تورم شش ماهه چگونه سبد خرید را کوچک‌تر کرد؟

به گزارش نماد اقتصاد، شش ماه از سال ۱۴۰۵ گذشته و مسیر قیمت‌ها دیگر شبیه یک خط آرام و قابل پیش‌بینی نیست. فروردین با تورم ماهانه پنج‌درصدی شروع شد، اردیبهشت نرخ ماهانه به ۸.۸ درصد رسید، خرداد دوباره نزدیک ۶ درصد شد و در تیرماه سرعت افزایش قیمت‌ها پایین آمد. مرداد دوباره سه‌درصدی شد و شهریور با تورم ماهانه ۴.۲ درصد به پایان رسید. در همین فاصله، تورم نقطه‌به‌نقطه از ۷۳.۵ درصد در فروردین به ۸۹.۸ درصد در شهریور رسید. تورم سالانه هم از ۵۳.۷ درصد به ۷۳.۶ درصد افزایش یافت.

اعداد مرکز آمار یک تصویر روشن از نیمه نخست سال می‌دهد: قیمت‌ها در هر ماه با سرعت یکسان بالا نرفته‌اند، اما سطح قیمت‌ها پیوسته بالاتر رفته است. به همین دلیل، حتی ماه‌هایی که تورم ماهانه کاهش پیدا کرده‌اند، به معنای ارزان‌شدن کالاها نبوده‌اند؛ فقط سرعت گران‌شدن کمتر شده است.

فروردین؛ سال از همان ابتدا گران شروع شد

فروردین ۱۴۰۵ با شاخص قیمت مصرف‌کننده ۵۶۹.۳ به پایان رسید. تورم ماهانه پنج درصد بود؛ یعنی متوسط قیمت سبد کالا و خدمات نسبت به اسفند ۱۴۰۴ پنج درصد افزایش پیدا کرد. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز به ۷۳.۵ درصد رسید و تورم سالانه ۵۳.۷ درصد ثبت شد.

این شروع سال، در ادامه روندی قرار داشت که از ماه‌های پایانی سال قبل آغاز شده بود. قیمت‌ها از اسفند با سطح بالایی وارد سال جدید شدند و در فروردین نیز افزایش ادامه پیدا کرد. برای خانواری که درآمدش در ابتدای سال هنوز تغییر نکرده بود، همین پنج درصد افزایش ماهانه به معنای افزایش مستقیم هزینه‌های جاری بود.

اما اهمیت عدد ۷۳.۵ درصد در جای دیگری است. تورم نقطه‌به‌نقطه به زبان ساده می‌گوید خانواده‌ای که در فروردین ۱۴۰۵ همان مجموعه کالاها و خدمات فروردین سال قبل را می‌خرید، به طور متوسط باید ۷۳.۵ درصد بیشتر هزینه می‌کرد.

اردیبهشت؛ ماهی که قیمت‌ها سرعت گرفتند

اگر فروردین شروع سختی بود، اردیبهشت هم ماه آرامی نبود. شاخص قیمت مصرف‌کننده در این ماه به ۶۱۹.۶ رسید؛ یعنی نسبت به فروردین ۸.۸ درصد افزایش یافت. تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۳.۹ درصد و تورم سالانه به ۵۷.۷ درصد رسید.

۸.۸ درصد تورم ماهانه، یکی از مهم‌ترین نقاط مسیر شش‌ماهه قیمت‌هاست. در فاصله فقط یک ماه، متوسط قیمت سبد مصرفی خانوار تقریباً یک‌دهم بیشتر شد. بنابراین وقتی در ماه‌های بعد نرخ تورم ماهانه پایین‌تر آمد، سطح قیمت‌ها از همان نقطه بالاتر ادامه پیدا کرد.

این تفاوت میان «سرعت افزایش قیمت» و «سطح قیمت» در خواندن آمار تورم اهمیت زیادی دارد. وقتی تورم ماهانه از ۸.۸ درصد به سه یا چهار درصد می‌رسد، کالاها ارزان نشده‌اند؛ فقط با سرعت کمتری گران شده‌اند.

