«ومعادن»؛ پیشران تحقق اقتصاد معدن به جای نفت در ایران

به گزارش نماد اقتصاد، محمدرضا طارمی/ جایگزینی اقتصاد معدن به جای اقتصاد نفت، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه‌ای مانند ایران، یک راهبرد اساسی برای دستیابی به رشد پایدار و کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی محسوب می‌شود. در حالی که اقتصاد نفتی به شدت وابسته به قیمت‌های جهانی است و تحت تاثیر عوامل سیاسی، تحریم‌ها، بحران‌های بین‌المللی و تنش‌های ژئوپلیتیکی تغییر می‌کند اما در مقابل بازارهای مصرف معدنی گسترده‌تر و متنوع‌تر بوده و تنوع مواد معدنی اعم از سنگ‌آهن، مس، سرب و روی، طلا و…، احتمال ریسک را توزیع می‌کند. از طرفی، همگام با حرکت جهانی به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر، کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و توسعه فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی، ممکن است تقاضای نفت در بلندمدت کاهش یابد اما فلزات اساسی و عناصر معدنی علی‌الخصوص فولاد، مس و آلومینیوم برای صنایع نوین، انرژی‌های پاک، خودروهای برقی و زیرساخت‌ها ضروری‌اند و بسیاری از مواد معدنی در آینده اهمیت استراتژیک بیشتری خواهند یافت.

نکته حائز اهمیت دیگر اینکه در اقتصاد نفت، بخش بزرگی از درآمد از فروش مستقیم این کامودیتی حاصل می‌شود اما در اقتصاد معدن، امکان توسعه زنجیره‌های فرآوری و صنایع پایین‌دستی بیشتر است و می‌توان چندین برابر ارزش ماده خام، محصول نهایی تولید کرد. از طرفی، نفت یک صنعت سرمایه‌بر و کم‌اشتغال به شمار می‌آید اما بخش معدن و صنایع معدنی، اشتغال مستقیم در سراسر زنجیره ارزش و اشتغال غیرمستقیم در بخش‌هایی همچون حمل‌ونقل، خدمات فنی، تجهیزات و صنایع تبدیلی را به همراه خواهد داشت و فرصت‌های شغلی پایدار را به‌ویژه در مناطق محروم و کمتر توسعه‌یافته کشور ایجاد خواهد کرد.

باید توجه داشت در حالی که درآمد نفت بیشتر در مرکز اقتصاد توزیع می‌شود، فعالیت‌های معدنی در سطح استان‌ها و مناطق مختلف پراکنده‌اند و می‌توانند زیرساخت‌های محلی را توسعه دهند، مانع تمرکزگرایی اقتصادی شوند و به عدالت منطقه‌ای کمک کنند. از آنجایی که صنعت نفت مدت‌هاست در تیررس مستقیم تحریم‌های ظالمانه اقتصادی و بین‌المللی قرار گرفته است، صادرات محصولات متنوع معدنی و فلزی، شناسایی و محدودسازی منابع را دشوارتر و مسیرهای تجاری را متنوع‌تر کرده و وابستگی به یک کانال درآمدی مشخص همچون نفت را کاهش داده است.

در مجموع می‌توان گفت اقتصاد معدن‌محور، به توسعه صنایع مادر مانند فولاد و سیمان منجر شده که خود پایه توسعه صنعتی و تولید ملی به حساب می‌آیند و این امر، به صنعتی ‌شدن واقعی اقتصاد کشور کمک شایانی خواهد کرد؛ البته تحقق اقتصاد معدن نیازمند یک‌سری اقدامات اساسی همچون سرمایه‌گذاری در حوزه اکتشافات، جلوگیری از خام‌فروشی، رعایت استانداردهای زیست‌محیطی، اصلاح سیاست‌های حمایتی و صادراتی و… است که می‌بایست در دستور کار دولت و متولیان امر قرار گیرد و اجرای آن‌ها به طور جدی از سوی فعالان بخش معدن و صنایع معدنی دنبال شده تا مسیر تحقق این مهم بیش از پیش در افق پیش‌رو هموار شود.

