بازدهی سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی در هاله‌ای از ابهام قرار گرفت

به گزارش نماد اقتصاد، بازگشت قیمت نفت به سطوح بالا در پی تشدید تنش‌های خاورمیانه، نگرانی‌های تازه‌ای را درباره آینده بازارهای مالی و مسیر توسعه فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی ایجاد کرده است. اگرچه قیمت نفت خام پس از رسیدن دوباره نفت برنت به مرز ۱۰۰ دلار در هفته گذشته، با توقف موقت درگیری‌ها میان ایالات متحده آمریکا و ایران کاهش یافت، اما نامشخص بودن سرنوشت این جنگ همچنان چشم‌انداز بازارهای سهام را تیره‌تر کرده است.

در کنار این تحولات، افزایش بی‌سابقه هزینه‌های شرکت‌های بزرگ فناوری برای توسعه هوش مصنوعی و هشدارها درباره کمبود احتمالی کالاهای انرژی، احتمال تداوم نوسانات در بازارها را افزایش داده است.

هفته گذشته مجموعه‌ای کم‌سابقه از تحولات منفی، اعتماد بسیاری از سرمایه‌گذاران خوش‌بین به روند صعودی بازار را تحت تاثیر قرار داد. علاوه بر جهش قیمت نفت که در پی گسترش دامنه جنگ خاورمیانه به دریای سرخ رخ داد، سرمایه‌گذاران با موج جدید تعرفه‌ای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا و همچنین افت سهام شرکت‌های بزرگ فناوری مواجه شدند.

این کاهش ارزش سهام پس از آن رخ داد که شرکت آلفابت، مالک گوگل، اعلام کرد در سه‌ماهه دوم سال جاری میلادی به دلیل هزینه‌های توسعه هوش مصنوعی، ۶ میلیارد دلار از نقدینگی خود را مصرف کرده است. روزنامه فایننشال‌تایمز گزارش داد این نخستین بار از زمان عرضه عمومی سهام آلفابت بود که این شرکت جریان نقدی فصلی منفی ثبت کرد؛ موضوعی که نگرانی سرمایه‌گذاران را افزایش داد.

در همین حال، رهبران شرکت‌های بزرگ فناوری جهان قصد دارند تنها در سال جاری میلادی بیش از ۷۲۵ میلیارد دلار برای توسعه برنامه‌های هوش مصنوعی هزینه کنند. این رقم عظیم، از نگاه بسیاری از سرمایه‌گذاران، نیازمند بررسی دقیق‌تر است؛ زیرا بازدهی اقتصادی سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی تاکنون با سرعت مورد انتظار تحقق نیافته است.

با این حال، نگرانی‌ها تنها به زمان بازگشت سرمایه محدود نمی‌شود. شرکت‌های بزرگ فناوری به یکی از عوامل مهم افزایش تقاضای جهانی انرژی تبدیل شده‌اند و توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی، نیاز آن‌ها به منابع انرژی را به شکل قابل‌توجهی افزایش داده است.

مراکز داده‌ای که برای آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرند، به حجم بالایی از برق نیاز دارند و هرگونه اختلال در بازار انرژی می‌تواند هزینه‌های عملیاتی این شرکت‌ها را افزایش دهد.

اختلال عرضه انرژی، تهدیدی برای توسعه هوش مصنوعی

پس از آنکه حوثی‌های یمن هفته گذشته از ایجاد محاصره دریایی علیه عربستان سعودی خبر دادند فعالان بازار ناچار شدند بپذیرند که دامنه جنگ خاورمیانه فراتر از تنگه هرمز گسترش یافته است؛ منطقه‌ای که خود نیز تقریبا به‌طور کامل بسته باقی مانده است.

این شرایط به معنای محدود شدن حجم بیشتری از عرضه نفت در بازارهای جهانی است. هم‌زمان، تحولات جنگ اوکراین نیز فشارهای تازه‌ای بر بازار انرژی وارد کرده است؛ زیرا حملات پهپادی اوکراین به شبکه کنسرسیوم خط لوله خزر، موجب کاهش شدید تولید نفت قزاقستان شد. در مجموع، این تحولات حدود یک‌چهارم عرضه جهانی نفت و بخش قابل‌توجهی از عرضه گاز جهان را تحت تاثیر قرار داده است.