خرداد؛ تورم نزدیک ۶ درصد و خوراکی‌هایی که جلوتر رفتند

در خرداد، فشار قیمت‌ها همچنان بالا ماند. تورم ماهانه کل کشور نزدیک شش درصد بود و تورم سالانه به ۶۲ درصد رسید. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز به حدود ۸۹ درصد نزدیک شد.

در این ماه، فاصله میان هزینه‌های روزمره خانوار و درآمد بیش از گذشته خود را نشان داد. تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در خرداد به حدود ۱۳۵ درصد رسید؛ یعنی قیمت این گروه نسبت به خرداد سال قبل بیش از دو برابر شد.

خوراکی‌ها از آن جهت اهمیت بیشتری دارند که حذف آنها از سبد خانوار تقریباً ممکن نیست. خانواده ممکن است خرید پوشاک را عقب بیندازد، تعمیر خانه را به ماه بعد موکول کند یا خرید کالای بادوام را متوقف کند، اما خرید مواد غذایی هر روز تکرار می‌شود. به همین دلیل، افزایش قیمت خوراکی‌ها خیلی سریع‌تر از بسیاری از گروه‌های دیگر در بودجه خانوار دیده می‌شود.

تیر؛ سرعت کمتر شد، قیمت‌ها نه

تیرماه نقطه‌ای متفاوت در این مسیر بود. تورم ماهانه به ۳.۱ درصد کاهش پیدا کرد؛ تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۷.۹ درصد و تورم سالانه ۶۶ درصد ثبت شد. شاخص قیمت مصرف‌کننده نیز به ۶۷۶.۹ رسید.

در نگاه اول، کاهش تورم ماهانه می‌تواند نشانه آرام‌شدن بازار باشد. اما عدد نقطه‌به‌نقطه چیز دیگری می‌گفت. خانوارها در تیرماه برای خرید مجموعه مشابهی از کالاها و خدمات، به طور متوسط ۸۷.۹ درصد بیشتر از تیر سال قبل پرداخت کردند.

بنابراین تیرماه را نمی‌توان ماه کاهش قیمت نامید. فقط سرعت افزایش قیمت‌ها از ماه‌های قبل کمتر شد.

در گروه‌های اصلی نیز فاصله میان خوراکی‌ها و کالاهای غیرخوراکی و خدمات همچنان قابل توجه بود. طبق گزارش مرکز آمار، تورم ماهانه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در تیر ۲.۵ درصد و تورم ماهانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۳.۶ درصد بود.

مرداد؛ تورم سالانه به مرز ۷۰ درصد رسید

در مرداد، شاخص قیمت مصرف‌کننده به ۷۰۰.۱ رسید. تورم ماهانه ۳.۴ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹ درصد و تورم سالانه ۶۹.۹ درصد بود. تورم سالانه در این ماه تقریباً به مرز ۷۰ درصد رسید. اما عدد مهم‌تر، همان تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹ درصد بود؛ یعنی در مقایسه با مرداد سال قبل، هزینه خرید یک سبد مشابه کالا و خدمات به طور متوسط ۸۹ درصد بیشتر شده بود.

در اینجا دوباره همان فاصله میان «سرعت» و «سطح» خود را نشان می‌دهد. تورم ماهانه مرداد ۳.۴ درصد بود؛ عددی که در مقایسه با ۸.۸ درصد اردیبهشت بسیار پایین‌تر است. اما قیمت‌ها همچنان در سطحی قرار داشتند که نسبت به یک سال قبل تقریباً ۹۰ درصد بالاتر بود.

شهریور؛ تورم دوباره بالا رفت

شهریور ماه، شش ماه نخست سال را با تورم ماهانه ۴.۲ درصد به پایان رساند. تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۹.۸ درصد و تورم سالانه به ۷۳.۶ درصد رسید.

به این ترتیب، شهریور در نقطه‌ای قرار گرفت که قیمت‌ها نسبت به شهریور سال قبل تقریباً ۹۰ درصد بیشتر شده بودند. فاصله میان تورم نقطه‌ای و تورم سالانه نیز نشان می‌دهد فشار قیمتی در ماه‌های اخیر شدت گرفته و افزایش قیمت‌های جدید در حال واردشدن به میانگین سالانه است. در شهریور، تورم ماهانه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۲.۳ درصد اعلام شد؛ در مقابل، کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۵.۷ درصد افزایش قیمت داشتند.