«ومعادن»؛ بنگاه اقتصادی پیشران در تحقق اقتصاد معدن به جای نفت

شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات «ومعادن» را می‎‌توان یکی از بزرگ‌ترین هلدینگ‌های معدنی و فلزی در کشور برشمرد که از زمان راه‌اندازی خود تا به امروز، سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی بر روی اجرای پروژه‌های معدنی و فلزی انجام داده است. این هلدینگ هم‌اکنون به عنوان یکه‌تاز اجرای طرح‌های پیشران اقتصادی شناخته می‌شود که راه‌اندازی هرکدام از این پروژه‌ها، گام بلندی در راستای تحقق اقتصاد معدن به جای نفت در کشور به شما می‌آید. سهام‌داران «ومعادن» شامل شرکت فولاد مبارکه ۵۰٫۴۶ درصد، صندوق بیمه روستاییان و عشایر ۱۹٫۳۷ درصد، شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین ۷٫۶۳ درصد و سایر ۲۲٫۴۹ درصد هستند و ترکیب پرتفوی آن به تفکیک بورسی و غیربورسی شامل ۹۲ درصد بورسی و ۸ درصد غیربورسی است؛ ضمن اینکه به تفکیک صنایع سرمایه‌پذیر نیز شامل استخراج کانه‌های فلزی ۷۳٫۱۸ درصد، فلزات اساسی ۱۱٫۵۹ درصد، سرمایه‌گذاری‌ها ۷٫۹۲ درصد و سایر صنایع ۷٫۳۱ درصد می‌شود.

ترکیب ارزش روز پرتفوی شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات «ومعادن» متشکل از شرکت‌های معدنی و صنعتی گل‌گهر «کگل» ۲۱ درصد، ملی صنایع مس ایران «فملی» ۱۹ درصد، معدنی و صنعتی چادرملو «کچاد» ۱۵ درصد، توسعه معدنی و صنعتی صبانور «کنور» ۱۴ درصد،  معدنی و صنعتی گهرزمین «کگهر» ۱۴ درصد، مجتمع فولاد خراسان «فخاس» ۶ درصد، تجلی توسعه معادن و فلزات «تجلی» ۶ درصد، آهن و فولاد ارفع «ارفع» ۳ درصد به علاوه سایر ۲ درصد و ترکیب بهای تمام شده پرتفوی غیربورسی این هلدینگ متشکل از شرکت‌های پویا انرژی ۲۷ درصد، پرتو تابان معادن و فلزات ۲۳ درصد، توسعه آهن و فولاد گل‌گهر ۱۴ درصد، بین‌المللی مهندسی ایران (ایریتک) ۵ درصد، کاوند نهان زمین ۳ درصد به علاوه سایر ۲۸ درصد است.

طرح‌های پیشران «ومعادن» در مسیر توسعه و پیشرفت

همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات «ومعادن» راهبری اجرای هفت طرح از ۴۸ طرح پیشران اقتصادی تعریف‌شده در کشور را بر عهده دارد و از این رو یکه‌تاز توسعه اقتصاد معدن محسوب می‌شود. شرکت صنایع فولاد کردستان هم‌اکنون دو پروژه‌ احداث کارخانه احیا مستقیم با ظرفیت تولید سالیانه یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن آهن اسفنجی در شهرستان بیجار و پروژه فولادسازی و نورد پیوسته به روش (CSP) با ظرفیت تولید سالیانه یک ‌میلیون تن ورق گرم فولادی در شهرستان قروه را در دست اقدام دارد. پروژه احداث کارخانه کنسانتره‌سازی با ظرفیت تولید سالیانه ۲٫۵ میلیون تن کنسانتره سنگ‌آهن در شرکت توسعه معدنی و صنعتی صبانور، دیگر پروژه پیشران «ومعادن» محسوب می‌شود.