این وضعیت خبر نامطلوبی برای شرکت‌های بزرگ فناوری محسوب می‌شود؛ زیرا این شرکت‌ها پیش از این نیز در تامین انرژی مورد نیاز برای توسعه مراکز داده هوش مصنوعی با محدودیت‌هایی مواجه بودند. هرگونه اختلال بیشتر در عرضه کالاهای انرژی می‌تواند این فشار را تشدید کند و آن‌ها را ناچار سازد هزینه بیشتری برای تامین انرژی پرداخت کنند.

افزایش قیمت نفت و گاز، علاوه بر تاثیر مستقیم بر هزینه انرژی، موجب افزایش تورم در بخش‌های دیگر اقتصاد نیز می‌شود؛ زیرا هزینه انرژی یکی از پایه‌های اصلی قیمت‌گذاری در بسیاری از صنایع و خدمات به شمار می‌رود.

هلیما کرافت، رئیس بخش راهبرد جهانی در شرکت «RBC Capital Markets»، با اشاره به شرایط کنونی تاکید کرد که درگیری وارد مرحله‌ای به‌مراتب خطرناک‌تر شده است. به گفته وی، این وضعیت می‌تواند دیدگاهی را که بر اساس آن بازار همیشه راه‌حلی برای مشکلات پیدا خواهد کرد با چالش مواجه کند.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که بخش قابل‌توجهی از فعالان بازار تاکنون بر این باور بوده‌اند که هرگونه نشانه کاهش تنش در تنگه هرمز، موجب افت سریع قیمت نفت خواهد شد؛ رویکردی که ممکن است احساس امنیت کاذب ایجاد کرده و در صورت وقوع شوک بزرگ‌تر در عرضه نفت و گاز، شدت پیامدها را افزایش دهد.

با از بین رفتن تدریجی سناریوهای نزولی درباره بازار نفت، نگرانی‌ها درباره تداوم فشار بر عرضه جهانی انرژی افزایش یافته است. چین در واکنش به شوک اولیه بازار، میزان واردات نفت خود را کاهش داد و از ذخایر داخلی استفاده کرد، اما این ذخایر نامحدود نیستند و افزایش نگرانی پکن از ادامه جنگ، نشانه‌ای از احتمال تشدید محدودیت‌های عرضه در آینده محسوب می‌شود.

بر اساس گزارش رویترز، پس از آنکه چین خواستار پایان درگیری‌ها شد، قیمت نفت در روز جمعه ۲۴ جولای حدود ۴ درصد کاهش یافت. با این حال، این واکنش بازار نشان می‌دهد نگرانی اصلی چین نه کاهش موقت قیمت‌ها، بلکه پیامدهای ادامه‌دار جنگ در یکی از مهم‌ترین مناطق تولیدکننده نفت جهان است.

تداوم درگیری‌ها می‌تواند فشار بیشتری بر عرضه نفت وارد کند؛ موضوعی که از نگاه فعالان بازار، اهمیت بیشتری نسبت به نوسانات کوتاه‌مدت قیمت دارد. در چنین شرایطی، کاهش عرضه انرژی می‌تواند نه‌تنها بازار نفت، بلکه صنایع وابسته به انرژی در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار دهد.

هم‌زمان، ذخایر نفت در کشورهای مختلف نیز با سرعت در حال کاهش است. دولت‌ها برای کنترل قیمت سوخت در بازار داخلی، میلیون‌ها بشکه از ذخایر خود را وارد بازار کردند؛ اقدامی که در کوتاه‌مدت توانست فشار قیمتی را کاهش دهد، اما اکنون نیاز به بازسازی این ذخایر به یک چالش جدید تبدیل شده است.

از سوی دیگر، افزایش هزینه‌های ناشی از جنگ و رشد تورم، منابع مالی دولت‌ها و مصرف‌کنندگان را تحت فشار قرار داده است. شبکه «CNBC» به نقل از مارک زاندی، اقتصاددان ارشد موسسه «Moody» گزارش داد که جنگ ایران و آمریکا می‌تواند سالانه حدود هزار و ۲۰۰ دلار هزینه اضافی برای هر خانوار آمریکایی ایجاد کند.

هزینه انرژی، حلقه پنهان فشار بر غول‌های فناوری

افزایش قیمت نفت و گاز تنها بازار انرژی را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد، بلکه می‌تواند زنجیره گسترده‌ای از هزینه‌ها را در اقتصاد جهانی افزایش دهد؛ موضوعی که برای شرکت‌های فناوری سرمایه‌گذار در هوش مصنوعی اهمیت ویژه‌ای دارد.

