چه کسانی از ورود آیفون به ایران درآمد کسب می‌کنند؟

به گزارش نماد اقتصاد، همین فاصله بزرگ یک پرسش مهم ایجاد می‌کند، اگر اپل با تمام هزینه‌ای که برای طراحی، تولید و عرضه آیفون متحمل می‌شود، تنها بخشی از قیمت گوشی را سود می‌برد، چرا خریدار ایرانی باید ده‌ها میلیون تومان فقط تحت عنوان «رجیستری» پرداخت کند و این پول در نهایت به چه کسانی می‌رسد؟

ابتدا یک اشتباه رایج؛ رجیستری فقط یک کد فعال‌سازی نیست

در ادبیات بازار، تقریبا تمام مبلغی که برای قانونی‌شدن یک گوشی مسافری یا وارداتی پرداخت می‌شود، «هزینه رجیستری» نام گرفته است؛ در حالی که سامانه همتا صرفا وظیفه شناسایی شناسه دستگاه و فعال‌سازی آن در شبکه تلفن همراه را بر عهده دارد.
بخش اصلی مبلغی که مردم هزینه رجیستری می‌نامند، از اجزایی مانند حقوق گمرکی و سود بازرگانی، مالیات بر ارزش افزوده، عوارض قانونی و هزینه‌های مرتبط با ورود و ثبت دستگاه تشکیل شده است. بنابراین این مبلغ مستقیما به جیب سامانه همتا یا یک شرکت خصوصی نمی‌رود؛ بخش عمده آن درآمد عمومی دولت و خزانه محسوب می‌شود.

اپل از فروش هر آیفون چقدر سود می‌کند؟

آخرین صورت‌های مالی منتشرشده اپل نشان می‌دهد حاشیه سود ناخالص کل این شرکت در سه‌ماهه منتهی به ژوئن ۲۰۲۶ به ۵۰.۱ درصد رسیده است. بااین‌حال این عدد ترکیبی از فروش سخت‌افزار و خدمات بسیار پرسود اپل است و نباید آن را مستقیما حاشیه سود آیفون دانست. محاسبه صورت‌های مالی نشان می‌دهد حاشیه سود ناخالص بخش محصولات اپل در همین دوره حدود ۴۰ درصد بوده است. اپل حاشیه سود اختصاصی هر مدل آیفون را اعلام نمی‌کند.
اگر از حاشیه سود حدود ۴۰ درصدی محصولات به‌عنوان یک شاخص تقریبی استفاده کنیم، سود ناخالص اپل از یک آیفون ۱۸ پرو مکس ۲۵۶ گیگابایتی با قیمت ۱۲۹۹ دلار ممکن است حدود ۵۲۰ دلار باشد. اما این سود ناخالص است؛ یعنی هنوز هزینه‌های تحقیق و توسعه، بازاریابی، مدیریت، نرم‌افزار، خدمات پس از فروش و مالیات شرکت از آن کم نشده است.
حاشیه سود خالص کل اپل در فصل اخیر حدود ۲۷ درصد بوده است. بر این مبنا، سهم تقریبی سود خالص اپل از فروش یک دستگاه ۱۲۹۹ دلاری را می‌توان حدود ۳۵۰ دلار در نظر گرفت؛ البته این تنها یک برآورد حسابداری است، نه رقم رسمی سود هر آیفون.

بنابراین ادعای اینکه «هزینه رجیستری همیشه بیشتر از سود اپل است» دقیق نیست. هزینه‌های ورود و فعال‌سازی یک آیفون گران‌قیمت در ایران ممکن است از سود خالص برآوردی اپل کمتر، نزدیک به آن یا در برخی رویه‌ها بیشتر باشد؛ اما معمولا از سود ناخالص برآوردی اپل کمتر است.