در میان گروه‌های اصلی، کالاها و خدمات متفرقه با تورم ماهانه ۸.۵ درصد و حمل‌ونقل با ۷.۹ درصد از بخش‌هایی بودند که فشار بیشتری به هزینه‌های خانوار وارد کردند. تورم ماهانه سبزیجات و حبوبات نیز ۵.۷ درصد گزارش شد.

خوراکی‌ها؛ جایی که تورم عدد بزرگ‌تری دارد

اگر کل شش ماه را کنار هم بگذاریم، یکی از جدی‌ترین بخش‌های این تصویر به خوراکی‌ها مربوط می‌شود. در خرداد، تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به حدود ۱۳۵ درصد رسید و در شهریور نیز تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۱۲۱.۸ درصد اعلام شد. در شهریور، تورم سالانه این گروه نیز به ۱۰۸.۸ درصد رسید.

برای خانوار، این اعداد فقط یک شاخص آماری نیستند. خوراکی‌ها سهمی از هزینه دارند که به‌راحتی قابل حذف نیست. وقتی قیمت مواد غذایی با سرعتی بالاتر از بسیاری از هزینه‌های دیگر حرکت می‌کند، خانواده ناچار است از بخش‌های دیگر بودجه کم کند. همین‌جاست که کاهش قدرت خرید خودش را نشان می‌دهد؛ نه لزوماً با یک تصمیم بزرگ، بلکه با حذف تدریجی اقلام از سبد خرید، کاهش دفعات خرید کالاهای گران‌تر و تغییر کیفیت کالاهای مصرفی.

مسکن؛ هزینه‌ای که هر ماه همراه خانوار است

در نیمه نخست سال، مسکن نیز یکی از محورهای اصلی فشار هزینه‌ای خانوار بود. اهمیت این بخش فقط به قیمت خرید خانه محدود نمی‌شود. اجاره، آب، برق، گاز و سایر هزینه‌های مرتبط با محل سکونت، بخش ثابتی از مخارج خانوار را تشکیل می‌دهند. به همین دلیل حتی زمانی که تورم ماهانه مسکن از برخی گروه‌ها پایین‌تر است، اثر آن بر بودجه خانوار می‌تواند سنگین باشد. اجاره‌بها را نمی‌توان مانند خرید یک کالای مصرفی به سادگی حذف کرد و همین موضوع باعث می‌شود هر افزایش مستمر در این بخش، فشار آن را به ماه‌های بعد منتقل کند.

حمل‌ونقل؛ جهش دوباره در پایان تابستان

حمل‌ونقل یکی از گروه‌هایی بود که در شهریور دوباره سرعت گرفت. تورم ماهانه این گروه به ۷.۹ درصد رسید. افزایش هزینه حمل‌ونقل فقط در قبض یا کرایه سفر دیده نمی‌شود. هزینه جابه‌جایی بخشی از هزینه تولید و توزیع کالاهاست و در صورت استمرار، می‌تواند از مسیر هزینه حمل، خود را به قیمت کالاهای دیگر نیز برساند. همین اتفاق باعث می‌شود افزایش قیمت حمل‌ونقل فقط مسئله مسافر نباشد؛ برای فروشنده، تولیدکننده و در نهایت مصرف‌کننده نیز اهمیت داشته باشد.

از فروردین تا شهریور؛ شش ماهی که قیمت‌ها عقب ننشستند

اگر مسیر شش ماهه را کنار هم بگذاریم، تصویر روشنی شکل می‌گیرد: فروردین با تورم ماهانه ۵ درصد آغاز شد.اردیبهشت با ۸.۸ درصد، یکی از شدیدترین جهش‌های ماهانه نیمه نخست سال را ثبت کرد.خرداد تورم ماهانه نزدیک ۶ درصد داشت و هم‌زمان تورم خوراکی‌ها در مقایسه سالانه به سطحی بسیار بالا رسید. تیر با تورم ماهانه ۳.۱ درصد، سرعت افزایش قیمت‌ها را کاهش داد، اما تورم نقطه‌به‌نقطه همچنان ۸۷.۹ درصد بود. مرداد تورم ماهانه ۳.۴ درصدی داشت و تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۹ درصد رسید. شهریور نیز با تورم ماهانه ۴.۲ درصد، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹.۸ درصدی و تورم سالانه ۷۳.۶ درصدی، نیمه نخست سال را به پایان رساند.