پروژه احداث کارخانه گندله‌سازی با ظرفیت تولید سالیانه یک میلیون تن گندله (فاز اول) در شرکت صبا امید غرب خاورمیانه، ازجمله مهم‌ترین طرح‌های پیشران هلدینگ «ومعادن» است که پیش‌بینی می‌شود در سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری برسد. اجرای بلوک سوم نیروگاه سیکل ترکیبی شهید باکری سمنان با ظرفیت ۳۶۰ مگاوات ( دو واحد بخار ۱۸۰ مگاوات) توسط شرکت پویا انرژی، پروژه پیشران دیگری به شمار می‌آید که در دست اقدام است و در صورت بهره‌برداری از این فاز، مجموع ظرفیت تولید برق شرکت به یک هزار و ۱۰۰ مگاوات افزایش خواهد یافت. پروژه احداث کارخانه احیا مستقیم با ظرفیت تولید سالیانه یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن آهن اسفنجی در شرکت مجتمع آهن و فولاد الماس آرتاویل، دیگر پروژه پیشران «ومعادن» بوده که به عنوان مهم‌ترین طرح صنعتی استان اردبیل نیز شناخته می‌شود و تمام تلاش‌ها برای راه‌اندازی آن در سال ۱۴۰۵ به کار گرفته شده است. پروژه احداث کارخانه احیا مستقیم با ظرفیت تولید سالیانه یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن آهن اسفنجی در شرکت فولاد اقلید پارس نیز ازجمله پروژه‌های پیشران «ومعادن» به حساب می‌آید که تکمیل و اجرای آن، اشتغال‌زایی مستقیم و غیرمستقیم بیش از یک هزار و ۳۰۰ نفری را به همراه خواهد داشت و توسعه‌ای چشمگیر را در سطح منطقه رقم خواهد زد.

علاوه‌ بر پروژه‌های پیشران مذکور، شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات «ومعادن» راهبری اجرای پروژه مس جانجا به عنوان بزرگ‌ترین طرح معدنی و صنعتی در سطح استان سیستان و بلوچستان را نیز بر عهده دارد. این پروژه که با سرمایه‌گذاری ۴۵۰ میلیون یورویی و با هدف تولید سالیانه ۱۳۰ هزار تن کنسانتره مس توسط شرکت توسعه معادن و صنایع مس جانجا در حال اجراست، زمینه اشتغال‌زایی مستقیم و غیرمستقیم بیش از ۶ هزار نفری را پس از بهره‌برداری فراهم خواهد کرد و تحولی اساسی را در منطقه کمتر توسعه‌یافته سیستان و بلوچستان رقم خواهد زد. از دیگر پروژه‌های مهم در دست اجرای «ومعادن» می‌توان به احداث کارخانه الکترود گرافیتی با ظرفیت تولید سالیانه ۳۰ هزار تن الکترود در شرکت صنعت گستر سورنا کازرون، احداث کارخانه فروآلیاژ شیروان با ظرفیت تولید سالیانه ۲۵ هزار تن فروسیلیکومنگنز در فاز اول و ۴۰ هزار تن فرومنگنز در فاز دوم در شرکت صنایع فروآلیاژ شیروان، احداث کارخانه تایر با ظرفیت تولید سالیانه ۲۷ هزار تن تایر در شرکت آریا تایر هامون و احداث کارخانه تسمه نوار نقاله استیل کورد با ظرفیت تولید سالیانه ۱۵ هزر تن در شرکت کانیار ساعی اشاره کرد.

در پایان باید گفت در حالی که روزبه‌روز بر ضرورت و اهمیت جایگزینی اقتصاد معدن به جای نفت افزوده می‌شود، بی‌شک نقش هلدینگ «ومعادن» در این مسیر پررنگ‌تر از قبل خواهد شد و امید است محدودیت‌های پیش‌روی این هلدینگ، به‌ویژه در حوزه تامین مالی با حمایت دولت و نهادهای بالادستی رفع شود تا شاهد تحقق اقتصاد معدن در کشور طی افق پیش‌رو باشیم.