تعرفه آیفون در ایران چگونه محاسبه می‌شود؟

طبق مقررات اعلام‌شده برای سال ۱۴۰۵، حقوق گمرکی گوشی‌های ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورو ۱۵ درصد و برای گوشی‌های بالاتر از ۹۰۰ یورو ۳۰ درصد تعیین شده است. بنابراین مدل‌هایی مانند آیفون ۱۸ پرو و پرو مکس در بالاترین طبقه تعرفه‌ای قرار می‌گیرند.
نکته مهم‌تر اینکه نرخ ارز مورد استفاده گمرک الزاما همان نرخ دلار آزاد نیست. در ابلاغیه مربوط به سال ۱۴۰۵، نرخ مبنای محاسبات گمرکی معادل متوسط نرخ ارز بهمن ۱۴۰۴ در مرکز مبادله و هر یورو حدود ۱۵۵ هزار تومان اعلام شده است.
در نتیجه، محاسبه هزینه ورود گوشی از ضرب ساده قیمت دلاری آن در تعرفه ۳۰ درصدی پیچیده‌تر است. نوع ورود تجاری یا مسافری، ارزش تعیین‌شده در جدول گمرک، نرخ ارز محاسباتی، مالیات بر ارزش افزوده و سایر عوارض همگی روی مبلغ نهایی اثر می‌گذارند.

یک برآورد از هزینه ورود آیفون ۱۸ پرو مکس

آیفون ۱۸ پرو مکس ۲۵۶ گیگابایتی با قیمت رسمی ۱۲۹۹ دلار معرفی شده و عرضه جهانی آن از ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز می‌شود. قیمت و زمان عرضه آیفون ۱۸ پرو مکس
با فرض قیمت حدود ۱۱۰۰ تا ۱۱۲۰ یورو برای این دستگاه و نرخ محاسباتی ۱۵۵ هزار تومان برای هر یورو، ارزش گمرکی ریالی آن حدود ۱۷۰ تا ۱۷۴ میلیون تومان خواهد بود.

این جدول تقریبی است و مبلغ نهایی پس از ثبت ارزش رسمی هر مدل و مشخص‌شدن رویه تجاری یا مسافری تعیین می‌شود. به همین دلیل بهتر است از اعلام یک عدد قطعی به‌عنوان «هزینه رجیستری آیفون ۱۸» پیش از درج مدل در سامانه گمرک خودداری شود.

چه کسانی از این پول سهم می‌برند؟

 دولت و خزانه عمومی
بزرگ‌ترین دریافت‌کننده مستقیم، دولت است. حقوق ورودی، سود بازرگانی و مالیات بر ارزش افزوده، درآمد عمومی محسوب می‌شوند. بنابراین بخش عمده پولی که مردم رجیستری می‌نامند، در واقع نوعی مالیات و تعرفه وارداتی است.
 واردکنندگان رسمی
واردکننده هزینه خرید خارجی، انتقال ارز، حمل، بیمه، انبارداری، ثبت سفارش، ترخیص و خواب سرمایه را پرداخت می‌کند و در مقابل، حاشیه سود بازرگانی می‌گیرد. محدودیت سهمیه واردات یا تخصیص ارز می‌تواند تعداد واردکنندگان فعال را کاهش دهد و قدرت قیمت‌گذاری آنان را افزایش دهد.
شرکت‌های واسطه و خدمات رجیستری
برخی شرکت‌ها و فروشندگان بابت انجام مراحل ثبت مسافری، انتقال مالکیت یا فعال‌سازی گوشی کارمزد دریافت می‌کنند. این مبلغ با حقوق ورودی تفاوت دارد و باید جداگانه و شفاف در فاکتور ذکر شود.
عمده‌فروش و خرده‌فروش
فاصله میان قیمت تمام‌شده واردکننده و قیمت فروش به مصرف‌کننده شامل سود عمده‌فروش، فروشگاه، هزینه ضمانت و ریسک نوسان ارز است. در روزهای نخست عرضه، این فاصله ممکن است به دلیل کمبود کالا و تقاضای هیجانی بسیار بیشتر شود.