این اعداد کنار هم نشان می‌دهند که کاهش تورم ماهانه در تیر و مرداد نتوانست سطح عمومی قیمت‌ها را پایین بیاورد. قیمت‌ها فقط با سرعت کمتری بالا رفتند و در شهریور دوباره شتاب بیشتری گرفتند.

حقوق در یک طرف، قیمت‌ها در طرف دیگر

در بازار کار، مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که رشد قیمت‌ها را کنار درآمد خانوار بگذاریم. گزارش حقوق و دستمزد جاب‌ویژن درباره سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد تنها ۲۶ درصد شاغلان در سال ۱۴۰۴ افزایش حقوق دریافت کرده‌اند. این عدد به خودی خود به معنای نارضایتی ۷۴ درصد باقی‌مانده نیست؛ اما نشان می‌دهد افزایش حقوق در طول سال برای بخش بزرگی از نیروی کار اتفاق نیفتاده است.

حالا همین داده را کنار تورم شش ماه نخست ۱۴۰۵ بگذارید. کسی که درآمدش ثابت مانده، با همان فیش حقوقی باید با قیمتی متفاوت خرید کند. فاصله میان درآمد و هزینه در چنین شرایطی لزوماً با یک جهش ناگهانی ایجاد نمی‌شود؛ گاهی هر ماه چند درصد به هزینه‌ها اضافه می‌شود و در پایان سال، مجموع این افزایش‌ها به رقمی می‌رسد که دیگر با درآمد ثابت قابل جبران نیست.

تورم ۸۹.۸ درصدی شهریور هم از همین زاویه اهمیت دارد. این عدد نمی‌گوید قیمت تک‌تک کالاها دقیقاً ۸۹.۸ درصد بالا رفته است؛ میانگین تغییر قیمت یک سبد مشخص را نشان می‌دهد. اما وقتی در گروهی مانند خوراکی‌ها، تورم نقطه‌به‌نقطه به ۱۲۱.۸ درصد می‌رسد، فشار افزایش قیمت برای خانوارهایی که سهم بالاتری از درآمدشان را صرف مواد غذایی می‌کنند، می‌تواند محسوس‌تر باشد.

نیمه دوم سال با یک سؤال بزرگ شروع می‌شود: سرعت افزایش قیمت‌ها چه خواهد شد؟ اما برای خانوار، سؤال ملموس‌تر از این است؛ درآمدی که امروز دریافت می‌کند، چند ماه دیگر چه مقدار از هزینه‌های زندگی را پوشش خواهد داد؟

شش ماه اول سال پاسخ روشنی به بخش نخست نداده است. تورم ماهانه بالا و پایین شده، اما سطح قیمت‌ها هر ماه بالاتر رفته و تورم نقطه‌به‌نقطه در پایان شهریور به ۸۹.۸ درصد رسیده است.

در چنین اقتصادی، «ثابت ماندن» دیگر الزاماً به معنای ثابت ماندن وضعیت زندگی نیست. قیمت‌ها حرکت می‌کنند، هزینه‌ها تغییر می‌کنند و حتی اگر رقم فیش حقوقی روی کاغذ همان رقم قبلی باشد، قدرت خرید آن می‌تواند ماه‌به‌ماه کوچک‌تر شود.

شش ماه نخست ۱۴۰۵ برای خانوار ایرانی بیش از آنکه داستان یک عدد تورم باشد، داستان فاصله‌ای است که میان درآمد و هزینه در حال شکل‌گیری است؛ فاصله‌ای که در شهریور، با تورم نزدیک به ۹۰ درصدی، دیگر نمی‌توان آن را نادیده گرفت.