچنان در حال افزایش است.

هوش مصنوعی؛ موتور جدید تقاضای انرژی

یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش تقاضا برای تجهیزات انرژی پاک، رشد انفجاری مصرف برق در صنعت هوش مصنوعی و مراکز داده است.

گسترش زیرساخت‌های پردازشی مورد نیاز مدل‌های هوش مصنوعی، مصرف انرژی را در اقتصادهای پیشرفته به سطوح بی‌سابقه‌ای رسانده است. در همین راستا، شرکت‌های بزرگ فناوری و اپراتورهای مراکز داده در آمریکا به سرعت در حال توسعه پروژه‌های جدید تولید برق هستند.

این مسئله باعث شده سیاست‌گذاران آمریکایی رویکرد استفاده از تمامی منابع انرژی را در پیش بگیرند؛ راهبردی که در آن انرژی‌های تجدیدپذیر، انرژی هسته‌ای و گاز طبیعی به صورت همزمان برای پاسخگویی به تقاضای فزاینده مورد استفاده قرار می‌گیرند.

آشتی موقت تجاری واشنگتن و پکن

تحولات ژئوپلیتیکی ناشی از جنگ ایران و آمریکا، معادلات تجاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان را نیز تحت تاثیر قرار داده است.

سفر اخیر دونالد ترامپ به پکن و تلاش برای کاهش تنش‌های تجاری میان آمریکا و چین، زمینه را برای افزایش همکاری‌های اقتصادی میان دو کشور فراهم کرده است. به نظر می‌رسد واشنگتن در شرایطی که بازارهای انرژی با ابهامات گسترده مواجه هستند، به دنبال ایجاد ثبات در روابط تجاری با چین و کاهش ریسک‌های ناشی از زنجیره تامین جهانی باشد.

یکی از نخستین نتایج این رویکرد، افزایش ورود تجهیزات خورشیدی و سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی ساخت چین به بازار آمریکا بوده است؛ تجهیزاتی که به دلیل مقیاس بالای تولید و مزیت هزینه‌ای چین، قیمت بسیار پایین‌تری نسبت به محصولات مشابه تولید شده در سایر کشورها دارند.

برنده واقعی جنگ انرژی چه کسی است؟

اگرچه جنگ ایران و آمریکا موجب نوسانات شدید در بازار نفت و گاز شده است اما به نظر می‌رسد بزرگ‌ترین برنده این تحولات نه تولیدکنندگان نفت، بلکه صنعت انرژی پاک چین باشد.

افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت عرضه سوخت‌های فسیلی، بسیاری از کشورها را به سمت توسعه سریع‌تر انرژی‌های تجدیدپذیر سوق داده و از آنجا که بخش عمده تجهیزات مورد نیاز این گذار در چین تولید می‌شود، پکن عملا در حال تبدیل شدن به تامین‌کننده اصلی زیرساخت‌های انرژی قرن بیست و یکم است.

در واقع، اگر قرن بیستم را عصر سلطه کشورهای صاحب ذخایر نفت و گاز بدانیم، قرن حاضر ممکن است به عرصه خودنمایی کشورهایی تبدیل شود که کنترل زنجیره تامین فناوری‌های انرژی پاک را در اختیار دارند؛ حوزه‌ای که چین در آن فاصله قابل‌توجهی با رقبای خود ایجاد کرده است.

از جنگ برای دسترسی به نفت تا رقابت بر سر فناوری

جنگ ایران و آمریکا نشان داد امنیت انرژی دیگر صرفا به حفاظت از مسیرهای انتقال نفت محدود نمی‌شود و توانایی کشورها در تولید داخلی برق، ذخیره‌سازی انرژی و دسترسی به فناوری‌های پاک نیز به همان اندازه اهمیت یافته است.

در چنین شرایطی، رقابت ژئوپلیتیکی در آینده احتمالا کمتر بر سر میادین نفتی و بیشتر بر سر مواد معدنی راهبردی، فناوری باتری، زنجیره تامین پنل‌های خورشیدی و زیرساخت‌های هوش مصنوعی شکل خواهد گرفت.

اگر این روند ادامه یابد، چین ممکن است بدون شلیک حتی یک گلوله در جنگ انرژی قرن بیست و یکم پیروز شود؛ جنگی که میدان نبرد آن نه چاه‌های نفت، بلکه کارخانه‌های تولید باتری، خطوط تولید پنل‌های خورشیدی و مراکز داده هوش مصنوعی خواهد بود.