برخی فعالان بازار معتقدند تاثیر قیمت نفت بر شرکت‌های بزرگ فناوری یا همان ابرشرکت‌های فناوری محدود خواهد بود. با این حال، افزایش هزینه انرژی می‌تواند به شکل مستقیم و غیرمستقیم بر این شرکت‌ها اثر بگذارد.

شرکت‌های بزرگ فناوری برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی به مراکز داده عظیمی نیاز دارند که مصرف برق بسیار بالایی دارند. در شرایطی که بازار انرژی با محدودیت عرضه مواجه شود، هزینه تامین برق و سوخت مورد نیاز این مراکز افزایش خواهد یافت.

علاوه بر هزینه مستقیم انرژی، افزایش قیمت نفت و گاز موجب رشد هزینه تولید و حمل‌ونقل در بخش‌های مختلف اقتصاد می‌شود. این افزایش هزینه می‌تواند قیمت مواد غذایی، تجهیزات صنعتی، قطعات الکترونیکی، نیمه‌رساناها و سایر کالاهای مورد نیاز شرکت‌های فناوری را نیز افزایش دهد.

به همین دلیل، فشار ناشی از بازار انرژی می‌تواند بازدهی اقتصادی سرمایه‌گذاری‌ هوش مصنوعی در مقیاس گسترده را با چالش مواجه کند؛ زیرا شرکت‌هایی که میلیاردها دلار برای توسعه این فناوری هزینه کرده‌اند، اکنون باید افزایش هزینه‌های عملیاتی را نیز در محاسبات خود لحاظ کنند.

بازار در انتظار شوک انرژی

تحولات اخیر نشان می‌دهد که پیوند میان بازار انرژی و فناوری بیش از گذشته تقویت شده است. در حالی که توسعه هوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم‌ترین موتورهای رشد آینده اقتصاد دیجیتال شناخته می‌شود، وابستگی این صنعت به زیرساخت‌های انرژی، آن را در برابر اختلالات بازار نفت و گاز آسیب‌پذیر کرده است.

افزایش هزینه انرژی در شرایطی رخ می‌دهد که شرکت‌های بزرگ فناوری هنوز در مرحله اثبات بازدهی اقتصادی سرمایه‌گذاری‌های سنگین خود در حوزه هوش مصنوعی قرار دارند. بنابراین، هرگونه افزایش پایدار در هزینه‌های انرژی می‌تواند زمان بازگشت سرمایه این پروژه‌ها را طولانی‌تر کند.

در همین حال، ادامه جنگ و نامشخص بودن مسیر تحولات ژئوپلیتیکی، باعث شده است بازارها نسبت به آینده عرضه انرژی با احتیاط بیشتری نگاه کنند.

با وجود نگرانی‌های فزاینده درباره تاثیر بازار انرژی بر هزینه‌های شرکت‌های فناوری، برخی فعالان بازار معتقدند ارتباط میان افزایش قیمت نفت و عملکرد غول‌های فناوری چندان مستقیم نیست. با این حال، افزایش هزینه انرژی می‌تواند از مسیرهای مختلف بر شرکت‌هایی اثر بگذارد که بخش قابل‌توجهی از رشد آینده خود را به توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی وابسته کرده‌اند.

شرکت‌های بزرگ فناوری در حال حاضر برای ایجاد ظرفیت‌های جدید پردازش هوش مصنوعی، میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری کرده‌اند. این روند نیازمند ساخت مراکز داده گسترده، تامین تجهیزات پیشرفته و دسترسی پایدار به منابع برق است؛ عواملی که همگی به شرایط بازار انرژی وابستگی دارند.

در چنین شرایطی، افزایش قیمت نفت و گاز می‌تواند هزینه تولید تجهیزات مورد نیاز این صنعت را نیز افزایش دهد. از نیمه‌رساناها گرفته تا سایر تجهیزات الکترونیکی و زیرساختی، بخش قابل‌توجهی از زنجیره تامین فناوری از تغییرات هزینه انرژی تاثیر می‌پذیرد.