دارندگان سهمیه و مسیرهای غیرشفاف
هرجا واردات با سهمیه محدود، ارز چندنرخی یا مجوزهای انحصاری همراه شود، امکان شکل‌گیری رانت وجود دارد. بااین‌حال بدون انتشار اطلاعات واردکنندگان، میزان ارز دریافتی، تعداد گوشی‌های واردشده و قیمت تمام‌شده، نمی‌توان یک شرکت یا فرد مشخص را به کسب سود غیرمتعارف متهم کرد.
قاچاقچیان و فروشندگان گوشی ثبت‌نشده
تعرفه سنگین می‌تواند اختلاف قیمت گوشی قانونی و غیرقانونی را افزایش دهد. این شکاف برای قاچاقچیان جذاب است و زمینه فروش گوشی با رجیستری موقت، سوءاستفاده از گذرنامه مسافران، کدهای غیرقانونی و فاکتورهای جعلی را فراهم می‌کند.
آیفون ۱۸ در ایران چقدر قیمت خواهد داشت؟
تا این لحظه آیفون ۱۸ پرو با قیمت پایه ۱۱۹۹ دلار و آیفون ۱۸ پرو مکس با قیمت ۱۲۹۹ دلار معرفی شده‌اند. مدل معمولی آیفون ۱۸ هنوز عرضه نشده و انتشار آن برای سال ۲۰۲۷ پیش‌بینی شده است؛ بنابراین هر قیمت قطعی برای آیفون ۱۸ معمولی فعلاً قابل اتکا نیست.

این برآورد به‌شدت به نرخ ارز، نحوه واردات، ارزش‌گذاری گمرک و میزان عرضه وابسته است. اگر عرضه محدود باشد، قیمت روزهای نخست می‌تواند حتی از سقف این جدول نیز عبور کند؛ اما چنین افزایشی دیگر ناشی از رجیستری نیست و بیشتر به حاشیه سود بازار و کمبود کالا مربوط می‌شود.

آیا تعرفه ۳۰ درصدی توجیه اقتصادی دارد؟

مدافعان تعرفه بالا می‌گویند گوشی پرچمدار کالایی لوکس است، برای واردات آن ارز از کشور خارج می‌شود و مصرف‌کننده کالای گران‌قیمت باید مالیات بیشتری بپردازد. از این زاویه، تعرفه پلکانی می‌تواند منبع درآمد دولت باشد و تقاضای وارداتی را کنترل کند.
در مقابل، منتقدان معتقدند تلفن همراه دیگر صرفاً کالای تجملی نیست و ابزار کار، تولید محتوا و ارتباطات حرفه‌ای محسوب می‌شود. تعرفه ۳۰ درصدی نه تولیدکننده داخلی قدرتمندی را حمایت می‌کند و نه الزاماً مصرف ارز را کاهش می‌دهد؛ بلکه ممکن است قاچاق، رجیستری مسافری، بازار غیرشفاف و استفاده طولانی‌تر از گوشی‌های قدیمی را افزایش دهد.
پرسش مهم‌تر این است که چرا مصرف‌کننده باید تعرفه‌ای سنگین بپردازد، درحالی‌که اپل در ایران نمایندگی رسمی، ضمانت معتبر و خدمات پس از فروش مستقیم ندارد. خریدار ایرانی هم هزینه بالاتری می‌پردازد و هم از بسیاری از خدماتی که خریداران سایر کشورها دریافت می‌کنند، محروم است.

نتیجه‌گیری؛ مسئله فقط بزرگی عدد رجیستری نیست

مقایسه هزینه رجیستری با سود اپل، اگرچه جذاب است، اما تمام واقعیت را نشان نمی‌دهد. سود اپل حاصل طراحی، تولید، نرم‌افزار، بازاریابی و فروش محصول است؛ درحالی‌که بخش عمده هزینه رجیستری در ایران نوعی مالیات و تعرفه وارداتی است.
مسئله اساسی، نبود شفافیت کامل درباره اجزای قیمت نهایی است. خریدار باید بداند چه مقدار بابت ارزش واقعی گوشی، چه میزان بابت حقوق ورودی و مالیات، چه مبلغی بابت خدمات و چه مقدار به‌عنوان سود واردکننده و فروشنده پرداخت می‌کند.
انتشار عمومی فرمول محاسبه، ارزش گمرکی هر مدل، فهرست واردکنندگان، تعداد دستگاه‌های واردشده و حاشیه سود شبکه توزیع می‌تواند مشخص کند افزایش قیمت آیفون واقعاً ناشی از مالیات است یا بخشی از آن در مسیر محدود و غیررقابتی واردات شکل می‌گیرد. تا زمانی که این اطلاعات شفاف نشود، «رجیستری» همچنان نامی کلی برای مجموعه‌ای از هزینه‌های دولتی، تجاری و گاه غیرشفاف باقی خواهد ماند.