به همین دلیل، حتی اگر افزایش قیمت نفت به شکل مستقیم هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های فناوری را تغییر ندهد، اثرات غیرمستقیم آن بر تورم، هزینه تامین کالا و قیمت تجهیزات می‌تواند بر سرعت توسعه پروژه‌های هوش مصنوعی تاثیرگذار باشد.

پایان دوره اطمینان بازار به انرژی ارزان؟

تحولات اخیر بازار نفت نشان می‌دهد فرضیه دسترسی دائمی به انرژی ارزان که یکی از پایه‌های اصلی برنامه‌ریزی بسیاری از صنایع بزرگ بوده، با چالش‌های تازه‌ای مواجه شده است.

در سال‌های گذشته، بسیاری از سرمایه‌گذاران بر این باور بودند که بازار جهانی انرژی در صورت بروز اختلال، توانایی ایجاد مسیرهای جایگزین برای تامین عرضه را خواهد داشت اما تشدید هم‌زمان تنش‌های ژئوپلیتیکی، کاهش ذخایر انرژی و محدودیت‌های زیرساختی، این دیدگاه را با تردیدهایی مواجه کرده است.

برای شرکت‌های بزرگ فناوری که اکنون در مرکز موج سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی قرار دارند، مسئله تنها تامین سرمایه نیست؛ بلکه توانایی تامین انرژی کافی برای اجرای برنامه‌های توسعه‌ای نیز به یکی از عوامل تعیین‌کننده تبدیل شده است.

سرمایه‌گذاری ۷۲۵ میلیارد دلاری غول‌های فناوری در هوش مصنوعی، نشان‌دهنده اعتماد بالای این شرکت‌ها به آینده این فناوری است، اما افزایش هزینه‌های انرژی می‌تواند زمان تحقق بازدهی مورد انتظار را طولانی‌تر کند.

بازار سهام در برابر دوگانه انرژی و هوش مصنوعی

افزایش نگرانی‌ها درباره بازار انرژی در شرایطی رخ می‌دهد که سهام شرکت‌های بزرگ فناوری بخش مهمی از رشد بازارهای مالی را در سال‌های اخیر به خود اختصاص داده‌اند. هرگونه تردید درباره توانایی این شرکت‌ها برای تبدیل هزینه‌های سنگین هوش مصنوعی به سود اقتصادی، می‌تواند بر احساسات سرمایه‌گذاران تاثیر بگذارد.

کاهش جریان نقدی شرکت آلفابت در سه‌ماهه دوم سال به دلیل هزینه‌های هوش مصنوعی، یکی از نخستین نشانه‌هایی بود که باعث شد سرمایه‌گذاران درباره سرعت بازگشت سرمایه در این حوزه پرسش‌های بیشتری مطرح کنند.

اکنون افزایش هزینه انرژی به یک متغیر جدید در این معادله تبدیل شده است؛ متغیری که می‌تواند بر هزینه ساخت مراکز داده، قیمت تجهیزات و حتی شرایط کلان اقتصادی تاثیر بگذارد.

در شرایطی که جنگ‌های منطقه‌ای و اختلالات زنجیره تامین همچنان ادامه دارد، بازارها ناچارند رابطه پیچیده‌تری میان انرژی، فناوری و رشد اقتصادی را در محاسبات خود لحاظ کنند.

افزایش دوباره قیمت نفت به محدوده ۱۰۰ دلار، تنها یک شوک کوتاه‌مدت برای بازار انرژی نیست؛ بلکه هشداری درباره آسیب‌پذیری سرمایه‌گذاری‌های عظیم فناوری در برابر محدودیت‌های انرژی محسوب می‌شود.

در حالی که شرکت‌های بزرگ فناوری برای توسعه هوش مصنوعی برنامه‌های سرمایه‌گذاری گسترده‌ای دنبال می‌کنند، افزایش هزینه نفت، گاز و برق می‌تواند فشار بیشتری بر هزینه‌های این پروژه‌ها وارد کند و مسیر دستیابی به بازدهی مورد انتظار را دشوارتر سازد.

پیوند میان انرژی و هوش مصنوعی اکنون به یکی از عوامل مهم در ارزیابی آینده بازارهای مالی تبدیل شده است؛ زیرا موفقیت موج جدید سرمایه‌گذاری فناوری، علاوه بر نوآوری، به دسترسی پایدار و مقرون‌به‌صرفه به منابع انرژی نیز وابسته خواهد بود.